Το Ανώτατο Δικαστήριο κατέληξε ότι ο Νόμος περί Διεθνών Επειγουσών Οικονομικών Εξουσιών (IEEPA) δεν εξουσιοδοτεί γενικευμένους δασμούς με βάση τα επίμονα εμπορικά ελλείμματα και ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υπερέβη τα όρια, επιβάλλοντας τους δασμούς χωρίς σαφή εξουσιοδότηση από το Κογκρέσο. Τρεις δικαστές διαφώνησαν. Πρόκειται για την πρώτη φορά που το Ανώτατο Δικαστήριο περιόρισε ουσιαστικά τις εξουσίες του Τραμπ, κάτι που –τουλάχιστον κατά την άποψή μας– αποτελεί ισχυρή δήλωση που υπερβαίνει το πεδίο του εμπορίου.
Το Δικαστήριο δεν ασχολήθηκε με το σε ποιον βαθμό οι εισαγωγείς δικαιούνται πλέον επιστροφές. Αυτό θα αποτελέσει εκ νέου αντικείμενο των κατώτερων δικαστηρίων.
Πλήγμα στην ατζέντα δασμών του Τραμπ
Η απόφαση αφορά μόνο τους δασμούς που επιβλήθηκαν βάσει του IEEPA, οι οποίοι είχαν αποφέρει περίπου 133 δισ. δολάρια σε δασμούς έως το τέλος του περασμένου έτους. Η απόφαση αφαιρεί ένα από τα ταχύτερα εργαλεία του Τραμπ για την επιβολή ευρείας κλίμακας δασμών.
Ωστόσο, το ζήτημα των πιθανών επιστροφών παραμένει προς το παρόν ανοικτό και θα κριθεί από τα κατώτερα δικαστήρια τους επόμενους μήνες. Την όλη διαδικασία θα διαχειριστεί τελικά το Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου των ΗΠΑ, και οι επιστροφές δεν θα δοθούν αυτόματα, καθώς κάθε εισαγωγέας που θέλει να πάρει πίσω τα χρήματά του πρέπει να προσφύγει μεμονωμένα. Η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει, με πάνω από 1.000 εταιρικές οντότητες να εμπλέκονται πλέον σε μια νομική μάχη.
Το εναλλακτικό «οπλοστάσιο» είναι εκτεταμένο
Ο Λευκός Οίκος προετοιμαζόταν για μια τέτοια απόφαση. Εναλλακτικές δασμολογικές εξουσιοδοτήσεις έχουν μπει «στην ουρά» εδώ και μήνες. Ο Τραμπ ξεκίνησε τον Δεκέμβριο έρευνα βάσει του Section 301 κατά της Βραζιλίας, ακριβώς για να υπάρχουν έτοιμες επιλογές αντικατάστασης, ενώ έχουν τεθεί σε εφαρμογή –ή τουλάχιστον εξετάζονται– αρκετοί κλαδικοί δασμοί.
Με λίγα λόγια, η «εργαλειοθήκη» της αμερικανικής κυβέρνησης περιλαμβάνει δασμούς βάσει του Section 301 (αθέμιτες εμπορικές πρακτικές), του Section 232 (εθνική ασφάλεια), του Section 122 (ζητήματα ισοζυγίου πληρωμών) και του Section 338 (διακρίσεις εις βάρος των αμερικανικών εξαγωγών).
Από αυτές τις επιλογές, το Section 122 προσφέρει τον ταχύτερο δρόμο προς τα εμπρός. Η διάταξη αυτή επιτρέπει δασμούς έως 15% για λόγους ισοζυγίου πληρωμών, με ελάχιστες διαδικαστικές απαιτήσεις. Η εφαρμογή θα μπορούσε να είναι σχεδόν άμεση. Οι περιορισμοί: χρονικό όριο 150 ημερών, εκτός αν το Κογκρέσο το παρατείνει, και ανώτατο επίπεδο σαφώς χαμηλότερο από τα σημερινά «ανταποδοτικά» ποσοστά. Το Section 122 δεν έχει ποτέ ενεργοποιηθεί, αλλά το κριτήριο του ισοζυγίου πληρωμών προφανώς αφορά μεγάλους εταίρους όπως η Κίνα και το Μεξικό. Ας το δούμε ως ένα προσωρινό «μπάλωμα», όσο διαμορφώνονται πιο ανθεκτικές επιλογές.
Για πιο μακροπρόθεσμους δασμούς, οι έρευνες του Section 301 παραμένουν το βασικό εργαλείο. Επιτρέπουν την επιβολή δασμών ως απάντηση σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, αλλά απαιτούν έως και εννέα μήνες εξέτασης πριν από την εφαρμογή. Η έρευνα για τη Βραζιλία είναι ήδη σε εξέλιξη. Θα ακολουθήσουν κι άλλες. Οι έρευνες εθνικής ασφάλειας του Section 232 προσφέρουν παρόμοια ευελιξία, με αντίστοιχα μακρά χρονοδιαγράμματα – οι τρέχουσες έρευνες καλύπτουν χάλυβα, αλουμίνιο, χαλκό, αυτοκίνητα και ανταλλακτικά αυτοκινήτων.
Τέλος, υπάρχει και το Section 338, που ανάγεται στον Δασμολογικό Νόμο του 1930. Η διάταξη αυτή, από την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης, επιτρέπει δασμούς έως 50% λόγω διακρίσεων εις βάρος του αμερικανικού εμπορίου. Δεν έχει δοκιμαστεί στη σύγχρονη εμπορική νομολογία, δεν διαθέτει διαδικαστικές δικλίδες ασφαλείας και θα προκαλούσε άμεσες νομικές προσφυγές. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει στην εργαλειοθήκη, αν η κυβέρνηση θελήσει να εκπέμψει μήνυμα μέγιστης επιθετικότητας.
Αβέβαιος ο αντίκτυπος στις διμερείς εμπορικές συμφωνίες
Οι δασμοί του IEEPA αποτέλεσαν τη βάση των ανακοινώσεων του Τραμπ για την «Ημέρα Απελευθέρωσης» και ακρογωνιαίο λίθο στις διαπραγματεύσεις πλαισίων διμερών εμπορικών συμφωνιών από τότε, όπως η εμπορική συμφωνία ΗΠΑ–ΕΕ. Ωστόσο, αυτές οι εμπορικές συμφωνίες είναι διμερείς συμφωνίες και δεν θα επηρεαστούν άμεσα από την απόφαση του Δικαστηρίου. Παρόλα αυτά, με την απειλή δασμών μέσω IEEPA να έχει εκλείψει, κάποιοι εμπορικοί εταίροι ίσως επιχειρήσουν να επαναδιαπραγματευτούν ή να επανεξετάσουν τις δικές τους δεσμεύσεις. Καθώς η ΕΕ είχε «παγώσει» την επικύρωση του δικού της σκέλους της συμφωνίας ΗΠΑ–ΕΕ μετά τη σύγκρουση για τη Γροιλανδία, ορισμένα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ίσως τώρα νιώσουν ενθαρρυμένα να συνεχίσουν προς αυτή την κατεύθυνση. Η πραγματικότητα, όμως, είναι ότι η «γεμάτη» εργαλειοθήκη εναλλακτικών δασμών και η νέα στάση των ΗΠΑ στη γεωπολιτική θα κρατήσουν τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ «υπό έλεγχο».
Οι δασμοί ήρθαν για να μείνουν
Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου υπογραμμίζει μια ευρύτερη συζήτηση για την εκτελεστική εξουσία στην οικονομική πολιτική, όπως έχουν δείξει οι τελευταίες ημέρες – και όχι μόνο στο εμπόριο και τους δασμούς. Το IEEPA δεν είχε ποτέ ως σκοπό να χρησιμοποιείται για την εφαρμογή γενικευμένων δασμών, αλλά σχεδιάστηκε ώστε να παρέχει στον πρόεδρο στοχευμένη εξουσία για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων. Αν οι δασμοί του Τραμπ είχαν επικυρωθεί, θα μετατοπιζόταν η ισορροπία εξουσίας από το Κογκρέσο προς τον Πρόεδρο, ενισχύοντας περαιτέρω την εκτελεστική του ισχύ. Η απόφαση, τελικά, επαναβεβαιώνει τους συνταγματικούς ελέγχους και ισορροπίες ώστε να αποτρέπεται η υπερβολική προεδρική εξουσία.
Η Ευρώπη δεν πρέπει να κάνει λάθος: η απόφαση αυτή δεν θα φέρει ανακούφιση. Αντίθετα, οι έρευνες βάσει των Sections 301 και 232 μπορούν να στοχεύσουν συγκεκριμένους κλάδους με μεγαλύτερη ακρίβεια από την «χονδροειδή» προσέγγιση του IEEPA. Φαρμακευτικά προϊόντα, χημικά, εξαρτήματα αυτοκινήτων – όλα είναι εύλογοι υποψήφιοι για τον επόμενο γύρο. Η νομική βάση μπορεί να είναι διαφορετική, αλλά ο οικονομικός αντίκτυπος μπορεί να είναι ίδιος ή και χειρότερος.
Το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκε για τα συνταγματικά όρια, όχι για την εμπορική πολιτική. Η ατζέντα δασμών του Τραμπ επιβιώνει με νέες νομικές βάσεις και μια δύσκολη μεταβατική περίοδο. Οι εταιρείες αντιμετωπίζουν μήνες αβεβαιότητας για επιστροφές που ίσως δεν υλοποιηθούν ποτέ πλήρως, για δασμούς αντικατάστασης που πιθανότατα θα αποκαταστήσουν προηγούμενα επίπεδα, και για το ποιοι κλάδοι θα βρεθούν στο στόχαστρο στον δεύτερο γύρο. Η σκαλωσιά έπεσε, αλλά το κτίριο παραμένει υπό κατασκευή. Όπως κι αν διαβάσουμε τη σημερινή απόφαση, οι δασμοί ήρθαν για να μείνουν.