Όταν πριν από 2,5 δεκαετίες ο τότε πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Τζορτζ Γ. Μπους προετοίμαζε την αμερικανική κοινή γνώμη για την εισβολή στο Ιράκ, περιόδευε σε ολόκληρη τη χώρα υποστηρίζοντας ότι το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν και τα όπλα του συνιστούσαν μια απειλή που η χώρα του δεν μπορούσε να δεχτεί.
Τον Οκτώβριο του 2002, μιλώντας σε ραδιοφωνικό σταθμό του Σινσινάτι, προειδοποιούσε ότι το Ιράκ μπορούσε να επιτεθεί «οποιαδήποτε ημέρα» με χημικά ή βιολογικά όπλα, παρομοιάζοντας τη συγκυρία με την Κρίση των Πυραύλων της Κούβας του 1962 (μια αντιπαράθεση διάρκειας 13 ημερών που σημειώθηκε τον Οκτώβριο εκείνης της χρονιάς μεταξύ των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης λόγω των σοβιετικών βαλλιστικών πυραύλων που αναπτύχθηκαν στη χώρα της Κεντρικής Αμερικής) και δηλώνοντας ότι η αδράνεια ήταν «η πιο επικίνδυνη επιλογή».
Τα περισσότερα από τα επιχειρήματα εκείνα που αράδιαζε ο Μπους ο νεότερος αποδείχθηκαν αβάσιμα ή βασισμένα σε επιλεκτικές πληροφορίες και ψευδείς ισχυρισμούς. Ο πόλεμος που ακολούθησε, θεωρείται σήμερα από πολλούς ιστορικούς ένα από τα σοβαρότερα στρατηγικά σφάλματα των ΗΠΑ στη σύγχρονη εποχή.
Δεν έχει σαφή επιχειρηματολογία
Σε αντίθεση με εκείνη την περίοδο, ο νυν πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, που καλείται να αποφασίσει εάν θα εξαπολύσει μια δεύτερη μεγάλη στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο, δεν έχει διατυπώσει σαφή επιχειρηματολογία. Με δύο ομάδες αεροπλανοφόρων και δεκάδες μαχητικά, βομβαρδιστικά και αεροσκάφη ανεφοδιασμού να βρίσκονται πλέον σε απόσταση βολής από το Ιράν, απειλεί με νέα επίθεση χωρίς να παρουσιάζει εκτίμηση για την αμεσότητα της απειλής σε βάρος της χώρας του ή να εξηγεί με σαφήνεια γιατί απαιτείται νέο χτύπημα, αφού έχει ήδη υποστηρίξει ότι οι πυρηνικές εγκαταστάσεις που στοχοποιήθηκαν το περασμένο καλοκαίρι, «εξαλείφθηκαν».
Αν και επικεντρώνεται στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, κατά καιρούς επικαλείται και άλλους λόγους: την προστασία διαδηλωτών που, όπως λέγεται, σκοτώθηκαν μαζικά τον Ιανουάριο στους δρόμους του Ιράν, την εξουδετέρωση του ιρανικού πυραυλικού οπλοστασίου που απειλεί το Ισραήλ και τον τερματισμό της στήριξης της Τεχεράνης προς τη Χαμάς, τους Χούθι και τη Χεζμπολάχ. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές κατά πόσο η στρατιωτική ισχύς των ΗΠΑ μπορεί να επιτύχει αυτούς τους στόχους. Το ουράνιο, ο εμπλουτισμός του οποίου προσέγγιζε τη δημιουργία ατομικής βόμβας, έχει ήδη θαφτεί – όπως ισχυρίζεται – μετά το πλήγμα του Ιουνίου, ενώ δεν είναι σαφές πώς οι αεροπορικές επιδρομές θα ενίσχυαν άμεσα τους διαδηλωτές ή θα ανέκοπταν τη χρηματοδότηση ένοπλων οργανώσεων.
Δεν έχει συνεκτικό σχέδιο, οι συνεργάτες του αναγνωρίζουν τις δυσκολίες
Ο Τραμπ δεν έχει παρουσιάσει συνεκτικό σχέδιο ούτε έχει απευθυνθεί εκτενώς στο αμερικανικό κοινό για ενδεχόμενο πόλεμο απροσδιόριστης διάρκειας με μια χώρα 90 εκατομμυρίων κατοίκων, ούτε έχει ζητήσει έγκριση από το Κογκρέσο. Δεν έχει εξηγήσει γιατί επιλέγει τώρα να αναμετρηθεί με το Ιράν και όχι, για παράδειγμα, με τη Βόρεια Κορέα, η οποία μετά τις αποτυχημένες διαπραγματεύσεις της πρώτης του θητείας έχει αυξήσει το πυρηνικό της οπλοστάσιο σε 60 ή περισσότερες κεφαλές, σύμφωνα με αμερικανικές εκτιμήσεις.
Ο υπουργός Εξωτερικών του, Μάρκο Ρούμπιο, αναγνώρισε σε κατάθεσή του τον Ιανουάριο ότι ενδεχόμενη αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν – κάτι που η CIA είχε πετύχει τελευταία φορά το 1953 – θα ήταν «πολύ πιο σύνθετη» επιχείρηση από την προσπάθεια απομάκρυνσης του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα.
Δεν υπάρχει ευρεία συμμαχική συναίνεση
Σε αντίθεση με το 2003, όταν ο Μπους είχε τη στήριξη βασικών δυτικών συμμάχων, αρχής γενομένης από τον Τόνι Μπλερ, σήμερα οι ΗΠΑ φαίνεται να κινούνται χωρίς ευρεία συμμαχική συναίνεση, πέραν του Ισραήλ. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ φέρεται να αρνήθηκε τη χρήση βρετανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στη βάση Ντιέγκο Γκαρσία για επιχειρήσεις κατά του Ιράν, ενώ αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ δηλώνουν ότι έχουν λάβει ελάχιστες λεπτομέρειες για τα αμερικανικά σχέδια.
Αγνοεί βασικές αρχές του «Δόγματος Πάουελ»
Κι αν σε σχέση με το 2003, ο Τραμπ δεν επιδιώκει χερσαία εισβολή, αποφεύγοντας τον φόβο της βάσης του για «ατέρμονους πολέμους», αναλυτές επισημαίνουν ότι ενδέχεται να αγνοεί βασική αρχή του λεγόμενου «Δόγματος Πάουελ», που διατυπώθηκε από τον Κόλιν Πάουελ μετά το Βιετνάμ και πριν τον Πόλεμο του Κόλπου: ότι ο πολιτικός στόχος πρέπει να είναι σαφώς καθορισμένος πριν από τη χρήση βίας, είναι επιτεύξιμος και έχουν εξαντληθεί προηγουμένως όλα τα μη βίαια μέσα.
«Με το Ιράν, ο Τραμπ σπάει τη συναίνεση, προσφέροντας πολλαπλές και αντικρουόμενες αιτιολογίες: από τη μη διάδοση των πυρηνικών μέχρι την αλλαγή καθεστώτος», επισημαίνει στους New York Times ο αναλυτής Ρόμπερτ Λίτγουακ, πολιτικός επιστήμονας στο πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσινγκτον.
Στις συζητήσεις της Γενεύης, οι βασικοί διαπραγματευτές του, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, πίεσαν το Ιράν να εγκαταλείψει μόνιμα κάθε δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου. Η Τεχεράνη φέρεται να δέχεται προσωρινή αναστολή παραγωγής, όχι όμως την πλήρη εγκατάλειψη δικαιωμάτων που απορρέουν από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων. Όσο για το βαλλιστικό οπλοστάσιο, ούτε λόγος.
Σε διπλωματικό αδιέξοδο – Οι πιέσεις Νετανιάχου
Ο Τραμπ βρίσκεται, έτσι, σε διπλωματικό αδιέξοδο: πρέπει να αποδείξει ότι μια νέα συμφωνία θα είναι σαφώς ανώτερη από εκείνη που είχε επιτύχει ο Μπαράκ Ομπάμα το 2015 – συμφωνία από την οποία ο ίδιος αποχώρησε το 2018 χαρακτηρίζοντάς την «τη χειρότερη όλων των εποχών».
Παράλληλα, καλείται να ισορροπήσει μεταξύ της ικανοποίησης του Ισραήλ και του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, που πιέζει για οριστικό πλήγμα κατά του ιρανικού καθεστώτος, καθώς και της διατήρησης διεθνούς νομιμοποίησης. «Ο Νετανιάχου του λέει σχεδόν σίγουρα ότι, όπως είχε επιτυχία στη Βενεζουέλα, το όνομά του θα τιμάται για δεκαετίες στην περιοχή για την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος» σημείωσε στους Times ο πρώην διευθυντής της CIA επί Ομπάμα, Τζον Ο. Μπρέναν για να συμπληρώσει «όλοι συμφωνούν ότι το ιρανικό καθεστώς αποτελεί πρόβλημα. Αυτό όμως δεν δίνει απάντηση σχετικά με το ποια είναι η λύση. Η ιδέα ότι η επίθεση αποκεφαλισμού του καθεστώτος θα επιλύσει το πρόβλημα είναι παράλογη».