Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που έκρινε παράνομους τους «έκτακτους» δασμούς δεν έλυσε το κρίσιμο ερώτημα: πότε και πώς θα επιστραφούν έως και 170 δισ. δολάρια σε εισαγωγείς. Και τι σχεδιάζει ο Ντόναλντ Τραμπ;
Η δικαστική νίκη ήταν το εύκολο κομμάτι. Το δύσκολο τώρα αρχίζει. Περισσότερες από 300.000 επιχειρήσεις που κατέβαλαν δασμούς ύψους έως από 133 δισ. έως και 170 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με υπολογισμούς του -.
Οι δασμοί κατεβλήθησαν βάσει του νόμου περί έκτακτων οικονομικών εξουσιών (IEEPA) και τώρα οι επιχειρήσεις αυτές ετοιμάζονται για μια μακρά νομική μάχη με στόχο την επιστροφή των χρημάτων τους.
Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε με ψήφους 6-3 ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είχε νομική εξουσία να επιβάλει σαρωτικούς δασμούς επικαλούμενος τον νόμο του 1977 για έκτακτες οικονομικές εξουσίες. Ωστόσο, οι δικαστές απέφυγαν να τοποθετηθούν για το αν –και πώς– πρέπει να επιστραφούν τα ποσά που ήδη εισπράχθηκαν.
«Χάος» προ των πυλών
Στη μειοψηφούσα γνώμη του, ο δικαστής Μπρετ Κάβανο προειδοποίησε ότι «επιστροφές δισεκατομμυρίων δολαρίων θα έχουν σημαντικές συνέπειες για το αμερικανικό Δημόσιο», χαρακτηρίζοντας τη διαδικασία πιθανό «χάος».
Η υπόθεση επιστρέφει πλέον στο Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου, όπου περισσότερες από 1.500 εταιρείες έχουν ήδη προσφύγει, επιχειρώντας να εξασφαλίσουν θέση στην «ουρά» των πιθανών επιστροφών.
Νομικοί εκτιμούν ότι κάθε εισαγωγέας ίσως χρειαστεί να καταθέσει ξεχωριστή αγωγή, με εκτενή τεκμηρίωση για κάθε φορτίο και κάθε πληρωμή.
Ποιοι διεκδικούν
Μεταξύ των εταιρειών που κινούνται νομικά βρίσκονται κολοσσοί του λιανεμπορίου όπως η Costco και βιομηχανικοί όμιλοι όπως η Alcoa, αλλά και εκατοντάδες μικρότερες επιχειρήσεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Υπηρεσίας Τελωνείων και Προστασίας των Συνόρων τα έσοδα από τους συγκεκριμένους δασμούς αποτελούσαν την πλειονότητα των εισπράξεων εμπορικών μέτρων το 2025.
Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ έχει δηλώσει ότι το αμερικανικό Δημόσιο διαθέτει επαρκή ρευστότητα για επιστροφές, αν αυτές διαταχθούν, αν και η διαδικασία θα μπορούσε να διαρκέσει μήνες ή και πάνω από έναν χρόνο.
Παράλληλα, έχει αφήσει αιχμές ότι οι επιστροφές μπορεί να εξελιχθούν σε «εταιρικό δώρο», εφόσον πολλές επιχειρήσεις έχουν ήδη μετακυλίσει το κόστος στους καταναλωτές.
Οι καταναλωτές εκτός παιχνιδιού
Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι ακόμη κι αν οι επιχειρήσεις λάβουν επιστροφές, οι τιμές δύσκολα θα μειωθούν αναδρομικά. Σε αντίθεση με τα εμπορεύματα που ακολουθούν τις διακυμάνσεις των αγορών, τα περισσότερα καταναλωτικά αγαθά σπάνια φθηναίνουν αφού αυξηθούν.
Το διακύβευμα είναι τεράστιο – όχι μόνο δημοσιονομικά, αλλά και θεσμικά. Η κλίμακα των πιθανών επιστροφών δεν έχει προηγούμενο. Και καθώς ο Τραμπ έχει ήδη προαναγγείλει νέους δασμούς 10% μέσω άλλης νομικής οδού, η αβεβαιότητα για το παγκόσμιο εμπόριο παραμένει.
Για τις επιχειρήσεις, η μάχη μόλις ξεκινά. Για την αμερικανική οικονομία, το ερώτημα είναι αν η νομική ανατροπή θα φέρει πραγματική ανακούφιση – ή απλώς έναν νέο γύρο δικαστικών συγκρούσεων.
Τα επόμενα βήματα του Τραμπ
Παρά το ηχηρό πλήγμα από το Ανώτατο Δικαστήριο, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν δείχνει διατεθειμένος να εγκαταλείψει το βασικό εργαλείο της εμπορικής του πολιτικής: τους δασμούς. Αντιθέτως, λίγες ώρες μετά την απόφαση, προανήγγειλε την άμεση επιβολή νέου οριζόντιου δασμού 10% μέσω διαφορετικής νομικής βάσης, επιχειρώντας να παρακάμψει το εμπόδιο που έθεσε το Ανώτατο Δικαστήριο.
Σύμφωνα με συνεργάτες του, ο Λευκός Οίκος εξετάζει εναλλακτικές διατάξεις της εμπορικής νομοθεσίας που επιτρέπουν την επιβολή δασμών για λόγους «εθνικής ασφάλειας» ή για την αντιμετώπιση «αθέμιτων εμπορικών πρακτικών».
Πρόκειται για νομικά εργαλεία που έχουν χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν — με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τους δασμούς σε χάλυβα και αλουμίνιο — και τα οποία δεν σχετίζονται με τον νόμο περί έκτακτων οικονομικών εξουσιών (IEEPA) που ακυρώθηκε.
Παράλληλα, η κυβέρνηση αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο να περιορίσει το εύρος των πιθανών επιστροφών, ακόμη κι αν τα κατώτερα δικαστήρια διατάξουν αποζημιώσεις. Σε γραπτές παρεμβάσεις της ενώπιον του Δικαστηρίου Διεθνούς Εμπορίου, έχει ήδη υπονοήσει ότι ενδέχεται να αμφισβητήσει ποιοι εισαγωγείς δικαιούνται επιστροφή και υπό ποιες προϋποθέσεις, ανοίγοντας τον δρόμο για νέους γύρους δικαστικών προσφυγών.
Το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές: ο Τραμπ δεν σκοπεύει να εμφανιστεί ότι «υποχωρεί» στο μέτωπο του εμπορίου, ιδίως σε μια προεκλογική περίοδο όπου η ρητορική περί προστασίας της αμερικανικής βιομηχανίας παραμένει κεντρική.
Ωστόσο, κάθε νέα νομική κίνηση ενδέχεται να προκαλέσει νέες προσφυγές, παρατείνοντας την αβεβαιότητα για επιχειρήσεις και επενδυτές.