Η επιστροφή του δασμού στο 15% βάζει τον αγροτικό τομέα ξανά στη «μέγγενη», ανατρέποντας το αφήγημα της μείωσης του κόστους. Μπορεί να ακυρωθεί αυτή η νέα απόφαση;
Μια απόφαση που χαρακτηρίσθηκε ως σταθμός, ανακοινώθηκε την Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου 2026 από το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, δίνοντας την εντύπωση ότι αλλάζει βίαια τους κανόνες του παιχνιδιού στο παγκόσμιο εμπόριο. Με ψήφους 6-3, το δικαστήριο έκρινε παράνομους τους σαρωτικούς παγκόσμιους δασμούς που είχε επιβάλει ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, αφαιρώντας, θεωρητικά, το βασικότερο όπλο της εμπορικής του πολιτικής.
Η είδηση προκάλεσε άμεσο ράλι στις διεθνείς αγορές. Ωστόσο, η χαρά για τον παγκόσμιο αγροτικό τομέα, την Ευρώπη και τον Έλληνα παραγωγό κόπηκε μαχαίρι μέσα στο Σαββατοκύριακο αφού πριν καν προλάβουν οι Ευρωπαίοι εξαγωγείς και οι αγρότες να πανηγυρίσουν, ο Αμερικανός Πρόεδρος προσπέρασε την απόφαση του δικαστηρίου. Χρησιμοποιώντας ένα νομικό «παραθυράκι» μισού αιώνα… ανακοίνωσε την άμεση επιβολή νέων, οριζόντιων δασμών 15% σε όλες τις εισαγωγές παγκοσμίως.
Ο Πρόεδρος Τραμπ είχε βασίσει την αρχική επιβολή των δασμών στον νόμο περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA), κάτι που το Δικαστήριο απέρριψε. Μετά το νομικό «χαστούκι», η αμερικανική κυβέρνηση ενεργοποίησε το Άρθρο 122 του Νόμου περί Εμπορίου του 1974 (Trade Act of 1974). Η διάταξη αυτή επιτρέπει στην εκτελεστική εξουσία να επιβάλει άμεσα δασμούς έως 15% για ένα αυστηρό χρονικό διάστημα 150 ημερών (περίπου 5 μήνες), επικαλούμενη προβλήματα στο ισοζύγιο πληρωμών. Δεν πρόκειται για προειδοποίηση, αλλά για μέτρο με άμεση εφαρμογή στα αμερικανικά τελωνεία. Ουσιαστικά, σήμερα που μιλάμε οι δασμοί έχουν επανέλθει στο 15%.
Η επιστροφή του δασμού στο 15% βάζει τον αγροτικό τομέα ξανά στη «μέγγενη», ανατρέποντας το αφήγημα της μείωσης του κόστους:
1. Το Κόστος Εισροών παραμένει στα ύψη: Το 2025, μόνο στις ΗΠΑ, τα κρατικά έσοδα από τους δασμούς στις εισαγωγές γεωργικών εφοδίων άγγιξαν το 1 δισεκατομμύριο δολάρια. Η ελπίδα ότι τα μηχανήματα, τα ανταλλακτικά και τα λιπάσματα θα φθήναιναν παγκοσμίως, εξανεμίστηκε. Το επιπλέον κόστος παραμένει, συμπαρασύροντας την ευρωπαϊκή και ελληνική αγορά.
2. Νέο «Τείχος» και Φόβος Αντιποίνων: Μέχρι και πριν από λίγες ημέρες, η Επιτροπή Γεωργίας (AGRI) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου συνεδρίαζε προσπαθώντας να αντιμετωπίσει την κατάσταση. Πλέον, η ΕΕ βρίσκεται και πάλι σε συναγερμό. Προϊόντα-ναυαρχίδες (όπως το κρασί, το ελαιόλαδο και η φέτα) βρίσκονται ξανά μπροστά στο φάσμα του 15% και στην πρώτη γραμμή του πυρός, αναζωπυρώνοντας το φάντασμα ενός γενικευμένου εμπορικού πολέμου με εκατέρωθεν αντίποινα.
3. Ο Γρίφος των Επιστροφών: Το μόνο θετικό από την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου είναι ότι το παλιό καθεστώς κρίθηκε παράνομο. Το μεγάλο ζήτημα είναι αν οι εταιρείες και οι εισαγωγείς θα διεκδικήσουν τα χρήματα που ήδη πλήρωσαν από τους προηγούμενους δασμούς. Υπολογίζεται ότι το ποσό των πιθανών επιστροφών αγγίζει τα 170-175 δισεκατομμύρια δολάρια, μια εξέλιξη που θα μπορούσε να απελευθερώσει τεράστια ρευστότητα στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Μπορεί να ακυρωθεί αυτή η νέα απόφαση;
Σύμφωνα με το αμερικανικό Σύνταγμα, το Κογκρέσο μπορεί να ψηφίσει νόμο που να ακυρώνει τους δασμούς, ωστόσο ο Πρόεδρος κατά πάσα πιθανότητα θα ασκήσει Βέτο μιας και ο ίδιος έχει το δικαίωμα. Για να ξεπεραστεί το Βέτο, απαιτείται πλειοψηφία των 2/3, κάτι πολιτικά σχεδόν αδύνατο αυτή τη στιγμή.
Το όριο των 150 ημερών είναι το βασικό σημείο εδώ. Όταν παρέλθουν οι 150 ημέρες, οι δασμοί καταργούνται αυτόματα, εκτός αν το Κογκρέσο ψηφίσει ενεργά την παράτασή τους.
Αυτό που είδαμε μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο αποδεικνύει ότι ο εμπορικός προστατευτισμός των ΗΠΑ δεν είναι ένα ζήτημα που θα λυθεί οριστικά στις δικαστικές αίθουσες. Για τις επόμενες 150 ημέρες, η παγκόσμια γεωργία θα συνεχίσει να ζει με τον «βραχνά» του 15%. Το αν το αμερικανικό Κογκρέσο θα βάλει οριστικό «φρένο» το καλοκαίρι ή αν, με την αδράνειά του, νομιμοποιήσει αυτή την πρακτική, θα καθορίσει το μέλλον του παγκόσμιου αγροτικού εμπορίου.