Η Καθαρά Δευτέρα έφτασε. Από το Μπουρανί του Τυρνάβου, μέχρι τον χορό των Γέρων στη Σκύρο και από το έθιμο του Μπέη στο Διδυμότειχο μέχρι τον Βλάχικο Γάμο στη Θήβα, η Ελλάδα αναβιώνει έθιμα, παραδόσεις και γιορτές που είναι κάτι πολύ περισσότερο από εκδηλώσεις χαράς.
Είναι ρίζες, βιώματα και ένα μεγάλο μέρος της άυλης πολιτιστικής μας κληρονομιάς, που όμως μετατρέπονται και σε ένα σημαντικό asset για την τουριστική ανάπτυξη πολλών περιοχών, ακόμη και μη παραδοσιακών προορισμών.
Όπως αναφέρει η Αγγελική Μαραγκάκη, Διευθύντρια Ανάπτυξης του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ), την ώρα που η ταξιδιωτική κίνηση για το τριήμερο της Καθαράς Δευτέρας κορυφώνεται, γίνεται για άλλη μια φορά εμφανές ότι «τα ήθη, τα έθιμα, οι γιορτές και οι γαστρονομικές πρακτικές δεν είναι απλώς λαογραφικά στοιχεία, αλλά ζωντανές εκφράσεις της πολιτισμικής μας συνέχειας που συνδέουν το παρελθόν με το παρόν.
Αυξημένη τουριστική κίνηση – Οι περιοχές-«μαγνήτες»
Σύμφωνα με τον Πρόεδρο του HATTA, Λύσανδρο Τσιλίδη, φέτος η κίνηση είναι ακόμη υψηλότερη σε σχέση με πέρσι και δεν αφορά μόνο στους «παραδοσιακούς» πρωταγωνιστές, όπως η Πάτρα, η Ξάνθη και το Ρέθυμνο, αλλά και σε προορισμούς που επενδύουν στα ιδιαίτερα έθιμα και τις τοπικές τους εκδηλώσεις. Η αυθεντικότητα των τοπικών δρώμενων αποτελεί τον κύριο «μαγνήτη» για την έξοδο. Στη Σκύρο κυριαρχεί ο «Χορός των Γέρων» και η «Τράτα», στη Νάουσα οι «Γενίτσαροι και οι Μπούλες», στον Τύρναβο το παραδοσιακό «Μπουρανί» και στην Κέρκυρα το ιδιαίτερο τοπικό καρναβάλι. Η παράδοση ζωντανεύει με τις «Μπουμπούνες» στην Καστοριά, τους «Φανούς» στην Κοζάνη, τις «Τζαμάλες» στα Ιωάννινα, τον «Μπαμπόγερο» στις Σέρρες και τους «Κουδουνοφόρους» στον Σοχό.
Η νησιωτική Ελλάδα εκπροσωπείται δυναμικά από τη Σέριφο, την Αμοργό, τη Σκόπελο και τη Ζάκυνθο (με τον παραδοσιακό «Ντελάλη»), ενώ το Γαλαξείδι ετοιμάζεται για τον «Αλευροπόλεμο» και η Θήβα για τον «Βλάχικο Γάμο». Στον Έβρο, το Διδυμότειχο προσελκύει το ενδιαφέρον με την αναπαράσταση γεωργικών εργασιών και το έθιμο του «Μπέη».
Τουριστική ανάπτυξη με πολιτιστικό βάθος
Το ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο πόσοι θα ταξιδέψουν. Είναι πώς θα διατηρηθεί ζωντανό αυτό που τους φέρνει εκεί. Το ενδιαφέρον για αυτούς τους προορισμούς συνδέεται άμεσα με την αναβίωση των εθίμων και μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός εξωστρέφειας, προσελκύοντας ακόμη περισσότερο κόσμο -Έλληνες αλλά και ξένους- δίνοντας «ζωή» σε λιγότερο δημοφιλείς περιοχές και ενισχύοντας την επισκεψιμότητα εκτός της υψηλής τουριστικής περιόδου. «Η διεθνής προβολή των ελληνικών εθίμων αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα του Υπουργείου Πολιτισμού και είναι απόλυτα εφικτή. Προϋποθέτει όμως τρία βασικά στοιχεία: επιστημονική τεκμηρίωση, αφηγηματική συνοχή και συγκεκριμένο πλαίσιο παρουσίασης με σεβασμό στην πολιτιστική μας κληρονομιά», αναφέρει η κ. Μαραγκάκη μιλώντας στο Αθηναϊκό και Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Η Ελλάδα διαθέτει κάτι ισχυρότερο από ένα απλό τουριστικό προϊόν: μια τεκμηριωμένη συνέχεια πολιτισμού που εκτείνεται σε χιλιετίες και παραμένει ζωντανή στη σύγχρονη καθημερινότητα. Η τοπική κουζίνα με τις αιωνόβιες τεχνικές παρασκευής της, οι παραδοσιακές γιορτές όπως η Καθαρά Δευτέρα, τα πανηγύρια με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους, οι αγροτικές πρακτικές που μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά, όλα αυτά αποτελούν στοιχεία άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς με σημαντική δυναμική, επισημαίνει η κ. Μαραγκάκη.
«Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά είναι συχνά συνδεδεμένη με τον κύκλο του έτους και τις εποχικές γιορτές, γεγονός που τη μετατρέπει σε ιδανικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της εποχικότητας του τουρισμού. Κάθε εποχή φέρει τις δικές της παραδόσεις, προϊόντα και εορτασμούς που μπορούν να δημιουργήσουν ισχυρά κίνητρα επίσκεψης εκτός της θερινής περιόδου. Ως προς αυτή την κατεύθυνση επενδύει στρατηγικά το Υπουργείο Πολιτισμού: στην άρση των νοητών ορίων που ορίζει η θερινή περίοδος. Η γαστρονομία αποτελεί ιδανικό όχημα προς αυτή τη στρατηγική: οι χειμωνιάτικες γιορτές με τα παραδοσιακά τους εδέσματα, τα τοπικά προϊόντα κάθε εποχής, οι θεματικές γαστρονομικές εμπειρίες που συνδέονται με την αγροτική παραγωγή μας, μπορούν να ενταχθούν σε στοχευμένες εμπειρίες, προσελκύοντας επισκέπτες καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους», τονίζει η ίδια.
Τα ψηφιακά εργαλεία στην υπηρεσία της τουριστικής και πολιτιστικής προβολής
Σε αυτή τη στρατηγική εντάσσεται και η δημιουργία εξειδικευμένων εργαλείων προβολής. «Η πλατφόρμα hh.gr σχεδιάστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού και τον Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων ακριβώς με αυτή τη φιλοσοφία: να λειτουργήσει ως ολοκληρωμένη πύλη που δεν παρουσιάζει απλώς αρχαιολογικούς χώρους, αλλά συνδέει τον κάθε τόπο με τις ιστορίες του, τις πολιτιστικές διαδρομές, τις τοπικές παραδόσεις και τη ζωντανή κληρονομιά του».
«Η υπηρεσία The Eaternity Experience αποτελεί την πρακτική εφαρμογή αυτής της προσέγγισης, καθώς χρησιμοποιεί τη γαστρονομία ως βιωματική είσοδο στην άυλη κληρονομιά, δημιουργώντας μια ολιστική πολιτιστική εμπειρία για τον επισκέπτη», υπογραμμίζει η κ. Μαραγκάκη.
Το hh.gr λειτουργεί ως ψηφιακό εργαλείο storytelling, εξηγώντας την ιστορική και πολιτισμική γένεση ενός εθίμου, συνδέοντάς το με τον συγκεκριμένο τόπο και τη γαστρονομική του παράδοση και εντάσσοντάς το σε θεματικές πολιτιστικές διαδρομές που προσελκύουν τον διεθνή επισκέπτη. Το The Eaternity Experience, από την πλευρά του, λειτουργεί ως γέφυρα επικοινωνίας: μέσα από επιμελημένες γαστρονομικές εμπειρίες σε 21 αρχαιολογικούς χώρους σε όλη την Ελλάδα -με το δίκτυο να επεκτείνεται συνεχώς- ο επισκέπτης δεν παρατηρεί απλώς ένα έθιμο ως εξωτερικός θεατής, αλλά το βιώνει ως αυθεντική πολιτιστική εμπειρία.
Η πρόκληση της αυθεντικότητας
Η ίδια επισημαίνει ότι η άυλη κληρονομιά συναντάται συχνά με μεγαλύτερη αυθεντικότητα σε μικρότερες κοινότητες και λιγότερο τουριστικούς προορισμούς, όπου οι παραδόσεις παραμένουν ζωντανές στην καθημερινή ζωή. Όταν η τοπική άυλη κληρονομιά συνδεθεί στρατηγικά με τον αρχαιολογικό χώρο της περιοχής, με τα τοπικά προϊόντα ποιότητας, με επιμελημένες γαστρονομικές εκδηλώσεις και με συστηματική ψηφιακή προβολή μέσω του hh.gr, δημιουργείται μια ολοκληρωμένη πολιτιστική πρόταση που μπορεί να ανταγωνιστεί τους περισσότερο γνωστούς μαζικούς προορισμούς. Έτσι επιτυγχάνεται αποκέντρωση της επισκεψιμότητας, ενίσχυση των τοπικών οικονομιών και διατήρηση της βιωσιμότητας των πολιτιστικών πόρων.
Στο πλαίσιο αυτής της τουριστικής ανάπτυξης, παραμένει η ανησυχία για το πώς οι προορισμοί θα διατηρήσουν το αυθεντικό τους στοιχείο και την πολιτισμική τους ταυτότητα χωρίς να φθαρούν. Η κ. Μαραγκάκη εξηγεί ότι ο κίνδυνος της τουριστικοποίησης υφίσταται μόνο όταν τα έθιμα αφαιρούνται από το πολιτισμικό τους πλαίσιο και μετατρέπονται σε επιφανειακό θέαμα. «Ακριβώς για αυτόν τον λόγο η στρατηγική μας βασίζεται σε τρεις θεμελιώδεις αρχές: τον απόλυτο σεβασμό της πολιτιστικής κληρονομιάς, τη στενή συνεργασία με τοπικούς φορείς και κοινότητες που είναι οι φορείς των παραδόσεων, και τη διατήρηση της αυθεντικότητας σε κάθε επίπεδο» και προσθέτει: «η πλατφόρμα hh.gr εφαρμόζει τεκμηριωμένη αφήγηση, παρέχοντας το απαραίτητο πλαίσιο για την κατανόηση του βαθύτερου νοήματος κάθε παράδοσης. Το The Eaternity Experience, από την πλευρά του, δεν αναπαράγει αποκομμένα έθιμα για τουριστική κατανάλωση, αλλά πλαισιώνει τις γαστρονομικές εκδηλώσεις με σεβασμό, επιστημονική τεκμηρίωση και συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων, διασφαλίζοντας ότι η παράδοση παραμένει ζωντανή και όχι απλώς εμπορευματοποιημένη».
--