Δύο πυρηνικές δυνάμεις στα πρόθυρα σύγκρουσης — το Ισλαμαμπάντ χτυπά στόχους στην Καμπούλ, Κανταχάρ και Πακτία
Το Πακιστάν κήρυξε ανοιχτό πόλεμο κατά του Αφγανιστάν, σε μια εξέλιξη που απειλεί να αναδιαμορφώσει το γεωπολιτικό τοπίο της Νότιας Ασίας και της ευρύτερης περιοχής. Ο Υπουργός Άμυνας του Πακιστάν Χουάτζα Μοχάμαντ Ασίφ ανακοίνωσε μέσω κοινωνικών δικτύων ότι «η υπομονή εξαντλήθηκε» και πως πλέον οι δύο χώρες βρίσκονται σε κατάσταση ανοικτής εμπόλεμης σύγκρουσης.
Η κλιμάκωση που οδήγησε στη ρήξη
Η κρίση δεν ήρθε ξαφνικά. Εδώ και μήνες, το Ισλαμαμπάντ ασκούσε πίεση στο ταλιμπανικό καθεστώς της Καμπούλ για να θέσει υπό έλεγχο τις δραστηριότητες της Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP) — του πακιστανικού παρακλαδιού των Ταλιμπάν, που δρα από αφγανικό έδαφος και χρηματοδοτεί, εκπαιδεύει και εξαποστέλλει μαχητές για επιθέσεις εντός Πακιστάν. Οι διπλωματικές διαβουλεύσεις απέτυχαν επανειλημμένα, ενώ οι διασυνοριακές επιθέσεις εντάθηκαν.
Το Πακιστάν απάντησε με αεροπορικά πλήγματα σε καταφύγια Ταλιμπάν σε πολλαπλές περιοχές της Αφγανιστάν, συμπεριλαμβανομένων τμημάτων της Καμπούλ, του Κανταχάρ και της επαρχίας Πακτία — μιας ευαίσθητης συνοριακής ζώνης με μακρά ιστορία εξτρεμιστικής δραστηριότητας. Οι πακιστανικές δυνάμεις ανέφεραν ότι ενήργησαν «με πλήρη ισχύ».
Η αφγανική απάντηση
Ο επίσημος εκπρόσωπος της ταλιμπανικής κυβέρνησης επιβεβαίωσε τα πλήγματα, χωρίς ωστόσο να αναφέρει απώλειες. Η στάση αυτή — επιβεβαίωση χωρίς αναγνώριση θυμάτων — συνάδει με τακτική αποφυγής δημόσιας ταπείνωσης, αλλά δεν σηματοδοτεί αποκλιμάκωση. Αντιθέτως, η Καμπούλ έχει ιστορικά χαρακτηρίσει ανάλογες ενέργειες ως «επιθέσεις σε μουσουλμανική χώρα» και έχει απορρίψει κατηγορηματικά τη συνεργασία με το Ισλαμαμπάντ για το ζήτημα της TTP.
Οι βαθύτερες αιτίες της αντιπαλότητας
Η σχέση Πακιστάν-Αφγανιστάν είναι ιστορικά τεταμένη, με αλληλοεπικαλυπτόμενες εδαφικές διεκδικήσεις (γραμμή Durand), εθνοτικές συνδέσεις των Παστούν εκατέρωθεν των συνόρων και αντικρουόμενα συμφέροντα ασφαλείας. Οι Ταλιμπάν του Αφγανιστάν και η TTP μοιράζονται ιδεολογία, δίκτυα και μερικές φορές ηγετικές δομές — αν και επίσημα διατηρούν διαχωρισμό. Το Πακιστάν, που υποστήριξε τους Αφγανούς Ταλιμπάν για δεκαετίες ως στρατηγικό «βάθος» έναντι της Ινδίας, βρίσκεται τώρα αντιμέτωπο με τις συνέπειες αυτής της πολιτικής.
Η Αφγανιστάν ήδη βιώνει μία από τις σοβαρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις στον κόσμο, με εκατομμύρια πολίτες να εξαρτώνται από διεθνή βοήθεια. Αεροπορικά πλήγματα σε αστικά κέντρα, όπως η Καμπούλ, αυξάνουν δραματικά τον κίνδυνο αμάχων θυμάτων και νέων κυμάτων εκτοπισμένων — με ευρύτερες επιπτώσεις για ολόκληρη την περιοχή.
Η ελληνική διάσταση: ποτάμι μεταναστών στα σύνορά μας
Για την Ελλάδα, ο πόλεμος μεταξύ Πακιστάν και Αφγανιστάν δεν είναι μια απομακρυσμένη γεωπολιτική εξέλιξη. Είναι ένας άμεσος κίνδυνος που φτάνει στις ακτές του Αιγαίου και στον Έβρο.
Αφγανοί και Πακιστανοί αποτελούν ήδη εδώ και χρόνια τις δύο μεγαλύτερες εθνικότητες μεταξύ των ανθρώπων που επιχειρούν να εισέλθουν παράνομα στην Ελλάδα μέσω Τουρκίας. Σύμφωνα με στοιχεία της Frontex, αποτελούν σταθερά ποσοστά άνω του 40-50% των συνολικών ροών στην Κεντρική Μεσογειακή και Ανατολική Μεσογειακή διαδρομή. Και αυτά είναι τα νούμερα της ειρήνης.
Ένας ανοιχτός πόλεμος μεταξύ των δύο χωρών αλλάζει δραματικά τις παραμέτρους. Οι εκτοπισμένοι από τα αφγανικά πλήγματα στην Καμπούλ και στο Κανταχάρ θα αναζητήσουν διαφυγή. Οι Πακιστανοί που φοβούνται ανταποδοτικές επιθέσεις της TTP στις πόλεις τους — Καράτσι, Λαχόρη, Πεσαβάρ — θα κινηθούν επίσης. Και ο δρόμος που γνωρίζουν καλά περνά μέσα από το Ιράν, φτάνει στην Τουρκία, και καταλήγει στα ελληνικά σύνορα.
Η Τουρκία ως μοχλός πίεσης
Η Άγκυρα δεν είναι απλώς διαμετακομιστικός σταθμός — είναι ενεργός παράγοντας. Η Τουρκία φιλοξενεί ήδη περίπου 3,5 εκατομμύρια Σύρους και εκατοντάδες χιλιάδες Αφγανούς, και έχει αποδείξει επανειλημμένα — το 2016, το 2020 στον Έβρο — ότι είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει τις μεταναστευτικές ροές ως εργαλείο πολιτικής πίεσης προς την ΕΕ και την Ελλάδα. Σε ένα κλίμα κλιμακούμενης αστάθειας στο Αφγανιστάν και το Πακιστάν, το Ισλαμαμπάντ μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε χαρτί στα χέρια της Άγκυρας.
Ένα νέο κύμα εκτοπισμένων — με την Τουρκία να «ανοίγει την πόρτα» στρατηγικά — θα βρει μπροστά του έναν Έβρο με ήδη υπέρμετρη πίεση και νησιά όπως η Λέσβος και η Σάμος που δύσκολα μπορούν να διαχειριστούν νέες μαζικές αφίξεις.
Τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα τώρα
Η Αθήνα οφείλει να διαβάζει αυτή την κρίση ως έγκαιρη προειδοποίηση και όχι ως μελλοντικό σενάριο. Η ενίσχυση της φυλακτικής παρουσίας στον Έβρο και στο Αιγαίο, η πίεση προς την ΕΕ για ενεργοποίηση μηχανισμών έκτακτης ανάγκης, αλλά και η διπλωματική επαγρύπνηση απέναντι στην Άγκυρα αποτελούν προτεραιότητες που δεν επιδέχονται αναβολή.
Ό,τι συμβαίνει στα βουνά του Κανταχάρ και στους δρόμους της Καμπούλ σήμερα, μπορεί να εμφανιστεί στις ακτές της Λέσβου αύριο. Αυτή είναι η σκληρή γεωγραφική πραγματικότητα της Ελλάδας ως εξωτερικού συνόρου της Ευρώπης.