Μπορεί η Ουάσιγκτον να συνεχίζει να αντιμετωπίζει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ως τη βασική απειλή για τα συμφέροντά της και πάνω σε αυτή να έχει στήσει τη ρητορική της για μια πιθανή επίθεση, στην Ιερουσαλήμ, ωστόσο, η προσοχή έχει μετατοπιστεί στο βαλλιστικό πυραυλικό σύστημα της Τεχεράνης.
Από την καλοκαιρινή επιχείρηση «Am Kalavi» και μετά, σύμφωνα με ισραηλινές εκτιμήσεις, οι Ιρανοί κινούνται σαν «σπρίντερ σε αγώνα δρόμου»: αποκαθιστούν ζημιές, αυξάνουν την παραγωγή και αντλούν συμπεράσματα από κάθε πλήγμα που δέχτηκαν. Το ερώτημα που τίθεται είναι πώς το συγκεκριμένο οπλοστάσιο εξελίχθηκε σε πραγματικό «ασφαλιστήριο συμβόλαιο» του καθεστώτος, ποιοι βαρείς βαλλιστικοί πύραυλοι παραμένουν σε εφεδρεία και αν η απειλή αγγίζει πλέον και την Ευρώπη.
Η έκρηξη που σημάδεψε το πρόγραμμα
Το απόγευμα του Σαββάτου 12 Νοεμβρίου 2011, σε μια μυστική πυραυλική βάση κοντά στο χωριό Μπιντγκανέχ, περίπου 45 χιλιόμετρα από την Τεχεράνη, ανώτεροι αξιωματικοί των Φρουρών της Επανάστασης και μηχανικοί της αμυντικής βιομηχανίας παρακολουθούσαν τη δοκιμή ενός νέου βαλλιστικού πυραύλου στερεού καυσίμου. Επικεφαλής ήταν ο ταξίαρχος Χασάν Τεχράνι Μογκαντάμ, γνωστός ως «πατέρας» του ιρανικού βαλλιστικού προγράμματος.
Λίγα λεπτά μετά την έναρξη της δοκιμής, σημειώθηκε ισχυρή έκρηξη που ακούστηκε μέχρι την Τεχεράνη και προκάλεσε αλυσιδωτές δευτερογενείς εκρήξεις, καταστρέφοντας μεγάλο μέρος της βάσης. Τουλάχιστον 36 άνθρωποι σκοτώθηκαν, μεταξύ αυτών και ο Μογκαντάμ, ο οποίος, σύμφωνα με αναφορές, επιθυμούσε να αναγράφεται στον τάφο του: «Εδώ κείτεται εκείνος που ήθελε να καταστρέψει το Ισραήλ».
Δεκατρία και πλέον χρόνια αργότερα, ο διάδοχός του, διοικητής της Αεροδιαστημικής Δύναμης των Φρουρών της Επανάστασης, Αμίρ-Αλί Χατζιζαντέχ, σκοτώθηκε στο εναρκτήριο πλήγμα της επιχείρησης «Am Kalavi». Ωστόσο, το οπλοστάσιο που είχε δημιουργηθεί – χιλιάδες βαλλιστικοί πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς και αυξημένης ακρίβειας – όχι μόνο επιβίωσε, αλλά συνέχισε να ενισχύεται.
Από την «μεγαλύτερη απειλή» του πυρηνικού προγράμματος, στην άμεση απειλή των πυραύλων
Για δεκαετίες, το Ισραήλ χαρακτήριζε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ως τη «μεγαλύτερη απειλή». Μετά όμως τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου του προηγούμενου έτους, κατά τον οποίο το πυρηνικό πρόγραμμα υπέστη σοβαρά πλήγματα, η προτεραιότητα μετατοπίστηκε: οι βαλλιστικοί πύραυλοι θεωρούνται πλέον η πιο άμεση απειλή.
Σύμφωνα με τον Μεΐρ Μπεν-Σαμπάτ, πρώην επικεφαλής του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας του Ισραήλ, η ιρανική ηγεσία επιδίωκε τη δημιουργία πυραυλικού συστήματος «σε ποσότητα, ποιότητα και εμβέλεια ικανή να απειλήσει την ίδια την ύπαρξη του Ισραήλ». Αν και το Ισραήλ προκάλεσε ζημιές και επιβράδυνε την ανάπτυξη, η Τεχεράνη ανανέωσε τις προσπάθειές της.
Το κρίσιμο ζήτημα, πλέον, δεν είναι μόνο η ποιότητα των πυραύλων, αλλά και η ποσότητά τους. Παρά το υψηλό ποσοστό αναχαίτισης στις ιρανικές επιθέσεις του καλοκαιριού (σύμφωνα με τους Ισραηλινούς, το Iron Dome αναχαίτισε το 86% των πυραύλων που πέρασαν τον εναέριο χώρο του), το ισραηλινό αμυντικό κατεστημένο εκτιμά ότι σε επόμενη σύγκρουση ο καθοριστικός παράγοντας θα είναι ο όγκος πυρός και όχι μόνο η ποιότητα.
«Κεντρικός άξονας» αποτροπής για τους μουλάδες
Ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, πρώην επικεφαλής του τμήματος της ισραηλινής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών που είναι υπεύθυνο για το Ιράν, χαρακτηρίζει τους πυραύλους «κεντρικό άξονα» του ιρανικού αμυντικού δόγματος. Όπως σημειώνει, το πρόγραμμα θεωρείται από το καθεστώς «αμιγώς αμυντικό» και μη διαπραγματεύσιμο, κάτι που ξεκαθάρισαν, ωστόσο, με κάθε τρόπο οι Ιρανοί διαπραγματευτές στις πρόσφατες έμμεσες συνομιλίες που είχαν με τους Αμερικανούς ομολόγους τους.
Μετά τη βελτίωση της εμβέλειας, της ακρίβειας και των πολεμικών κεφαλών, η έμφαση δίνεται πλέον στην αύξηση της ποσότητας και της διάρκειας ζωής: διασπορά, υπόγειες εγκαταστάσεις, πλεονάζουσες υποδομές. Παρά τις δυσκολίες στην προμήθεια ορισμένων προηγμένων εξαρτημάτων, η παραγωγή συνεχίζεται σε μεγάλη κλίμακα.
Ο Ταλί Ινμπάρ, ειδικός για το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα, εκτιμά ότι το Ιράν διατηρεί ακόμη δεκάδες βαρείς πυραύλους Khorramshahr-4, με εμβέλεια 2.000 χιλιομέτρων και δυνατότητα μεταφοράς κεφαλής 1.500 κιλών. Αν και δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία για τους ρυθμούς παραγωγής, γίνεται λόγος για «χιλιάδες» πυραύλους στο συνολικό οπλοστάσιο.
Από τον πόλεμο με το Ιράκ στην εγχώρια βιομηχανία
Το πρόγραμμα δεν ξεκίνησε με στόχο το Ισραήλ, αλλά ως απάντηση στους ιρακινούς πυραυλικούς βομβαρδισμούς κατά τη δεκαετία του 1980. Το Ιράν απέκτησε βαλλιστικούς πυραύλους μικρού βεληνεκούς Scud από τη Συρία, τη Λιβύη και αργότερα τη Βόρεια Κορέα, τους αποσυναρμολόγησε και, μέσω αντίστροφης μηχανικής, ανέπτυξε εγχώρια παραγωγή. Έτσι προέκυψαν οι Shahab-1 και Shahab-2.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, παράλληλα με την ενίσχυση του πυρηνικού προγράμματος, δόθηκε έμφαση στην αύξηση της εμβέλειας, ώστε να μπορούν να πλήξουν το Ισραήλ, στη μετάβαση από υγρά σε στερεά καύσιμα και στη βελτίωση της ακρίβειας.
Υπόγειες «πυραυλικές πόλεις» και περιφερειακή διάσταση
Το Ιράν έχει επενδύσει σε υπόγειες εγκαταστάσεις και διασυνδεδεμένες βάσεις, δημιουργώντας τις λεγόμενες «πυραυλικές πόλεις». Παράλληλα, αξιοποιεί τη μεγάλη εμβέλεια για να απομακρύνει τους εκτοξευτές από ευάλωτες περιοχές.
Η διάσταση της απειλής δεν περιορίζεται στο Ισραήλ. Μέρος του οπλοστασίου μπορεί θεωρητικά να φθάσει χώρες της νότιας και ανατολικής Ευρώπης, ενώ αναπτύσσονται και αντιπλοϊκές βαλλιστικές δυνατότητες που θα μπορούσαν να απειλήσουν αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις στον Περσικό Κόλπο.
Παράλληλα, τις τελευταίες μέρες γίνεται λόγος για επικείμενη συμφωνία απόκτησης υπερηχητικών αντιπλοϊκών πυραύλων από την Κίνα.
Το χάσμα με την Ουάσιγκτον
Σύμφωνα με ισραηλινές εκτιμήσεις, για τις ΗΠΑ η υπαρξιακή απειλή παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα, ενώ οι πύραυλοι θεωρούνται δευτερεύον ζήτημα. Το Ισραήλ, ωστόσο, επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι το πυραυλικό οπλοστάσιο αποτελεί «κόκκινη γραμμή» και όχι απλό παράρτημα μιας ενδεχόμενης πυρηνικής συμφωνίας.
Η ισραηλινή στρατηγική δεν στοχεύει απαραίτητα στην πλήρη εξάλειψη της ικανότητας, αλλά στην πρόκληση βαθιάς ζημιάς που θα επιβραδύνει την ανασυγκρότηση και θα αυξήσει το κόστος για την Τεχεράνη. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη συνδυασμού στρατιωτικών, πολιτικών και οικονομικών μέσων πίεσης.
Όπως εκτιμά ο Μπεν-Σαμπάτ, όσο το καθεστώς των αγιατολάχ παραμένει στην εξουσία, δεν αναμένεται ουσιαστική αλλαγή στις στρατηγικές φιλοδοξίες του. Ο αγώνας κατά της συσσώρευσης πυραυλικής ισχύος, σημειώνει, «δεν θα είναι εφάπαξ προσπάθεια, αλλά διαρκής δραστηριότητα», με στόχο να αμφισβητηθεί στην πράξη η σκοπιμότητα της επένδυσης σε αυτόν τον τομέα.