Το πρωί του Σαββάτου, ενώ ισραηλινές βόμβες έπλητταν το συγκρότημα του ανώτατου ηγέτη στην Τεχεράνη, ο Αλί Χαμενεΐ βρισκόταν σε συνάντηση με στενούς του συνεργάτες.
Σύμφωνα με αμερικανικές και ισραηλινές πηγές που επικαλείται το Axios, η κοινή επιχείρηση ΗΠΑ – Ισραήλ που οδήγησε στον θάνατo του Χαμενεΐ αποτέλεσε την κορύφωση μιας δίμηνης στρατηγικής, κατά την οποία ο Τραμπ κινήθηκε ταυτόχρονα σε δύο άξονες: διπλωματία και προετοιμασία πολέμου. Την Παρασκευή, επέλεξε τον πόλεμο.
Η κρίση, που ξεκίνησε με τη δημόσια εξέγερση στο Ιράν στα τέλη Δεκεμβρίου, χαρακτηρίστηκε από συνεχείς ανατροπές, αιφνιδιασμούς και σκόπιμη παραπληροφόρηση. Η τελευταία, σύμφωνα με αξιωματούχους, λειτούργησε ως στρατηγικό πλεονέκτημα, αφήνοντας την ιρανική ηγεσία εκτεθειμένη στη μεγαλύτερη αεροπορική επίθεση που έχει πραγματοποιήσει ποτέ ο ισραηλινός στρατός.
Οι απαρχές της επιχείρησης
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του αμερικανικού μέσου, οι βάσεις για την επιχείρηση τέθηκαν στα τέλη Δεκεμβρίου, όταν ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου επισκέφθηκε τον Τραμπ στο Μαρ-α-Λάγκο. Την περίοδο εκείνη είχαν ξεκινήσει αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν, χωρίς να είναι σαφές πόσο θα κλιμακώνονταν.
Στη συνάντηση συζητήθηκε η συνέχεια των κοινών πληγμάτων της προηγούμενης χρονιάς, που είχαν επικεντρωθεί κυρίως στις βαλλιστικές δυνατότητες της Τεχεράνης, με χρονικό ορίζοντα περί τον Μάιο. Ωστόσο, μέσα σε λίγες ημέρες οι εξελίξεις επιτάχυναν: το ιρανικό καθεστώς καταδίωξε βίαια τους διαδηλωτές, με χιλιάδες νεκρούς.
Στις 14 Ιανουαρίου, ο Τραμπ φέρεται να βρέθηκε κοντά στην έγκριση στρατιωτικού πλήγματος, αλλά υπαναχώρησε. Αντί αυτού, διέταξε σημαντική στρατιωτική ενίσχυση στη Μέση Ανατολή και ξεκίνησε μυστικό σχεδιασμό κοινής επιχείρησης με το Ισραήλ. Ακολούθησαν επαφές στην Ουάσιγκτον με τον επικεφαλής της Μοσάντ, τον αρχηγό της ισραηλινής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών και τον αρχηγό του επιτελείου των IDF, με αντικείμενο τον συντονισμό των επιχειρήσεων «Epic Fury» και «Roaring Lion».
Παράλληλες συνομιλίες με την Τεχεράνη
Την ίδια περίοδο, ο Τραμπ διερευνούσε αν η στρατιωτική πίεση θα μπορούσε να οδηγήσει σε συμφωνία με το Ιράν υπό αμερικανικούς όρους. Στις αρχές Φεβρουαρίου, ΗΠΑ και Ιράν συναντήθηκαν στο Ομάν για πρώτη φορά μετά τον 12ήμερο πόλεμο του περασμένου Ιουνίου.
Λίγες ημέρες αργότερα, ο Νετανιάχου μετέβη εκτάκτως στην Ουάσιγκτον για να συζητήσει τα «κόκκινα όρια» των διαπραγματεύσεων και το ενδεχόμενο κοινής στρατιωτικής επιχείρησης σε περίπτωση αποτυχίας των συνομιλιών. Οι απεσταλμένοι του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ, εμφανίζονταν επιφυλακτικοί ως προς τις πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας, αν και αξιωματούχοι επιμένουν ότι οι συνομιλίες στη Γενεύη δεν ήταν προσχηματικές.
Σύμφωνα με αμερικανική πηγή που επικαλείται το Axios, η Τεχεράνη είχε ενημερωθεί ρητά ότι στρατιωτική δράση «θα ακολουθούσε άμεσα εάν δεν υπήρχε ουσιαστική πρόοδος σε σύντομο χρονικό διάστημα».
Το παράθυρο του πλήγματος
Μία εβδομάδα πριν από τη συνάντηση στη Γενεύη, ΗΠΑ και Ισραήλ είχαν συμφωνήσει σε πιθανό χρονικό παράθυρο για την επίθεση: το προσεχές Σάββατο, ημέρα κατά την οποία ο Χαμενεΐ πραγματοποιούσε καθιερωμένη σύσκεψη με κορυφαίους συνεργάτες στο κυβερνητικό συγκρότημα.
Κρίσιμο ζητούμενο ήταν να μη δημιουργηθούν υποψίες που θα τον οδηγούσαν σε καταφύγιο. Παρά το δημοσίευμα που έκανε λόγο για ενδεχόμενη δολοφονία του, ο Ιρανός ηγέτης δεν άλλαξε πρόγραμμα.
Κατά τη συνάντηση της Πέμπτης στη Γενεύη, οι Αμερικανοί διαπίστωσαν, σύμφωνα με πηγές τους, ότι οι ιρανικές θέσεις παρέμεναν μακριά ακόμη και από τις πιο ευέλικτες αμερικανικές προτάσεις. Μετά την πρώτη συνεδρίαση, οι Κούσνερ και Γουίτκοφ ενημέρωσαν μέσω ασφαλούς γραμμής τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς ότι οι διαφορές παρέμεναν σημαντικές. Δεύτερος γύρος συνομιλιών δεν μετέβαλε την εικόνα.
Τα αγκάθια των διαπραγματεύσεων
Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, τρία ζητήματα παρέμειναν άλυτα:
Πρώτον, το πυρηνικό πρόγραμμα και ο εμπλουτισμός. Η Ουάσιγκτον φέρεται να προσέφερε παροχή πυρηνικού καυσίμου για πολιτική χρήση επ’ αόριστον, με αντάλλαγμα την εγκατάλειψη του εμπλουτισμού. Η Τεχεράνη αρνήθηκε.
Δεύτερον, το βαλλιστικό πρόγραμμα. Οι Ιρανοί, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, απέφυγαν κάθε συζήτηση για τις πυραυλικές δυνατότητές τους.
Τρίτον, η χρηματοδότηση ένοπλων οργανώσεων στην περιοχή, θέμα που επίσης δεν έγινε αποδεκτό ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Παράλληλα, αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούσαν ότι το Ιράν είχε ήδη ξεκινήσει την αποκατάσταση πυρηνικών εγκαταστάσεων που, κατά τον Τραμπ, είχαν «ισοπεδωθεί» στην επιχείρηση «Midnight Hammer» τον Ιούνιο.
Οι τελευταίες ώρες
Μετά τη Γενεύη, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν μετέβη στην Ουάσιγκτον και συναντήθηκε με τον Βανς σε ύστατη προσπάθεια καθυστέρησης της απόφασης. Ωστόσο, σύμφωνα με πηγές, ο Τραμπ είχε ήδη αποφασίσει.
Το πρωί του Σαββάτου, ο Χαμενεΐ συγκάλεσε τη σύσκεψη που οι Αμερικανοί και Ισραηλινοί σχεδιαστές είχαν προβλέψει. Την ίδια ώρα πραγματοποιούνταν δύο ακόμη συναντήσεις Ιρανών αξιωματούχων ασφαλείας σε υπέργειους χώρους στην Τεχεράνη. Λίγα λεπτά αργότερα, και οι τρεις στόχοι επλήγησαν ταυτόχρονα.
Ισραηλινός αξιωματούχος πληροφοριών υποστήριξε ότι εάν η Τεχεράνη είχε αποδεχθεί τις αμερικανικές απαιτήσεις στη Γενεύη, η στρατιωτική επιλογή θα είχε παγώσει. «Θεώρησαν ότι δεν θα υπάρξει δράση. Έκαναν λάθος», ανέφερε.