Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι πια μια υπόσχεση για αύξηση της παραγωγικότητας και εκτίναξη κερδών. Για χιλιάδες εργαζόμενους γίνεται η αιτία απώλειας της δουλειάς τους – και για τις επιχειρήσεις ένας νέος, διπλός κίνδυνος: οικονομικός και κοινωνικός.
Το σενάριο που πολλοί εργαζόμενοι γραφείου φοβούνταν αρχίζει να αποκτά συγκεκριμένο πρόσωπο: μια εταιρεία του S&P 500 ανακοινώνει ότι περικόπτει σχεδόν το μισό προσωπικό της, επικαλούμενη – μεταξύ άλλων – την τεχνητή νοημοσύνη.
Όταν ο διευθύνων σύμβουλος της Block, Jack Dorsey, γνωστοποίησε ότι η εταιρεία χρηματοοικονομικής τεχνολογίας απολύει 4.000 εργαζόμενους, η αντίδραση ήταν άμεση και εκρηκτική. Όπως αναφέρει σε ρεπορτάζ η Wall Street Journal, μηνύματα μεταξύ στελεχών του κλάδου πολλαπλασιάστηκαν, ενώ κορυφαίοι παράγοντες της αγοράς έσπευσαν να τοποθετηθούν δημόσια.
«Η Square είναι μόνο η αρχή», προειδοποίησε στην πλατφόρμα Χ η πρώην στέλεχος των Meta και Salesforce, Clara Shih.
Ο επικεφαλής της Amazon, Andy Jassy, παραδέχθηκε ότι πολλές από τις δουλειές στις οποίες «ρίξαμε ανθρώπινο δυναμικό τα τελευταία 20 ή 30 χρόνια δεν θα χρειάζονται στο ίδιο μέγεθος», επισημαίνοντας πάντως ότι θα δημιουργηθούν νέοι ρόλοι.
Από το αφήγημα της ανάπτυξης στον φόβο της ανατροπής
Μέχρι πρόσφατα, το δημόσιο αφήγημα της επιχειρηματικής ελίτ ήταν σχεδόν μονοσήμαντο: η ΑΙ θα αυξήσει την παραγωγικότητα, θα μειώσει το κόστος και θα ανοίξει νέες αγορές. Η μετάβαση ίσως είναι δύσκολη, αλλά η τελική ισορροπία θα είναι θετική.
Τώρα, η συζήτηση αλλάζει τόνο.
Ο διευθύνων σύμβουλος της JPMorgan Chase, Jamie Dimon, προειδοποίησε ότι, παρότι η ΑΙ ενισχύει την παραγωγικότητα, «η απόλυση εργαζομένων δημιουργεί πρόβλημα, ακόμη κι αν συνολικά η κοινωνία γίνεται πιο παραγωγική». Όπως είπε, οι εξελίξεις ίσως τρέξουν ταχύτερα από την ικανότητα προσαρμογής των κοινωνιών.
Το κλίμα αποτυπώνεται και στις αγορές. Μετοχές εταιρειών λογισμικού, ασφαλιστικών και πλατφορμών όπως η DoorDash έχουν δεχθεί πιέσεις, καθώς επενδυτές σταθμίζουν όχι μόνο τα οφέλη, αλλά και τις παράπλευρες απώλειες της τεχνολογικής μετάβασης.
Η ΑΙ ως «ουσιώδης κίνδυνος»
Η μετατόπιση δεν είναι μόνο επικοινωνιακή. Σύμφωνα με ανάλυση του Conference Board και της ESGAUGE, που παρουσιάζει η WSJ, το 72% των εταιρειών του S&P 500 κατέγραψε την τεχνητή νοημοσύνη ως ουσιώδη κίνδυνο στις χρηματιστηριακές του αναφορές το 2024, από μόλις 12% ένα χρόνο πριν.
Παράλληλα, η πλατφόρμα χρηματοοικονομικής έρευνας AlphaSense διαπιστώνει ότι ολοένα και περισσότερες εταιρείες αναφέρουν ρητά την ΑΙ όταν ανακοινώνουν περικοπές προσωπικού.
Η εταιρεία παιχνιδιών Roblox επισημαίνει στην ετήσια έκθεσή της ότι η αποτυχία διαχείρισης ζητημάτων ηθικής της ΑΙ «θα μπορούσε να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη του κοινού». Με άλλα λόγια, η τεχνολογία δεν αποτελεί μόνο εργαλείο ανάπτυξης, αλλά και πιθανή πηγή ρυθμιστικού, φήμης και κοινωνικού ρίσκου.
Μικρότερες ομάδες, μεγαλύτερη ένταση
Η Block είχε αναπτυχθεί ραγδαία την περίοδο της πανδημίας, επεκτείνοντας το Cash App και τις υπηρεσίες Square. Ο Dorsey παραδέχθηκε ότι υπήρξαν υπερπροσλήψεις και εκτίμησε πως πολλές εταιρείες θα καταλήξουν σε παρόμοιες αναδιαρθρώσεις.
«Οι μικρότερες ομάδες αποδίδουν καλύτερα από τις μεγαλύτερες», σημείωσε ο επενδυτής Mo Koyfman της Shine Capital, υποστηρίζοντας ότι κάθε επιπλέον επίπεδο προσωπικού αυξάνει τη γραφειοκρατία και μειώνει την αποτελεσματικότητα.
Ακόμη πιο ωμά μίλησε ο επικεφαλής της Verizon, Dan Schulman, ο οποίος έχει προειδοποιήσει για πιθανή ανεργία 20% έως 30% τα επόμενα χρόνια, εάν η τεχνητή νοημοσύνη υιοθετηθεί με ταχείς ρυθμούς. Την ίδια ώρα, ζητεί επενδύσεις σε επανεκπαίδευση, ώστε να περιοριστούν οι κοινωνικοί κραδασμοί.
Η κοινωνική διάσταση
Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται στα διοικητικά συμβούλια. Έρευνα της YouGov έδειξε ότι η πλειονότητα των πολιτών ανησυχεί για τις επιπτώσεις της ΑΙ, ενώ μελέτη του Pew Research Center καταγράφει περισσότερη ανησυχία παρά ενθουσιασμό.
Η συζήτηση μεταφέρεται πλέον από το ερώτημα «πόσο θα αυξήσει τα κέρδη» στο «πώς θα επηρεάσει την κοινωνική συνοχή». Και εκεί, οι απαντήσεις είναι πολύ πιο σύνθετες.
Η ιδρύτρια της Thrive Global, Arianna Huffington, υπογραμμίζει ότι οι ηγέτες οφείλουν να είναι ειλικρινείς: «Δεν γνωρίζουμε ακριβώς ποιος θα είναι ο αντίκτυπος στις θέσεις εργασίας. Αλλά είναι βέβαιο ότι θα υπάρξει».
Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται περισσότερη παραγωγικότητα. Το ερώτημα που πλέον τίθεται όλο και πιο ανοιχτά είναι ποιος θα καρπωθεί τα οφέλη – και ποιος θα πληρώσει το κόστος της μετάβασης.