Τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες, οι ανώτατοι κληρικοί του Ιράν καλούνται να αποφασίσουν εάν η Ισλαμική Δημοκρατία θα επιδιώξει αποκλιμάκωση ή θα προχωρήσει σε ακραία σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ σε αεροπορικά πλήγματα το Σάββατο.
Πολλοί από τους μέχρι πρότινος πιθανούς διαδόχους φέρονται να σκοτώθηκαν την πρώτη ημέρα του πολέμου, γεγονός που περιορίζει τις επιλογές. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ παραδέχθηκε ότι «δεν θα είναι κανείς από αυτούς που σκεφτόμασταν, γιατί είναι όλοι νεκροί».
Μεταξύ των επικρατέστερων σεναρίων διαδοχής ξεχωρίζουν τέσσερα πρόσωπα, σύμφωνα με την Telegraph, με διαφορετικές στρατηγικές για το μέλλον της χώρας.
Αλιρεζά Αραφί – Πιθανή πορεία προς κατάπαυση του πυρός
Ο 67χρονος κληρικός Αλιρεζά Αραφί, μέλος του προσωρινού συμβουλίου ηγεσίας, θεωρείται η επιλογή που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί μετέφερε στον Ομάν ότι η Τεχεράνη είναι «ανοιχτή σε κάθε σοβαρή προσπάθεια» για να σταματήσει η κλιμάκωση, δίνοντας το πρώτο διπλωματικό σήμα.
Ο Αραφί ελέγχει τα θεολογικά σεμινάρια και τη θρησκευτική εκπαίδευση στο Ιράν, γεγονός που του προσδίδει ισχυρή κληρική νομιμοποίηση. Η επίσκεψή του στη Μόσχα το 2023 και οι συνομιλίες για «εκτεταμένη συνεργασία με τη Ρωσία» υποδηλώνουν ενδεχόμενη στήριξη από το Κρεμλίνο.
Σε αυτό το σενάριο, ο Αραφί θα λειτουργούσε ως συμβολική θρησκευτική μορφή, ενώ η πραγματική εξουσία θα περνούσε στην οικογένεια Λαριτζανί. Οι αδελφοί Αλί και Σαντέκ Λαριτζανί θα διαχειρίζονταν τις διαπραγματεύσεις — πιθανώς με διαμεσολάβηση του Ομάν — για μια συμφωνία που θα τερμάτιζε τα πλήγματα, θα διατηρούσε περιορισμένη πυρηνική δυνατότητα και θα απέτρεπε αλλαγή καθεστώτος. Ωστόσο, σκληροπυρηνικοί κύκλοι, διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης και κληρικοί που έχουν εκδώσει φετφά για εκδίκηση ενδέχεται να αντιδράσουν.
Μοχαμάντ Μεχντί Μιρμπαγκερί – Πορεία προς πλήρη σύγκρουση
Ο 66χρονος κληρικός Μοχαμάντ Μεχντί Μιρμπαγκερί εκφράζει το πιο ριζοσπαστικό ιδεολογικό ρεύμα. Σε τηλεοπτική του δήλωση είχε αναφέρει ότι «ακόμη κι αν σκοτωθεί ο μισός πληθυσμός του κόσμου, αξίζει για να επιτευχθεί ο στόχος της θεϊκής εγγύτητας».
Η επιλογή του θα σήμαινε απόρριψη κάθε διαπραγμάτευσης και συνέχιση της σύγκρουσης ανεξαρτήτως συνεπειών. Στο συγκεκριμένο σενάριο, το Ιράν θα συνέχιζε την επιχείρηση «True Promise 4» με επιθέσεις κατά αμερικανικών βάσεων, ισραηλινών πόλεων και κρατών του Κόλπου. Προβλέπεται συνέχιση πληγμάτων σε αεροπλανοφόρα, ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Σαουδική Αραβία και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καθώς και διατήρηση του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ.
Η αντίδραση των ΗΠΑ θα μπορούσε να περιλαμβάνει πλήγματα σε κρατικές υποδομές, πόλεις, επιβολή πλήρους οικονομικού αποκλεισμού και ενδεχόμενη στήριξη σε επιχειρήσεις αλλαγής καθεστώτος. Παρά το ενδεχόμενο καταστροφής, η θεολογική προσέγγιση του Μιρμπαγκερί παρουσιάζει το μαρτύριο ως νίκη.
Σαντέκ Λαριτζανί – Ρεαλιστική επιβίωση
Ο 64χρονος Σαντέκ Λαριτζανί, επικεφαλής του Συμβουλίου Διαγνωστικής Σκοπιμότητας, θεωρείται επιλογή συνέχειας και ελεγχόμενης μετάβασης. Διατηρεί σκληροπυρηνικό προφίλ λόγω του ρόλου του στην καταστολή του Κινήματος των Πρασίνων το 2009, αλλά έχει επίσης υιοθετήσει περιορισμένες μεταρρυθμιστικές θέσεις.
Σε αυτό το σενάριο, η Συνέλευση των Ειδικών τον επιλέγει απευθείας, δίνοντας έμφαση στη θεσμική συνέχεια. Θα διατηρούσε τη γραμμή Χαμενεΐ, αποφεύγοντας όμως ακραία κλιμάκωση. Η οικογένεια Λαριτζανί θα συγκροτούσε έναν ευρύ κυβερνητικό συνασπισμό με στόχο την επιβίωση του καθεστώτος μέσω ισορροπίας μεταξύ σύγκρουσης και περιορισμένης διπλωματίας.
Μοτζτάμπα Χαμενεΐ – Σενάριο στρατιωτικής επιβολής
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δεύτερος γιος του εκλιπόντος ηγέτη, έχει διαχρονικά εμφανιστεί ως πιθανός διάδοχος. Εάν η Συνέλευση των Ειδικών δεν καταλήξει σε συμφωνία, οι Φρουροί της Επανάστασης θα μπορούσαν να επιβάλουν τη δική τους λύση, προωθώντας τον ως συμβολική μορφή με στρατιωτική στήριξη.
Σε αυτή την περίπτωση, το Ιράν θα μετατρεπόταν ουσιαστικά σε στρατιωτική δικτατορία, με τους διοικητές των Φρουρών να λαμβάνουν τις κρίσιμες αποφάσεις και τον Μοτζτάμπα να παρέχει τη δυναστική νομιμοποίηση. Η σύγκρουση με τη Δύση θα συνεχιζόταν, παράλληλα με ενίσχυση της εσωτερικής καταστολής.
Η τελική επιλογή θα καθορίσει αν το Ιράν θα επιδιώξει συμβιβασμό ή αν θα εισέλθει σε φάση ακραίας και παρατεταμένης σύγκρουσης, με επιπτώσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.