Η στρατιωτική επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν ανοίγει μια νέα και εξαιρετικά αβέβαιη περίοδο για την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Το πλήγμα είχε ως στόχο βασικούς πυλώνες ισχύος της Ισλαμικής Δημοκρατίας, όπως το πυρηνικό και πυραυλικό της πρόγραμμα, αλλά και το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), ενώ παράλληλα επαναφέρει στο προσκήνιο το ενδεχόμενο βαθιών πολιτικών εξελίξεων στο εσωτερικό της χώρας.Την ίδια στιγμή, η συζήτηση γύρω από το ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν έχει ενταθεί, με την αμερικανική πλευρά να παρουσιάζει τις εξελίξεις ως μια πιθανή ευκαιρία για τον ιρανικό λαό να αμφισβητήσει την εξουσία της θεοκρατικής ηγεσίας που κυβερνά τη χώρα εδώ και σχεδόν πέντε δεκαετίες.
Τα 4 σενάρια για το μέλλον του Ιράν
Η βρετανική Guardian, σε σχετική ανάλυσή της, παρουσιάζει τα τέσσερα βασικά σενάρια για την επόμενη ημέρα στη χώρα.
Τα σενάρια αυτά δεν κατατάσσονται με βάση την πιθανότητα να συμβούν, αλλά με βάση το επίπεδο σταθερότητας που θα μπορούσαν να επιφέρουν.
1. Μια γρήγορη πολιτική μετάβαση
Το πρώτο σενάριο θεωρείται το πιο επιθυμητό από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Σε αυτή την περίπτωση, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις και το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης θα εγκατέλειπαν την αντίσταση, ενώ οι διάφορες αντιπολιτευτικές ομάδες θα συμφωνούσαν στη δημιουργία μιας μεταβατικής κυβέρνησης.
Η κυβέρνηση αυτή θα μπορούσε να σχηματιστεί υπό την ηγεσία του εξόριστου πρώην πρίγκιπα Ρεζά Παχλαβί, γιου του τελευταίου σάχη του Ιράν. Στο πλαίσιο της μετάβασης θα προετοιμάζονταν εκλογές, ενώ το νέο καθεστώς θα παρέδιδε στις ΗΠΑ το εναπομείναν πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των φυγοκεντρικών μηχανών και των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
Παράλληλα θα εγκατέλειπε τα προγράμματα πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και θα άνοιγε την ενεργειακή αγορά του Ιράν σε αμερικανικές εταιρείες.
Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για το πιο «ειρηνικό» σενάριο, οι αναλυτές το θεωρούν το λιγότερο πιθανό, καθώς η ιστορία δείχνει ότι η κατάρρευση αυταρχικών καθεστώτων σπάνια οδηγεί άμεσα σε δημοκρατική μετάβαση.
2. Το «μοντέλο Μαδούρο»
Ένα δεύτερο σενάριο προβλέπει ότι το καθεστώς θα παραμείνει στην εξουσία, αλλά με αλλαγή ηγεσίας και σημαντικές παραχωρήσεις προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως στη Βενεζουέλα. Ένας νέος ηγέτης, ενδεχομένως πιο μετριοπαθής, θα μπορούσε να αντικαταστήσει την υπάρχουσα ηγεσία και να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με την Ουάσινγκτον.
Σύμφωνα με την ανάλυση, το Ιράν θα μπορούσε να συμφωνήσει στην εγκατάλειψη του πυρηνικού του προγράμματος και στην επιβολή αυστηρών περιορισμών στους πυραύλους του, ενώ θα παραχωρούσε σημαντικές ενεργειακές συμβάσεις σε αμερικανικές εταιρείες.
Σε αντάλλαγμα, το καθεστώς θα διατηρούσε την εξουσία του στο εσωτερικό της χώρας και θα συνέχιζε να ελέγχει την πολιτική κατάσταση.
3. Το καθεστώς αντέχει τις πιέσεις
Σύμφωνα με ένα τρίτο σενάριο, το υπάρχον καθεστώς θα μπορούσε να αντέξει τη στρατιωτική πίεση και να διατηρηθεί στην εξουσία. Οι επιζώντες της ηγεσίας θα συνέχιζαν να εξαπολύουν επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ενώ ένας νέος σκληροπυρηνικός θρησκευτικός ηγέτης θα μπορούσε να αναλάβει την εξουσία.
Στο πιο δυσμενές ενδεχόμενο αυτού του σεναρίου, το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας θα μπορούσε να μεταφερθεί ακόμη βαθύτερα σε υπόγειες εγκαταστάσεις και να επιταχυνθεί η προσπάθεια ανάπτυξης πυρηνικών όπλων ως μέσο αποτροπής.
Σε μια τέτοια εξέλιξη, το Ιράν θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα ιδιαίτερα απομονωμένο και στρατιωτικοποιημένο κράτος.
4. Εμφύλιος πόλεμος και γενικευμένο χάος
Το τέταρτο και πιο επικίνδυνο σενάριο αφορά την πλήρη αποσταθεροποίηση της χώρας.
Παρατεταμένοι βομβαρδισμοί θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν σοβαρά το καθεστώς, οδηγώντας σε αποσκιρτήσεις μέσα στις δυνάμεις ασφαλείας και σε μαζικές διαδηλώσεις στους δρόμους των μεγάλων πόλεων.
Παράλληλα, εθνοτικές και αποσχιστικές ομάδες θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν το κενό εξουσίας, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου δραστηριοποιούνται μειονότητες όπως οι Κούρδοι και οι Μπαλούτσι. Η αστάθεια θα μπορούσε να επεκταθεί σε πολλές περιοχές της χώρας, ενώ διαφορετικές πολιτικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης θα διεκδικούσαν την εξουσία.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμη και τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο σύγκρουσης μεταξύ αντιμαχόμενων ομάδων.