Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, επέλεξε να γράψει ιστορία επιλέγοντας την ένοπλη σύγκρουση αντί της διπλωματίας και κάνοντας πόλεμο κατά του Ιράν, αναφέρει σε εκτενή ανάλυσή του το Foreign Affairs.
Το Ιράν, γνωρίζοντας ότι η μάχη αυτή είναι επιβίωσης, αντέδρασε άμεσα με φονικές επιθέσεις πυραύλων και drones εναντίον του Ισραήλ, βάσεων των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και στόχων σε χώρες του Κόλπου.
Η σύγκρουση έχει πλέον μετατραπεί σε περιφερειακό πόλεμο με παγκόσμιο αντίκτυπο, διαταράσσοντας τις αγορές πετρελαίου και χρηματοοικονομικές αγορές, τις αλυσίδες εφοδιασμού, το θαλάσσιο εμπόριο και τις αερομεταφορές.
Οι απειλές για Αμερικανούς πολίτες και οι θάνατοι στο Ιράν αυξάνονται με ραγδαίο ρυθμό. Αυτοί οι κίνδυνοι ήταν προβλέψιμοι πολύ πριν η σύγκρουση γίνει πραγματικότητα, γεγονός που εξηγεί εν μέρει γιατί κανένας προηγούμενος πρόεδρος δεν είχε βάλει τις ΗΠΑ σε τόσο επικίνδυνα μονοπάτια.
Το αβέβαιο τέλος, η αμφιβολία για το μέλλον και οι αισιόδοξες εκτιμήσεις
Ο τρόπος που θα τελειώσει αυτός ο πόλεμος παραμένει αβέβαιος. Όταν όμως συμβεί, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έρθουν αντιμέτωπες με τις συνέπειες. Από την έως τώρα ανάλυση των σχεδίων της διοίκησης Τραμπ για «την επόμενη μέρα», φαίνεται ότι βασίζονται σε σειρά υπεραισιόδοξων υποθέσεων σχετικά με το πώς ο πόλεμος θα αναδιαμορφώσει το Ιράν και γενικά το τοπίο στη Μέση Ανατολή.
Μάλιστα ο Τραμπ επιμένει και πιστεύει από την 28η Φεβρουαρίου, ημέρα που ξεκίνησε ο πόλεμος, ότι η συνεχής αποδυνάμωση της ιρανικής ηγεσίας και του στρατού θα «γονατίσει» το καθεστώς σε τέτοιο βαθμό ώστε ο λαός να εξεγερθεί και να «αναλάβει την κυβέρνηση».
Ακόμη και αν αυτό δεν συμβεί, η λογική της διοίκησης είναι ότι το Ιράν θα αποδυναμωθεί και θα απορροφηθεί από εσωτερικά του προβλήματα, καθιστώντας το ανίκανο να απειλήσει την περιοχή ή τα αμερικανικά συμφέροντα. Βγάζοντας το σημερινό ιρανικό καθεστώς από το κάδρο, η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι θα αφαιρεθεί μία από τις μεγαλύτερες πηγές περιφερειακής αστάθειας, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα Μέση Ανατολή πολύ πιο φιλική προς τις ΗΠΑ.
Ωστόσο, το αποτέλεσμα αυτού του πολέμου θα απέχει πολύ από τις αισιόδοξες προβλέψεις. Μετά τη λήξη των βομβαρδισμών, το Ιράν και η περιοχή μπορεί να φαίνονται χειρότερα ή τουλάχιστον όχι καλύτερα από πριν. Οι μάχες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κενό εξουσίας στην Τεχεράνη, να επιβαρύνουν τις σχέσεις των αμερικανικών συμμάχων με την Ουάσιγκτον και να προκαλέσουν επιπτώσεις σε άλλες συγκρούσεις παγκοσμίως. Οι κίνδυνοι αυξάνονται όσο διαρκεί ο πόλεμος, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για άμεση εκεχειρία ώστε να περιοριστούν όσο είναι δυνατόν οι συνέπειες της «επόμενης μέρας».
Η κόντρα Ιράν – Ηνωμένων Πολιτειών κρατά εδώ και δεκαετίες
Λίγοι στις Ηνωμένες Πολιτείες θα θρηνούσαν για την κατάρρευση ενός καθεστώτος που ιδρύθηκε σε αντι-αμερικανική ιδεολογία και έχει μακροχρόνια στηρίξει την τρομοκρατία. Η εχθρότητα ΗΠΑ–Ιράν υφίσταται από την Ιρανική Επανάσταση του 1979 και έχει πλέον διαρκέσει περισσότερο από τον Ψυχρό Πόλεμο.
Ωστόσο, η αντικατάσταση του καθεστώτος με ένα φιλοαμερικανικό μέσω στρατιωτικής δύναμης είναι απίθανο να λειτουργήσει. Το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα, με μια προσωπικότητα όπως η Ντέλσι Ροντρίγκεζ έτοιμη να εκτελέσει εντολές των ΗΠΑ. Μετά τις δολοφονίες των ανώτερων ηγετών του Ιράν από ΗΠΑ και Ισραήλ, ο Τραμπ παραδέχτηκε ότι «οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που είχαμε κατά νου ως πιθανούς νέους ηγέτες είναι νεκροί».
Η σημασία του Ιράν στον περιφερειακό ιστό
Η απομάκρυνση του Ιράν από το παιχνίδι θα έχει τεράστιες επιπτώσεις καθώς η Χεζμπολάχ θα υποστεί σοβαρό πλήγμα από αλλαγή ηγεσίας, δεδομένου των τεράστιων επενδύσεων του Ιράν. Η πτώση του Σύρου δικτάτορα Μπασάρ αλ-Άσαντ στα τέλη του 2024 είχε ήδη διαταράξει τη ροή όπλων και κεφαλαίων από το Ιράν προς τη Χεζμπολάχ μέσω Συρίας.
Η πλήρης απώλεια ιρανικής στήριξης, σε συνδυασμό με την πίεση ενός ανανεωμένου ισραηλινού στρατιωτικού επιθετικού σχεδίου στο Λίβανο, θα περιορίσει τους πόρους της Χεζμπολάχ, δίνοντας στην κυβέρνηση του Λιβάνου την ευκαιρία να μειώσει την επιρροή της.
Ανεξέλεγκτη βία και μαχητικές ομάδες
Ωστόσο, η στρατιωτική δραστηριότητα στην περιοχή δεν θα εξαλεφθεί ακόμα και αν το Ιράν ηττηθεί. Το αντι-ισραηλινό αίσθημα που συχνά τροφοδοτεί τη στρατολόγηση σε ομάδες όπως η Χεζμπολάχ έχει ενισχυθεί από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ στη Γάζα και στην ευρύτερη περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των νέων βομβαρδισμών στο Λίβανο.
Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει τη Χεζμπολάχ να επιβιώσει και να πυροδοτήσει τη δημιουργία νέων μαχητικών ομάδων εχθρικών προς το Ισραήλ και τις ΗΠΑ. Οι μαχητικές ομάδες που δεν υποστηρίζονται από το Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των σουνιτικών εξτρεμιστικών κινημάτων όπως το Ισλαμικό Κράτος, θα παραμείνουν πρόκληση ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα αυτού του πολέμου.
Οι σχέσεις της περιοχής με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ
Η ελπίδα ότι ο πόλεμος θα οδηγήσει τις χώρες της περιοχής πιο κοντά στις ΗΠΑ ή σε κανονικοποίηση σχέσεων με το Ισραήλ μπορεί να αποδειχθεί αβάσιμη. Το Ιράν έχει επιτεθεί σχεδόν σε όλους τους γείτονές του, χτυπώντας όχι μόνο βάσεις των ΗΠΑ αλλά και κρίσιμες υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου, οικονομικούς στόχους, κέντρα δεδομένων της Amazon στα ΗΑΕ και κεντρικές αστικές περιοχές και αεροδρόμια σε Ντόχα και Ντουμπάι.
Ο στόχος της Τεχεράνης είναι να επιβάλει κυρώσεις στους Αμερικανούς συμμάχους, ελπίζοντας ότι θα πιέσουν την Ουάσιγκτον να τερματίσει τον πόλεμο. Αυτή η στρατηγική είναι ριψοκίνδυνη και μπορεί μόνο να ενισχύσει την αντιπάθεια πολλών αραβικών κρατών προς το Ιράν και να καθυστερήσει τη νέα προσέγγιση Ιράν–Σαουδικής Αραβίας–ΗΑΕ.
Αντίκτυπος στα αμερικανικά συμφέροντα και τις βάσεις
Λόγω των οικονομικών δεσμών και της γεωγραφικής θέσης τα κράτη του Κόλπου θα πρέπει να διατηρήσουν κάποια σχέση με το Ιράν μετά τον πόλεμο. Ωστόσο, η απογοήτευση από το Ιράν δεν σημαίνει αυτόματα νίκη των ΗΠΑ. Αντίθετα, η σύγκρουση μπορεί να ενισχύσει τη λαϊκή δυσφορία εναντίον των ΗΠΑ και του Ισραήλ στην περιοχή.
Η παρουσία αμερικανικών βάσεων, που στόχευε να προστατεύσει τις χώρες του Κόλπου, τις καθιστά στόχους μιας σύγκρουσης ΗΠΑ–Ισραήλ–Ιράν. Αν οι χώρες αυτές θεωρήσουν ότι οι ΗΠΑ δεν τις υπερασπίστηκαν επαρκώς ή ότι έδωσαν προτεραιότητα στις ανάγκες του Ισραήλ, η δυσαρέσκεια προς την Ουάσιγκτον θα αυξηθεί.
Δυσαρέσκεια, πολιτική αναταραχή, παγκόσμιες συνέπειες και διεθνείς ισορροπίες
Ο πόλεμος μπορεί να γυρίσει τα κοινά αισθήματα των πληθυσμών της περιοχής. Υπάρχει ήδη η εντύπωση ότι το Ισραήλ δρα με ατιμωρησία, τόσο κοντά στα σύνορά του όσο και σε χώρες όπως το Κατάρ, όπου τον Σεπτέμβριο χτύπησε την ηγεσία της Χαμάς.
Οι παγκόσμιες συνέπειες επεκτείνονται πέρα από τις άμεσες οικονομικές και εμπορικές διαταραχές. Οι διεθνείς νόμοι και κανόνες που περιορίζουν τη χρήση βίας είχαν ήδη υπονομευθεί από την υποκρισία ΗΠΑ–Ευρώπης στην καταδίκη της Ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία αλλά όχι της ισραηλινής επίθεσης στη Γάζα.
Η Κίνα και η Ρωσία, αν και ονομαστικά σύμμαχοι του Ιράν, μπορούν να επωφεληθούν από τον δεσμό των ΗΠΑ σε αυτόν τον πόλεμο. Η Κίνα ίσως δει ευκαιρία πίεσης προς την Ταϊβάν, ενώ η Ρωσία δεν επιθυμεί νέα ανατροπή περιφερειακών συμμάχων, έχοντας προτεραιότητα την Ουκρανία.
Η επόμενη μέρα στη «νέα» Μέση Ανατολή
Δεν υπάρχει μαγική λύση για μια σταθερή Μέση Ανατολή. Ο πόλεμος επιλογής που υπόσχεται να απελευθερώσει την περιοχή από την ιρανική απειλή μπορεί να έχει ανεπιθύμητες συνέπειες και να βλάψει τα αμερικανικά συμφέροντα.
Η διοίκηση Τραμπ πρέπει τώρα να περιορίσει τις αρνητικές συνέπειες: να βοηθήσει τις γειτονικές χώρες να δεχτούν πρόσφυγες, να ενισχύσει τις αμυντικές δυνατότητες, και να αποκαταστήσει υποδομές που καταστράφηκαν από τις επιθέσεις του Ιράν.
Στην πραγματικότητα, πέρα από τον έλεγχο ζημιών, κάθε άλλη φιλοδοξία είναι μη ρεαλιστική. Οι Αμερικανοί πολίτες σε μεγάλο ποσοστό αντιτίθενται στον πόλεμο, ενώ η διοίκηση συνεχίζει να ονειρεύεται ότι μπορεί να αναμορφώσει τη Μέση Ανατολή μέσω της δύναμης των ΗΠΑ. Αντί να φέρει μια νέα Μέση Ανατολή, ο πόλεμος αυτός πιθανόν να παρατείνει τη ζωή της παλιάς, είτε αλλάξει το Ιράν ηγεσία είτε όχι.