Οι οικονομολόγοι εξετάζουν δύο αποκλίνοντα σενάρια για την παγκόσμια οικονομία. Στο πρώτο, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή τελειώνει γρήγορα, επιτρέποντας στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου να ομαλοποιηθούν έως το καλοκαίρι, αφήνοντας την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό σε μεγάλο βαθμό αλώβητα.
Στο δεύτερο, οι παρατεταμένες ενεργειακές διαταραχές περνούν στο καθημερινό κόστος, όπως τα τρόφιμα και τα καλοκαιρινά ταξίδια. Το απαισιόδοξο σενάριο της Goldman Sachs δείχνει το πετρέλαιο να επιστρέφει στα 100 δολάρια το βαρέλι και να παραμένει σε υψηλά επίπεδα, αφαιρώντας περίπου μισή ποσοστιαία μονάδα από την παγκόσμια ανάπτυξη και ενισχύοντας τον πληθωρισμό σχεδόν κατά 1 ποσοστιαία μονάδα μέσα στον επόμενο χρόνο.
Οι ΗΠΑ είναι προστατευμένες, αλλά όχι άτρωτες
Η έκρηξη της παραγωγής σχιστολιθικού πετρελαίου (fracking) έχει μεταμορφώσει τις ΗΠΑ την τελευταία δεκαετία σε καθαρό εξαγωγέα ενέργειας, μειώνοντας την ευαλωτότητά τους σε πετρελαϊκά σοκ. Όμως η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου δεν είναι πλήρως θωρακισμένη.
Ας πάρουμε για παράδειγμα τις τιμές στα πρατήρια. Η τιμή της αμόλυβδης βενζίνης κανονικής ποιότητας έχει εκτιναχθεί κατά 20% από τότε που ξέσπασε η σύγκρουση. Αυτό θα μπορούσε να αφήσει τα νοικοκυριά με λιγότερα χρήματα για να ξοδέψουν σε άλλα αγαθά και υπηρεσίες.
Το υψηλότερο κόστος καυσίμων απειλεί επίσης να πλήξει την κερδοφορία αεροπορικών εταιρειών, εταιρειών κρουαζιέρας και βιομηχανικών επιχειρήσεων, αν και θα μπορούσε να ενισχύσει τους Αμερικανούς παραγωγούς ενέργειας.
Αν οι τιμές Brent κινηθούν κατά μέσο όρο στα 80 δολάρια το βαρέλι τους επόμενους μήνες, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να δουν τον πληθωρισμό να αυξάνεται κατά περίπου 0,2 ποσοστιαία μονάδα, ενώ η ανάπτυξη θα μπορούσε να μειωθεί κατά περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα, σύμφωνα με την Oxford Economics.
Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας προσφέρουν ελάχιστη παρηγοριά στη Μέση Ανατολή
Αν και οι χώρες του Κόλπου συνήθως ωφελούνται από τις υψηλότερες τιμές πετρελαίου, η παράλυση των Στενών του Ορμούζ έχει περιορίσει τις πωλήσεις και έχει επιβάλει περικοπές στην παραγωγή.
Ένας σύντομος πόλεμος θα μπορούσε να οδηγήσει τις οικονομίες του Κόλπου σε συρρίκνωση έως και 2% φέτος, ενώ μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να προκαλέσει πτώση 15%, σύμφωνα με την Capital Economics. Το Κουβέιτ και το Κατάρ θα υφίσταντο τα μεγαλύτερα πλήγματα λόγω της υπερβολικής εξάρτησής τους από την ενέργεια, ενώ η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ίσως μπορέσουν να αντισταθμίσουν μέρος των απωλειών διοχετεύοντας περισσότερες ποσότητες μέσω αγωγών.
Η σύγκρουση έχει επίσης κλονίσει τη σχολαστικά καλλιεργημένη εικόνα του Κόλπου ως σταθερού καταφυγίου. Αυτό απειλεί φιλόδοξες οικονομικές μεταρρυθμίσεις όπως το Saudi Vision 2030, το οποίο βασίζεται στις ξένες επενδύσεις. Παράλληλα, ο τουρισμός στη Μέση Ανατολή πιθανότατα θα υποστεί πλήγμα. Οι διεθνείς αφίξεις θα μπορούσαν να μειωθούν έως και 27% φέτος, σύμφωνα με την ερευνητική εταιρεία Tourism Economics, προκαλώντας απώλειες εσόδων έως και 56 δισ. δολάρια.
Η μετάδοση των επιπτώσεων έχει εξαπλωθεί και στην ευρύτερη περιοχή: αυτή την εβδομάδα, η αιγυπτιακή λίρα κατέρρευσε σε ιστορικό χαμηλό έναντι του δολαρίου, καθώς εντάθηκαν οι ανησυχίες ότι οι ακριβότερες εισαγωγές ενέργειας θα επιβαρύνουν τα ήδη εύθραυστα δημόσια οικονομικά. Εν τω μεταξύ, η σύγκρουση θα επιδεινώσει την οικονομική κρίση του Ιράν.
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ακόμη ένα ενεργειακό σοκ, αλλά όχι όπως το προηγούμενο
Μια παρατεταμένη περίοδος υψηλότερων τιμών ενέργειας θα μπορούσε να εκτροχιάσει την εύθραυστη οικονομική ανάκαμψη της Ευρώπης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται από εισαγωγές ορυκτών καυσίμων για περίπου το 58% της ενέργειάς της. Μεταξύ των μεγάλων οικονομιών, μόνο η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία εξαρτώνται περισσότερο από εισαγωγές ορυκτών καυσίμων.
Αν και οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δεν αγοράζουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας από τη Μέση Ανατολή, είναι εκτεθειμένες στην άνοδο των διεθνών τιμών. Η μείωση της προσφοράς από τον Κόλπο έχει προκαλέσει έναν διαγωνισμό προσφορών για ό,τι απομένει αλλού, στέλνοντας τις τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη πάνω από 50% υψηλότερα αυτόν τον μήνα.
Η επίδραση των υψηλότερων τιμών ενέργειας στον πληθωρισμό της ευρωζώνης θα μπορούσε να είναι τριπλάσια από ό,τι στις ΗΠΑ, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Oxford Economics. Η Ιταλία αντιμετωπίζει μία από τις μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών, εν μέρει λόγω της μεγαλύτερης εξάρτησής της από το υγροποιημένο φυσικό αέριο του Κατάρ.
Ωστόσο, λίγοι οικονομολόγοι αναμένουν ένα σοκ αντίστοιχο με εκείνο που έπληξε την Ευρώπη μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου είχαν εκτιναχθεί πάνω από τα 300 ευρώ ανά μεγαβατώρα, δηλαδή περίπου 348 δολάρια, στέλνοντας τον πληθωρισμό πάνω από το 10%. Αυτή τη στιγμή, οι τιμές του φυσικού αερίου κινούνται γύρω στα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Η Κίνα διαθέτει πλεονεκτήματα που δεν έχουν άλλες ασιατικές οικονομίες
Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, αλλά έχει περάσει χρόνια χτίζοντας άμυνες απέναντι στα ενεργειακά σοκ. Η χώρα διαθέτει περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο βαρέλια πετρελαίου σε στρατηγικά αποθέματα, σύμφωνα με εκτιμήσεις, αρκετά ώστε να καλύψει τις ανάγκες της για μήνες. Έχει επίσης επενδύσει μαζικά στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, επιδοτήσει τα ηλεκτρικά οχήματα και διαθέτει μεγάλη εγχώρια βιομηχανία άνθρακα στην οποία μπορεί να στραφεί.
Η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα εξαρτώνται περισσότερο από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής, αλλά διαθέτουν επίσης μεγάλα αποθέματα αργού. Πολλές ασιατικές οικονομίες εξαρτώνται επίσης από LNG από τη Μέση Ανατολή, το οποίο είναι δυσκολότερο να αποθηκευτεί και θα μπορούσε να εξαντληθεί γρηγορότερα. Το Πακιστάν και η Ταϊβάν είναι ευάλωτα σε μια ασφυξία στην αγορά LNG, σύμφωνα με την Capital Economics.
Ορισμένες χώρες ήδη διαφυλάσσουν τα αποθέματά τους και προστατεύουν τα νοικοκυριά. Η Νότια Κορέα και η Ταϊλάνδη έχουν επιβάλει ανώτατα όρια σε ορισμένες εγχώριες τιμές καυσίμων. Η χούντα στη Μιανμάρ έχει ξεκινήσει δελτίο καυσίμων για τα ιδιωτικά αυτοκίνητα, ενώ το Πακιστάν έδωσε εντολή σε ορισμένους δημόσιους υπαλλήλους να εργάζονται από το σπίτι και ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να κλείσει τα σχολεία για δύο εβδομάδες. Οι Φιλιππίνες ζήτησαν από τις δημόσιες υπηρεσίες να κλείνουν τους υπολογιστές την ώρα του μεσημεριανού και να ρυθμίζουν τον κλιματισμό όχι κάτω από τους 75 βαθμούς Φαρενάιτ.
Το ρωσικό αργό ξαναμπαίνει στο παιχνίδι της ζήτησης
Η σύγκρουση με το Ιράν έδωσε στη Μόσχα μια απροσδόκητη οικονομική σανίδα σωτηρίας, τουλάχιστον προσωρινά.
Πριν από τον πόλεμο, η Ρωσία δυσκολευόταν να πουλήσει το πετρέλαιό της λόγω των δυτικών κυρώσεων. Η αναστάτωση στον Κόλπο τώρα υπόσχεται να ενισχύσει τη ζήτηση για το ρωσικό αργό, ενδεχομένως ενδυναμώνοντας τη θέση της Μόσχας στις σχέσεις της με την Κίνα, την Ινδία και άλλους μεγάλους εισαγωγείς.
Οι ΗΠΑ, εν τω μεταξύ, έχουν χαλαρώσει ορισμένες κυρώσεις, επιτρέποντας σε κάποιους αγοραστές να προμηθεύονται ρωσικό αργό.
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου αναπληρώνει τα έσοδα του πολεμικού ταμείου του Κρεμλίνου. Το ρωσικό αργό διαπραγματεύεται αυτή τη στιγμή πάνω από τα 59 δολάρια το βαρέλι, επίπεδο που χρειάζεται η Μόσχα για να ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό της.
Η Λατινική Αμερική και ο Καναδάς θα μπορούσαν να δουν ώθηση στην ανάπτυξη
Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας αναμένεται επίσης να ενισχύσουν την ανάπτυξη σε πετρελαιοπαραγωγές χώρες όπως ο Καναδάς, η Βραζιλία και η Βενεζουέλα, η οποία αυξάνει σταδιακά την παραγωγή της μετά την ανατροπή του Νικολάς Μαδούρο τον Ιανουάριο. Παρ’ όλα αυτά, οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι οι χώρες αυτές θα δουν και μια μικρή άνοδο του πληθωρισμού, καθώς οι υψηλότερες διεθνείς τιμές ενέργειας ανεβάζουν το κόστος της βενζίνης και των αεροπορικών ναύλων.