Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν απειλεί μόνο τις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η διαταραχή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παγκόσμια γεωργία και τελικά στις τιμές των τροφίμων, προειδοποιούν αναλυτές και οικονομολόγοι.
Ο κρίσιμος θαλάσσιος διάδρομος αποτελεί βασική αρτηρία όχι μόνο για την ενέργεια αλλά και για τα λιπάσματα που στηρίζουν τη γεωργική παραγωγή σε όλο τον κόσμο.
Το «κρυφό» ρίσκο: λιπάσματα και γεωργική παραγωγή
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν κομβικό σημείο για τη μεταφορά πετρελαίου και LNG, αλλά και για την παγκόσμια αγορά λιπασμάτων – έναν κρίσιμο παράγοντα για τη γεωργία.
Χώρες του Κόλπου όπως το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, το Ομάν και το Ιράν αποτελούν σημαντικούς εξαγωγείς ουρίας και φωσφορικών λιπασμάτων. Μεγάλο μέρος αυτών των φορτίων διέρχεται από το Ορμούζ πριν φτάσει στις διεθνείς αγορές.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι τυχόν παρατεταμένη διαταραχή στις μεταφορές θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του κόστους παραγωγής για τους αγρότες, μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών και τελικά υψηλότερες τιμές τροφίμων για τους καταναλωτές.
Όπως επισημαίνει το International Food Policy Research Institute (IFPRI), η άνοδος του ενεργειακού κόστους και των γεωργικών εισροών μπορεί να αναζωπυρώσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων, τη στιγμή που σε πολλές χώρες οι τιμές είχαν αρχίσει να επιστρέφουν σε πιο φυσιολογικά επίπεδα.
Άμεσος κίνδυνος για τις χώρες του Κόλπου
Σύμφωνα με ανάλυση του CNBC oι πρώτες οικονομίες που ενδέχεται να επηρεαστούν είναι εκείνες που βρίσκονται κοντά στη σύγκρουση.
Οι χώρες του Περσικού Κόλπου –όπως το Κατάρ, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και η Σαουδική Αραβία– βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές τροφίμων μέσω θαλάσσιων μεταφορών που περνούν από το Ορμούζ.
Εάν η ναυσιπλοΐα περιοριστεί, τα φορτία θα πρέπει να μεταφέρονται:
- μέσω εναλλακτικών θαλάσσιων διαδρομών
- ή μέσω χερσαίων μεταφορών
Kαι στις δύο περιπτώσεις με σημαντικά υψηλότερο κόστος.
Οι πλουσιότερες οικονομίες της περιοχής διαθέτουν τους πόρους να στραφούν ακόμη και σε αεροπορικές μεταφορές τροφίμων εάν χρειαστεί. Ωστόσο, χώρες με λιγότερα οικονομικά περιθώρια ενδέχεται να αντιμετωπίσουν σοβαρότερες ελλείψεις.
Αναλυτές εκτιμούν ότι τόσο το Ιράκ όσο και το ίδιο το Ιράν θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπα με προβλήματα επάρκειας τροφίμων εάν η κρίση παραταθεί.
Υποσαχάρια Αφρική: η πιο ευάλωτη περιοχή
Πέρα από τη Μέση Ανατολή, η μεγαλύτερη ευπάθεια εντοπίζεται στην Υποσαχάρια Αφρική.
Η περιοχή εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από εισαγόμενα λιπάσματα: πάνω από το 90% της κατανάλωσης προέρχεται από το εξωτερικό. Ταυτόχρονα, τα νοικοκυριά δαπανούν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για τρόφιμα, γεγονός που καθιστά τις κοινωνίες ιδιαίτερα ευάλωτες σε αυξήσεις τιμών.
Καλλιέργειες όπως το καλαμπόκι –βασικό διατροφικό προϊόν σε πολλές χώρες της περιοχής– απαιτούν μεγάλες ποσότητες λιπασμάτων. Μια έλλειψη θα μπορούσε να οδηγήσει σε χαμηλότερες αποδόσεις και σε περαιτέρω αύξηση των τιμών.
Οι πιο φτωχές και πυκνοκατοικημένες περιοχές της Υποσαχάριας Αφρικής θεωρούνται οι πιο εκτεθειμένες σε ένα νέο παγκόσμιο κύμα ακρίβειας τροφίμων.
Πιέσεις και στην Ασία
Αντίστοιχες πιέσεις ενδέχεται να εμφανιστούν και σε τμήματα της Ασίας.
Μεγάλες αγροτικές οικονομίες όπως η Ινδία, το Μπαγκλαντές, η Ταϊλάνδη και η Ινδονησία
εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα λιπάσματα από τις χώρες του Κόλπου.
Μια παρατεταμένη διαταραχή στις μεταφορές θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά το κόστος για τους αγρότες, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια κρίσιμων περιόδων φύτευσης.
Καλλιέργειες όπως το ρύζι και το καλαμπόκι –βασικά τρόφιμα για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους– συγκαταλέγονται επίσης στις πιο απαιτητικές σε λιπάσματα.
Ο ρόλος της ενέργειας στην τελική τιμή των τροφίμων
Ακόμη και εάν η παραγωγή καλλιεργειών παραμείνει σχετικά σταθερή, η άνοδος των τιμών της ενέργειας από μόνη της μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών τροφίμων.
Η ενέργεια επηρεάζει ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων: την παραγωγή λιπασμάτων
τη λειτουργία γεωργικών μηχανημάτων, τη μεταφορά των καλλιεργειών, την επεξεργασία και συσκευασία των τροφίμων.
Γι’ αυτό, σύμφωνα με οικονομολόγους, ο μεγαλύτερος αντίκτυπος στους καταναλωτές μπορεί τελικά να προέλθει από το αυξημένο ενεργειακό κόστος που μετακυλίεται σε όλα τα στάδια της παραγωγής και διανομής.
Όλα θα κριθούν από τη διάρκεια της κρίσης
Το μέγεθος του πιθανού σοκ στις τιμές τροφίμων θα εξαρτηθεί κυρίως από το πόσο θα διαρκέσουν οι διαταραχές στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Εάν η κρίση αποδειχθεί βραχύβια, οι επιπτώσεις μπορεί να περιοριστούν. Εάν όμως η ένταση στη Μέση Ανατολή παραταθεί και συνεχιστούν οι περιορισμοί στη ναυτιλία και στις ενεργειακές ροές, οι πιέσεις στην παγκόσμια αγορά τροφίμων θα μπορούσαν να γίνουν αισθητές μέσα σε λίγους μήνες – και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και μέσα σε λίγες εβδομάδες.