Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν απειλεί να πυροδοτήσει ένα νέο ενεργειακό σοκ με αλυσιδωτές συνέπειες για την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τις αγορές.
Όπως επισημαίνει ο Matt Gertken, επικεφαλής γεωπολιτικός στρατηγικός αναλυτής της BCA Research, σε άρθρο του στο MarketWatch, οι επόμενες ημέρες της σύγκρουσης ενδέχεται να καθορίσουν την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας.
Κατά τον ίδιο, εάν η κρίση στον Περσικό κλιμακωθεί και οδηγήσει σε παρατεταμένη διαταραχή της ενεργειακής ροής, τότε το βασικό δίλημμα για την παγκόσμια οικονομία θα είναι σαφές: στασιμοπληθωρισμός ή παγκόσμια ύφεση.
Ο ίδιος υπολογίζει ότι υπάρχει περίπου 70% πιθανότητα περαιτέρω κλιμάκωσης και παρατεταμένης διαταραχής στην αγορά πετρελαίου, ειδικά αν η σύγκρουση οδηγήσει σε σοβαρά προβλήματα στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Το πέρασμα αυτό αποτελεί το σημαντικότερο ενεργειακό «λαιμό μπουκαλιού» της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των θαλάσσιων φορτίων πετρελαίου και LNG.
Σε κάθε περίπτωση εκτιμά ότι σε 7 ημέρες θα έχουμε μία καθαρή εικόνα για το πού οδεύει η παγκόσμια οικονομία.
Το πετρέλαιο και το «φάντασμα» των πετρελαϊκών κρίσεων
Η εμπειρία δείχνει ότι οι μεγάλες αναταράξεις στις τιμές του πετρελαίου συχνά συμπίπτουν με οικονομικές υφέσεις.
Σε ιστορική βάση, μια διπλάσια αύξηση της τιμής του πετρελαίου έχει συχνά συνδεθεί με παγκόσμια ύφεση. Στις σημερινές τιμές, αυτό μεταφράζεται σε επίπεδα περίπου 120 έως 140 δολάρια το βαρέλι, επίπεδα που η αγορά ήδη πλησίασε μέσα στην εβδομάδα.
Αν το σοκ αποδειχθεί προσωρινό, οι οικονομίες θα μπορούσαν να απορροφήσουν το πλήγμα. Εάν όμως παραταθεί, τότε η αύξηση του ενεργειακού κόστους θα μεταφερθεί σε όλο το οικονομικό σύστημα: από τις μεταφορές και τη βιομηχανία μέχρι τα τρόφιμα και τα λιπάσματα.
Η προειδοποίηση Στίγκλιτς για «οικονομική καταιγίδα»
Ακόμη πιο ανήσυχος εμφανίζεται ο νομπελίστας οικονομολόγος Joseph Stiglitz, ο οποίος προειδοποιεί ότι η σύγκρουση μπορεί να πυροδοτήσει μια επικίνδυνη αλληλουχία εξελίξεων στην παγκόσμια οικονομία.
Σε συνέντευξή του στο podcast Monetary Matters, ο Στίγκλιτς τόνισε ότι ο πόλεμος μπορεί να φέρει τους «τέσσερις καβαλάρηδες της οικονομικής αποκάλυψης»: υψηλότερες τιμές πετρελαίου, ακριβότερα τρόφιμα, οικονομική επιβράδυνση και γεωπολιτικό χάος.
Όπως σημειώνει, το πετρέλαιο έχει ήδη ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι και η βενζίνη στις ΗΠΑ έχει αυξηθεί σημαντικά μέσα σε μία εβδομάδα. Την ίδια στιγμή, οι διαταραχές στις μεταφορές και τα λιπάσματα αυξάνουν το κόστος τροφίμων, ενώ η οικονομική δραστηριότητα εμφανίζει ήδη σημάδια κόπωσης.
Κατά τον Στίγκλιτς, το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι ένα νέο επεισόδιο στασιμοπληθωρισμού, δηλαδή συνδυασμός υψηλού πληθωρισμού και χαμηλής ανάπτυξης, θυμίζοντας τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970.
Τα σενάρια για την παγκόσμια οικονομία
Οι οικονομολόγοι της Capital Economics θεωρούν ότι το μέγεθος της οικονομικής ζημιάς θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια και την ένταση του ενεργειακού σοκ.
Στο βασικό σενάριο, εάν η κρίση αποκλιμακωθεί σχετικά γρήγορα, το πετρέλαιο θα μπορούσε να παραμείνει πάνω από τα 100 δολάρια για ένα περιορισμένο διάστημα. Σε αυτή την περίπτωση, η παγκόσμια οικονομία θα δεχθεί ένα πλήγμα, αλλά πιθανότατα θα αποφύγει την ύφεση.
Σε ένα πιο αρνητικό σενάριο, εάν η σύγκρουση παραταθεί και οι τιμές κινηθούν προς τα 130 δολάρια το βαρέλι, η Ευρωζώνη θα μπορούσε να περάσει σε ύφεση, ενώ η αμερικανική οικονομία θα επιβραδυνθεί αισθητά.
Το αποτέλεσμα θα ήταν ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον για τις κεντρικές τράπεζες:
- υψηλότερος πληθωρισμός λόγω ενέργειας
- χαμηλότερη ανάπτυξη
- πίεση στις αγορές ομολόγων και μετοχών.
Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν
Η ενεργειακή κρίση δεν επηρεάζει όλες τις οικονομίες με τον ίδιο τρόπο.
Οι μεγάλοι εξαγωγείς ενέργειας, όπως η Νορβηγία, ο Καναδάς ή η Ρωσία, μπορούν να επωφεληθούν από τις υψηλότερες τιμές. Αντίθετα, οι μεγάλες οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας — ιδιαίτερα στην Ευρώπη και στην Ασία — αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο πληθωριστικού σοκ.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε ενδιάμεση θέση. Χάρη στην παραγωγή σχιστολιθικού πετρελαίου έχουν γίνει καθαρός εξαγωγέας ενέργειας, γεγονός που τις καθιστά λιγότερο ευάλωτες από ό,τι στο παρελθόν, αν και οι καταναλωτές εξακολουθούν να επηρεάζονται από τις υψηλότερες τιμές καυσίμων.
Μια νέα εποχή ενεργειακής ανασφάλειας
Ακόμη και αν η κρίση αποκλιμακωθεί, πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα περίοδο ενεργειακής αστάθειας. Οι επιθέσεις σε πλοία, οι θαλάσσιες νάρκες και τα drones χαμηλού κόστους δείχνουν ότι η παγκόσμια ενεργειακή αγορά μπορεί να διαταράσσεται πλέον πολύ πιο εύκολα από γεωπολιτικές εντάσεις.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πώς θα τελειώσει ο πόλεμος, αλλά πόσο βαθιά θα επηρεάσει την παγκόσμια οικονομία. Εάν η ενεργειακή αναταραχή αποδειχθεί προσωρινή, οι οικονομίες πιθανότατα θα απορροφήσουν το σοκ. Αν όμως η κρίση στον Περσικό παραταθεί, το κόστος ενέργειας, οι πληθωριστικές πιέσεις και η επιβράδυνση της ανάπτυξης μπορεί να διαμορφώσουν ένα πολύ πιο δύσκολο οικονομικό περιβάλλον για κυβερνήσεις, αγορές και κεντρικές τράπεζες.