Σε κρίση μετατρέπεται το σοκ στη αγορά ενέργειας με το Brent σε τριψήφια νούμερα. Η κυβέρνηση εξετάζει μέτρα για τα καύσιμα και το κόστος της ενέργειας.
Η τιμή της βενζίνης στην ελληνική αγορά πλησιάζει πλέον το ψυχολογικό όριο των 2 ευρώ το λίτρο, καθώς η διεθνής άνοδος των τιμών πετρελαίου αρχίζει να μεταφέρεται σταδιακά και στην αντλία. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα επίσημα στοιχεία του Σαββάτου, η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης διαμορφώθηκε πάνω από τα 1,90 ευρώ το λίτρο, ενώ παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι ήδη από τις επόμενες ημέρες είναι πιθανό η τιμή να «πατήσει» τα 2 ευρώ.
Το ίδιο ισχύει και για το πετρέλαιο κίνησης το οποίο κινείται ανοδικά, κοντά στα 1,90 ευρώ και έχει σημειώσει αύξηση 35% μέσα σε μια εβδομάδα. Το απόγευμα της Δευτέρας, το Brent κινείται μεταξύ 102 και 104 δολαρίων το βαρέλι, ενισχύοντας τις πιέσεις στις διεθνείς αγορές καυσίμων και κατ’ επέκταση στις τιμές λιανικής. Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο το ενδεχόμενο λήψης επιπλέον μέτρων στήριξης, εφόσον η άνοδος αποδειχθεί παρατεταμένη.
Η κυβέρνηση είχε θέσει ένα άτυπο χρονικό περιθώριο περίπου τριών εβδομάδων, προκειμένου να διαπιστωθεί αν οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου θα σταθεροποιηθούν κοντά ή πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Εφόσον η ανοδική πορεία επιβεβαιωθεί και αποκτήσει διάρκεια, στο τραπέζι βρίσκεται η ενεργοποίηση μέτρων παρόμοιας φιλοσοφίας με εκείνα που είχαν εφαρμοστεί κατά την ενεργειακή κρίση του 2022, αλλά και ενδεχομένως νέων ή συμπληρωματικών παρεμβάσεων, ανάλογα με τις συνθήκες της αγοράς.
Μεταξύ των εργαλείων που εξετάζονται περιλαμβάνονται παρεμβάσεις για τον περιορισμό του ενεργειακού κόστους, όπως μηχανισμοί στήριξης στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και στοχευμένες ενισχύσεις για τα καύσιμα, στα πρότυπα του Fuel Pass που είχε εφαρμοστεί εκείνη την περίοδο.
Όπως ανέφερε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, μιλώντας το πρωί της Δευτέρας στο κανάλι Open λίγο πριν εισέλθει στη Σύνοδο των Υπουργών Ενέργειας στις Βρυξέλλες, τα αρμόδια υπουργεία συνεργάζονται στενά και παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο την εξέλιξη της κατάστασης, ώστε να υπάρξει παρέμβαση μόλις κριθεί αναγκαίο.
Ήδη, σε ορισμένες περιοχές της χώρας οι τιμές έχουν φτάσει ή ξεπεράσει το όριο των 2 ευρώ. Στις Κυκλάδες, για παράδειγμα, η αμόλυβδη έχει ήδη αγγίξει ή υπερβεί το επίπεδο αυτό, ενώ πολύ κοντά βρίσκονται και άλλες περιοχές με παραδοσιακά υψηλότερες τιμές λόγω μεταφορικού κόστους και γεωγραφικής θέσης, όπως ο νομός Κεφαλληνίας και ο νομός Ευρυτανίας. Σε αρκετές από αυτές τις περιοχές οι τιμές κινούνται ήδη κοντά ή πάνω από τα 1,90 ευρώ το λίτρο.
- Αυξάνει το πρέσινγκ στο ΝΑΤΟ ο Τραμπ για τα Στενά του Ορμούζ – 17η ημέρα πολέμου στη Μ. Ανατολή
Μείωση της φορολογίας ζητά η αγορά
Μπροστά στην άνοδο των τιμών, φορείς της αγοράς καυσίμων, πρατηριούχοι αλλά και κόμματα της αντιπολίτευσης επαναφέρουν το αίτημα για μείωση της φορολογίας στα καύσιμα, ως μέτρο άμεσης ανακούφισης των καταναλωτών. Σημειώνουν ότι οι φόροι –κυρίως ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης και ο ΦΠΑ– αντιστοιχούν περίπου στο 55% της τελικής τιμής της βενζίνης στην αντλία, γεγονός που, κατά την άποψή τους, αφήνει περιθώριο για δημοσιονομικές παρεμβάσεις.
Σε προηγούμενες ενεργειακές κρίσεις, η κυβέρνηση είχε εμφανιστεί επιφυλακτική απέναντι σε μια οριζόντια μείωση φόρων στα καύσιμα, υποστηρίζοντας ότι προτιμά πιο στοχευμένες παρεμβάσεις στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Παράλληλα, είχε επισημανθεί ότι ακόμη και αν υπάρξει μείωση της φορολογίας, δεν είναι δεδομένο ότι αυτή θα μετακυλιστεί πλήρως στην τελική τιμή της αντλίας, καθώς η διαμόρφωση των τιμών επηρεάζεται και από άλλους παράγοντες της αγοράς.
Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες έχουν ληφθεί παρόμοιες αποφάσεις το τελευταίο διάστημα. Για παράδειγμα, χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία έχουν προχωρήσει σε παρεμβάσεις που περιλαμβάνουν προσωρινές μειώσεις φόρων ή επιδοτήσεις στα καύσιμα, προκειμένου να περιοριστεί η επιβάρυνση για νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε περιόδους έντονης ανόδου των διεθνών τιμών.
- Ποια κράτη της Μ. Ανατολής επένδυσαν σε εναλλακτικούς εμπορικούς δρόμους – Ποιοι αντιμετωπίζουν προβλήματα
Η γεωπολιτική ένταση και τα Στενά του Ορμούζ
Η πορεία των διεθνών τιμών πετρελαίου συνδέεται άμεσα και με τις γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Στα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα περάσματα για τη διεθνή αγορά ενέργειας, έχουν εγκλωβιστεί εκατοντάδες πλοία, καθώς από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διέρχεται περίπου το 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.
Η Ελλάδα δεν επηρεάζεται άμεσα από πιθανή διαταραχή των ροών από την περιοχή, καθώς τα ελληνικά διυλιστήρια προμηθεύονται αργό πετρέλαιο κυρίως από χώρες της Μεσογείου, της Βόρειας Αφρικής και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, επηρεάζεται έμμεσα, καθώς η τιμή των καυσίμων στην ευρωπαϊκή αγορά συνδέεται με τη διαμόρφωση της διεθνούς τιμής Brent, η οποία αποτελεί το βασικό σημείο αναφοράς για την τιμολόγηση. Σε αυτό το πλαίσιο, στο τραπέζι των διεθνών συζητήσεων βρίσκεται και το ενδεχόμενο αξιοποίησης στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, θέμα που αποκτά ιδιαίτερη σημασία εάν οι πιέσεις στις αγορές παραταθούν.
Στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου: Η απόφαση ελήφθη, αλλά η αγορά περιμένει ακόμη το αποτέλεσμα
Τις τελευταίες ημέρες, σε μια προσπάθεια να περιοριστεί το σοκ στις διεθνείς αγορές πετρελαίου μετά την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή, αρκετές μεγάλες οικονομίες ανακοίνωσαν την απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων. Οι χώρες-μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία, η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, συμφώνησαν στη διάθεση περίπου 400 εκατ. βαρελιών από τα εθνικά τους αποθέματα, σε μια από τις μεγαλύτερες συντονισμένες παρεμβάσεις στην ιστορία της αγοράς πετρελαίου.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής η επίδραση στην τιμή του Brent παραμένει περιορισμένη, καθώς στην πράξη δεν έχει ξεκινήσει ακόμη πλήρως η διοχέτευση των ποσοτήτων στην αγορά: η απόφαση έχει ληφθεί, αλλά η φυσική απελευθέρωση των αποθεμάτων γίνεται σταδιακά μέσω πωλήσεων και διαγωνισμών που χρειάζονται χρόνο για να μεταφραστούν σε πραγματική προσφορά. Ταυτόχρονα, οι αγορές συνεχίζουν να τιμολογούν τον γεωπολιτικό κίνδυνο που συνδέεται με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, γεγονός που διατηρεί υψηλό το λεγόμενο γεωπολιτικό premium στην τιμή του πετρελαίου.
Η Ελλάδα δεν έχει προχωρήσει σε αντίστοιχη κίνηση, ωστόσο επηρεάζεται έμμεσα από τις αποφάσεις άλλων χωρών, καθώς το πετρέλαιο αποτελεί παγκοσμιοποιημένη αγορά και η πρόσθετη προσφορά που θα φτάσει σταδιακά στην αγορά μπορεί να συμβάλει στη σταθεροποίηση των διεθνών τιμών από τις οποίες εξαρτάται και η εγχώρια αγορά καυσίμων.
Τα σενάρια για τις τιμές και τι σημαίνουν για την αντλία
Τα σενάρια για την πορεία των τιμών το επόμενο διάστημα παραμένουν ανοιχτά. Εάν η ένταση στις διεθνείς αγορές συνεχιστεί, αναλυτές δεν αποκλείουν το Brent να κινηθεί προς τα 110 ή ακόμη και τα 120 δολάρια το βαρέλι, εξέλιξη που θα μπορούσε να οδηγήσει τη μέση τιμή της βενζίνης στην Ελλάδα άνω των 2 ευρώ το λίτρο σε πανελλαδικό επίπεδο.
Αντίθετα, σε περίπτωση αποκλιμάκωσης της γεωπολιτικής έντασης και σταθεροποίησης της αγοράς, οι τιμές θα μπορούσαν να κινηθούν εκ νέου κοντά στα επίπεδα των 100 δολαρίων, περιορίζοντας τις πιέσεις στην αντλία. Σε κάθε περίπτωση, η πορεία του Brent παραμένει ο βασικός παράγοντας που καθορίζει τη διαμόρφωση των τιμών καυσίμων στην ελληνική αγορά.