Τόσο μεγάλο μέρος της σύγχρονης αρθρογραφίας για τον πόλεμο με το Ιράν στηρίζεται σε έναν μύθο για το τι προηγήθηκε. Η επικρατούσα άποψη είναι ότι το Ιράν ήταν υπό έλεγχο επί Μπαράκ Ομπάμα, μέχρι που ο Ντόναλντ Τραμπ τα ανακάτεψε όλα — και τώρα το καθεστώς θα επιδιώξει πραγματικά την κατοχή πυρηνικών όπλων.
Ο χαρακτηρισμός «αφελής» είναι ανεπαρκής για αυτή την παραπλανητική, κομματική ανάγνωση της ιστορίας. Η πραγματική ιστορία αξίζει να αφηγηθεί, διότι αποδεικνύει ότι το ιρανικό καθεστώς επιδιώκει αδιάλειπτα την απόκτηση βόμβας εδώ και δεκαετίες — και γι’ αυτό ο πρόεδρος Τραμπ το εξασθενεί με στρατιωτική βία.
Ένα καλό σημείο εκκίνησης είναι το 2002, όταν το Ισραήλ βοήθησε να αποκαλυφθούν τα μυστικά πυρηνικά κέντρα του Ιράν στο Νατάνζ και το Αράκ — εγκαταστάσεις όπου το καθεστώς επιδίωκε την κατασκευή βόμβας μέσω εμπλουτισμένου ουρανίου και πλουτωνίου. Εκείνη την ίδια χρονιά, το Ιράν δοκίμασε σχέδιο πυρηνικής βόμβας εμπλόκησης, παραβιάζοντας τις υποχρεώσεις του βάσει της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση Πυρηνικών Όπλων.
Το Ιράν αρνήθηκε κάθε πρόθεση για απόκτηση βόμβας. Το 2007, μια αμερικανική εκτίμηση εθνικής ασφάλειας κατέληξε με μεγάλη βεβαιότητα ότι το Ιράν είχε σταματήσει το οργανωμένο πυρηνικό του πρόγραμμα το 2003, μετά την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ. Ο φόβος στην Τεχεράνη εκείνη την εποχή ήταν ότι θα ήταν η επόμενη. Ο πρόεδρος του Ιράν χαρακτήρισε την έκθεση «δώρο Θεού». Άλλοι την είδαν ως πολιτικοποίηση της πληροφορίας, με σκοπό να εμποδίσει τον Τζορτζ Μπους να αντιμετωπίσει το Ιράν. Αυτό ήταν και το αποτέλεσμα — ακόμα κι ενώ το Ιράν συνέβαλε στον θάνατο 600 Αμερικανών στρατιωτών και καλλιεργούσε το χάος στο Ιράκ.
Μόνο αργότερα αποκαλύφθηκε πόσο παραπλανητικό ήταν εκείνο το εύρημα. Η πιο αδιάσειστη απόδειξη ήρθε το 2018, όταν το Ισραήλ εξήγαγε κρυφά από την Τεχεράνη τα μυστικά πυρηνικά αρχεία του Ιράν. Τα έγγραφα απέδειξαν ότι, μακράν του να έχει εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα, μετά το 2003 το Ιράν το αποκέντρωσε και το διασκόρπισε, συνεχίζοντας όμως τις δραστηριότητές του. Η ανάπτυξη πολεμικών κεφαλών αποκρύφτηκε ή διεξήχθη μέσω πανεπιστημίων, όπου η αμφιλεγόμενη πολιτική κάλυψη διπλής χρήσης ήταν εύλογη.
Το 2009, οι ΗΠΑ ανακάλυψαν ότι το Ιράν είχε κατασκευάσει εγκατάσταση βαθιά μέσα σε ένα βουνό κοντά στο Κομ, σχεδιασμένη για εμπλουτισμό ουρανίου σε επίπεδο κατάλληλο για όπλα. Το Ιράν πάλι ισχυρίστηκε ότι ο σκοπός ήταν ειρηνικός — αλλά τότε γιατί την έθαψε στα έγκατα της γης και δεν ενημέρωσε τους επιθεωρητές μέχρι που οι ΗΠΑ το ανακάλυψαν μόνες τους; Αυτή έγινε η εγκατάσταση Φόρντοου, την οποία οι ΗΠΑ βομβάρδισαν τον Ιούνιο με ειδικές βόμβες διείσδυσης σε βάθος.
Έρχεται τότε ο Ομπάμα, ο οποίος έκανε μια πυρηνική συμφωνία με το Ιράν κεντρική προτεραιότητα. Οι διαπραγματεύσεις παρατάθηκαν επί χρόνια, ενώ το Ιράν συνέχιζε τον εμπλουτισμό, την καταστολή στο εσωτερικό και την τρομοκρατία στο εξωτερικό, με τον Ομπάμα να αντιδρά ελάχιστα. Ο διαπραγματευτικός στόχος του καθεστώτος ήταν να κερδίσει οικονομική ανακούφιση από τις κυρώσεις, διατηρώντας παράλληλα και νομιμοποιώντας το πυρηνικό του πρόγραμμα. Το Ιράν συμφώνησε τελικά σε συμφωνία στα τέλη του 2015, μετά από μια σειρά αμερικανικών παραχωρήσεων.
Η ομάδα του Ομπάμα επέτρεψε τον εμπλουτισμό και άφησε στο Ιράν τις υποδομές που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να φτάσει σε επίπεδο κατάλληλο για πολεμικές κεφαλές, όταν το Ιράν το έκρινε κατάλληλο. Ο Ομπάμα έκανε πίσω, επιτρέποντας στο Ιράν να λειτουργεί στο Φόρντοου και στο Αράκ και να διατηρεί 5.000 φυγόκεντρους στο Νατάνζ. Εγκατέλειψε τις «οποτεδήποτε, οπουδήποτε» επιθεωρήσεις. Το Ιράν δεν χρειάστηκε καν να αποκαλύψει λεπτομερώς τις προηγούμενες πυρηνικές του δραστηριότητες.
Οι περιορισμοί της συμφωνίας θα έληγαν μετά από πέντε, οκτώ, εννέα ή 15 χρόνια, ανάλογα με τη διάταξη, ενώ αποδυνάμωσε τους περιορισμούς στους ιρανικούς πυραύλους. Την πρώτη εβδομάδα ισχύος της συμφωνίας, το Ιράν έλαβε 30 δισεκατομμύρια δολάρια σε ανακούφιση από κυρώσεις. Ο Κάσεμ Σουλεϊμανί, αρχηγός της δύναμης Κουντς, πέταξε αμέσως στη Μόσχα και εξασφάλισε τη ρωσική στρατιωτική επέμβαση στη Συρία.
Στη συνέχεια, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) συνέλαβε τέσσερις Αμερικανούς και τους κράτησε ως αντάλλαγμα. Η συμφωνία δεν άλλαξε την εχθρική συμπεριφορά του καθεστώτος, και το Ιράν συνέχισε να χτίζει το δίκτυο πληρεξουσίων του.
Ο Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία το 2018 και εντατικοποίησε τις κυρώσεις. Αν δεν το είχε κάνει, το Ιράν και οι πληρεξούσιοί του θα ήταν σήμερα πολύ πιο επικίνδυνοι. Το καθεστώς θα προωθούσε νόμιμα το πυρηνικό του πρόγραμμα από θέση ισχύος.
Ο πρόεδρος Μπάιντεν έκανε στόχο του να αναβιώσει τη συμφωνία του Ομπάμα και σταμάτησε να επιβάλλει κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο. Το Ιράν προσποιήθηκε ότι διαπραγματεύεται, αλλά επιτάχυνε τον εμπλουτισμό ουρανίου μέχρι τα πρόθυρα επιπέδου κατάλληλου για πολεμικές κεφαλές. Παράλληλα, έκρυψε πυρηνικό υλικό και διαψεύστηκε επανειλημμένως από επιθεωρητές — όπως κατέληξε τελικά η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας το 2025. Τον Οκτώβριο του 2023, οι πληρεξούσιοι του Ιράν πυροδότησαν έναν περιφερειακό πόλεμο με τη σφαγή Ισραηλινών, την ομηρεία αμάχων, τις ριπές πυραύλων και τις επιθέσεις σε διεθνή ναυτιλία.
Το Ισραήλ αντεπιτέθηκε, και το Ιράν για πρώτη φορά επιτέθηκε άμεσα στο Ισραήλ με βαλλιστικούς πυραύλους. Οι ΗΠΑ συμμετείχαν αρχικά στην άμυνα και στη συνέχεια, επί Τραμπ, επιτέθηκαν στις πυρηνικές εγκαταστάσεις τον περασμένο Ιούνιο. Οι μήνες που ακολούθησαν ήταν η πρώτη φορά σε 20 χρόνια που το Ιράν δεν εμπλούτισε ουράνιο.
Πριν και μετά την επίθεση του Ιουνίου, ο Τραμπ έδωσε στο Ιράν κάθε ευκαιρία να αποξηλώσει το πυρηνικό του πρόγραμμα και να επιτευχθεί νέα συμφωνία. Αλλά ακόμα και με μια αμερικανική αρμάδα στην περιοχή, ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ επέμεινε στη διατήρηση των δυνατοτήτων για κατασκευή βόμβας. Το έθεσε αυτό πάνω από τα πάντα. Το ίδιο είχε κάνει και με τον Ομπάμα — ίσως πίστευε ότι ο Τραμπ θα αρκούνταν επίσης σε μια κακή συμφωνία. Έκανε λάθος, μοιραίο για τον ίδιο και ενδεχομένως για το καθεστώς.
Οι επικριτές της βομβαρδιστικής εκστρατείας του Τραμπ υποστηρίζουν τώρα ότι θα ωθήσει το Ιράν να επιδιώξει πυρηνικά όπλα σε πλήρη κλίμακα. Αλλά αυτό ακριβώς έκανε εδώ και χρόνια. Άλλοι λένε ότι το IRGC θα αναλάβει πλέον τα ηνία του κράτους — αλλά το κάνει ήδη από τα χρόνια του Μαχμούντ Αχμαντινεζάντ. Η ταπείνωση που επιφύλαξε το IRGC στον ιρανό πρόεδρο τις τελευταίες μέρες απλώς σηκώνει το πέπλο.
Κανείς δεν γνωρίζει πώς θα εξελιχθεί αυτός ο πόλεμος. Αλλά ένα πράγμα είναι βέβαιο από τον Ιούνιο: τα πυρηνικά σχέδια ενός φανατικού, αντιαμερικανικού καθεστώτος έχουν ανακοπεί για χρόνια. Μια «κούρσα» προς τη βόμβα θα ήταν πλέον πολύ πιο δύσκολη, με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ έτοιμους να παρέμβουν. Το ιρανικό καθεστώς αντιμετωπίζει επίσης σοβαρά οικονομικά, εσωτερικά και διεθνή προβλήματα που θα επιμείνουν πολύ πέρα από τον πόλεμο.
Ο Μπιλ Κλίντον αντιμετώπισε μια παρόμοια κρίσιμη στιγμή με τη Βόρεια Κορέα τη δεκαετία του 1990, πριν αποκτήσει τη βόμβα, και επέλεξε να εμπιστευθεί τις διπλωματικές υποσχέσεις της Πιονγκγιάνγκ. Η Βόρεια Κορέα χρησιμοποίησε απάτη και δόλο και έφτιαξε βόμβα. Τώρα κατασκευάζει πυραύλους που μπορούν να πλήξουν τις ΗΠΑ. Ο Τραμπ επέλεξε να δράσει αντί να διστάσει — αφού οι προκάτοχοί του δεν έπραξαν — και αυτό αποτελεί υπηρεσία στον κόσμο.