Σαν… χταπόδι. Έτσι βλέπει το Ισραήλ το Ιράν και, με αυτή τη… φιλοσοφία συνεχίζει να «κόβει», ένα προς ένα, τα… πόδια του χταποδιού.
Μόλις χθες, Τετάρτη, σκότωσε τον υπουργό Πληροφοριών, Ισμαήλ Χατίμπ, μία ημέρα μετά την εξουδετέρωση του de facto ηγέτη της χώρας, Αλί Λαριτζανί. Είχε προηγηθεί, φυσικά, η δολοφονία του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ενώ το Ισραήλ έχει σκοτώσει προηγουμένως ηγέτες τρομοκρατικών οργανώσεων, συμπεριλαμβανομένων της Χεζμπολάχ και της Χαμάς -ακόμη και Ιρανούς αξιωματούχους σε περιοχές όπως η Συρία.
Αλλά τώρα, κλιμακώνοντας την επίθεση κατά των Ιρανών ηγετών σε έναν άμεσο πόλεμο κράτους με κράτος, κάνει μια ξεκάθαρη δήλωση στρατιωτικής ισχύος και δείχνει ότι οι εχθροί του δεν έχουν πουθενά να κρυφτούν.
Όπως παρατηρεί σε ανάλυσή του το CNN, οι τελευταίες επιθέσεις αντανακλούν την προσπάθεια να αλλάξουν οι πολιτικοί συσχετισμοί στην Τεχεράνη, ενώ χιλιάδες αεροπορικές επιθέσεις, σε συνεργασία με τις αμερικανικές δυνάμεις, καταστρέφουν την ικανότητα της Ισλαμικής Δημοκρατίας να απειλήσει τον έξω κόσμο με πυραύλους και drones.
Η εξόντωση ξένων ηγετών θεωρείται εδώ και καιρό παράνομη, σύμφωνα με το αμερικανικό και διεθνές δίκαιο. Πολλοί κριτικοί θεωρούν τον πόλεμο κατά του Ιράν προσβολή σε ένα παγκόσμιο σύστημα βασισμένο σε κανόνες που φθίνει γρήγορα. Αλλά οι επιθέσεις για αποκεφαλισμό του καθεστώτος έχουν μια έλξη για ισχυρότερα κράτη, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, καθώς επιδιώκουν να συντομεύσουν τον πόλεμο και να «τραυματίσουν» καταπιεστικά καθεστώτα.
Παράλληλα, η εξουδετέρωση ηγετών μπορεί να αποδυναμώσει το καθεστώς, αποτρέποντας χαμηλόβαθμους αξιωματούχους από το να αναλάβουν θέσεις, οι οποίες ουσιαστικά ισοδυναμούν με… ηλεκτρική καρέκλα, καθώς το Τελ Αβίβ τους… επικηρύσσει σχεδόν αμέσως.
Αλλά, ενώ τέτοιες εξοντώσεις έχουν ισχυρό συμβολισμό, οι μακροπρόθεσμες πολιτικές και στρατηγικές συνέπειες είναι λιγότερο σαφείς. Έτσι, ενώ η εξάλειψη ενός κορυφαίου στελέχους μπορεί να συντομεύσει τον πόλεμο, μπορεί επίσης να αποδειχθεί μπούμερανγκ και να προκαλέσει εκδίκηση, ενώ κλείνει διπλωματικές διόδους -παρατείνοντας τη διάρκεια του πολέμου.
Με τους ηγέτες του Ιράν να γνωρίζουν εκ των προτέρων ότι θα γίνουν στόχοι και, για τον λόγο αυτό, να εκχωρούν εξουσίες, δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα ότι η εξάλειψη κληρικών και στρατηγών θα καταστρέψει το καθεστώς. Και η δέσμευση του Ισραήλ σε ένα… πρόγραμμα εξόντωσης κάθε νέου ηγέτη που αναδύεται, για ν’ αντικαταστήσει αυτόν που σκοτώθηκε, μπορεί να οδηγήσει σε σχεδόν αέναο πόλεμο.
Το… κακό ιστορικό προηγούμενο με το Ιράκ
Το 2003, οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπάθησαν και απέτυχαν να σκοτώσουν τον δικτάτορα του Ιράκ Σαντάμ Χουσεΐν στην αρχή της αμερικανικής εισβολής.
Αργότερα, στην πορεία της σύγκρουσης, οι γιοι του Σαντάμ, Ουντάι και Κουσάι, σκοτώθηκαν σε ένοπλη μάχη. Ο πατέρας τους βρέθηκε κρυμμένος σε μια τρύπα και εκτελέστηκε. Το Ιράκ, ωστόσο, ουδόλως έγινε πιο δημοκρατικό. Αντίθετα, ακέφαλο πια, βίωσε έναν εμφύλιο, από τον οποίο οι ΗΠΑ άργησαν πολύ να απεμπλακούν.
Διαφορετικές οι επιδιώξεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ
Τώρα, καθώς η στρατηγική των ΗΠΑ και του Ισραήλ για την εξουδετέρωση της ιρανικής στρατιωτικής απειλής φαίνεται να έχει προκαλέσει τεράστιες ζημιές και μπορεί να είναι μια επιχειρησιακή επιτυχία, δεν φαίνεται να έχει οδηγήσει και σε κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος.
Κι ενώ οι προθέσεις του Τραμπ δεν είναι ξεκάθαρες, το Ισραήλ εφαρμόζει μία στρατηγική πολύ πιο σαφή: παρουσιάζει τις επιθέσεις του κατά των Ιρανών ηγετών ως αυτοάμυνα απέναντι σε αυτό που θεωρεί ως τρομοκρατικό κράτος υπό την ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης, με τους οποίους βρίσκεται σε μια συνεχιζόμενη σύγκρουση. Αντί όμως να υποχωρήσει, το Ιράν αντέδρασε στην εξόντωση ανώτερων ηγετών του. Για παράδειγμα, στόχευσε το Τελ Αβίβ με βαλλιστικούς πυραύλους, υποσχόμενο να διευρύνει τον πόλεμο, για να εκδικηθεί για τον θάνατο του Λαριτζανί.
«Καταστρέφουμε αυτό το καθεστώς με την ελπίδα να δώσουμε στον ιρανικό λαό μια ευκαιρία να το αφαιρέσει» δήλωσε σχετικά ο Νετανιάχου, ανακοινώνοντας τον θάνατο του Λαριτζανί. «Δεν θα συμβεί όλο μαζί και δεν θα συμβεί εύκολα. Αλλά, αν επιμείνουμε, θα τους δώσουμε την ευκαιρία να πάρουν τη μοίρα τους στα χέρια τους».
Τα σενάρια
Υπάρχουν ωστόσο εναλλακτικά, λιγότερο ελπιδοφόρα σενάρια. Η επιθυμία για εκδίκηση των χαμένων ηγετών θα μπορούσε να προκαλέσει τους διαδόχους τους να εντείνουν την καταπίεση κατά των πολιτών, που ο Τραμπ κάποτε υποσχέθηκε να προστατεύσει. Αν ο αποκεφαλισμός του καθεστώτος είναι μια καταστροφική επιτυχία, η κατάρρευση της κυβέρνησης μπορεί να προκαλέσει σχίσμα και εμφύλιο πόλεμο.
Ορισμένοι ειδικοί θεωρούν ότι είναι απίθανο οι εξοντώσεις Ιρανών ηγετών να προάγουν θετική πολιτική αλλαγή. Ο Μπάντερ Αλ-Σάιφ, ιστορικός διανοούμενος, δήλωσε σε τηλεδιάσκεψη του Ινστιτούτου Μέσης Ανατολής ότι οι Ιρανοί ηγέτες θα μπορούσαν να ενισχύσουν την αντίστασή τους. «Αυτό το καθεστώς αντλεί δύναμη από μια θεολογία του πόνου, οπότε, όσο περισσότερες εξοντώσεις, τόσο πιο ανθεκτικοί θα γίνουν και λιγότερο έμπειροι άνθρωποι θ’ αναλάβουν νέες θέσεις» εξήγησε.
Ο Σίνα Αζόντι, διευθυντής του προγράμματος Σπουδών Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσινγκτον, δήλωσε ότι η εξόντωση του Λαριτζανί μπορεί να αποδειχθεί αντιπαραγωγική. «Από πρακτική άποψη, φυσικά, είναι μια επιτυχία για τους Ισραηλινούς. Αλλά φοβάμαι ότι τελικά θα οδηγήσει σε σκληρότερη στάση και όχι σε κατάρρευση του καθεστώτος» εκτίμησε σχετικά.
Ο ίδιος ο Τραμπ, εξάλλου, παραδέχτηκε πρόσφατα ότι η εξόντωση κορυφαίων Ιρανών αξιωματούχων μπορεί να υπονομεύσει τις πιθανότητες μιας πολιτικής μετάβασης. Η εξάλειψή τους, δε, μπορεί επίσης να αφαιρέσει κάθε κίνητρο για διαπραγμάτευση ή την εμπειρογνωμοσύνη που οι Ιρανοί μπορεί να χρειάζονται, για να φτάσουν σε μια «συμφωνία» με τον Τραμπ.
Κατά συνέπεια, είναι πιθανό στο τέλος να μην υπάρχει κανένας Ιρανός ηγέτης, ικανός να διαπραγματευτεί με τον Αμερικανό πρόεδρο το τέλος του πολέμου. Και τότε, εύλογα προκύπτει το μάλλον απλοϊκό, αλλά εξίσου λογικό ερώτημα: πώς θα τελειώσει ο πόλεμος;