Από τις αρχές Μαρτίου, το Στενό του Ορμούζ — η πιο κρίσιμη ναυτιλιακή αρτηρία του πλανήτη — έχει μετατραπεί σε εμπόλεμη ζώνη. Από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν κοινή στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, το Ιράν έχει αποκλείσει αποτελεσματικά τη διέλευση εμπορικών πλοίων από το στενό, χρησιμοποιώντας ένα πολυεπίπεδο σύστημα απειλών: σκάφη ταχείας επίθεσης, ναρκοπέδια, πυραύλους κρούσης και μονόδρομα επιθετικά drones.
Το αποτέλεσμα είναι άμεσο και σφοδρό για την παγκόσμια οικονομία. Διά μέσου του Ορμούζ διακινείται το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου, καθώς και τεράστιες ποσότητες εμπορευμάτων που προέρχονται από τις χώρες του Κόλπου. Η τιμή του αργού Brent έχει ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, αγγίζοντας στιγμιαία τα 119 δολάρια, ενώ η κατάσταση θέτει υπό σοβαρή πίεση την κυβέρνηση Τραμπ, η οποία καλείται να διαχειριστεί τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου που η ίδια εξαπέλυσε.
Η αμερικανική στρατηγική σε τρία στάδια
Το Πεντάγωνο ακολουθεί ένα σχέδιο πολλαπλών φάσεων. Στο πρώτο στάδιο, οι αμερικανικές δυνάμεις βομβαρδίζουν βάσεις και οχυρωμένες εγκαταστάσεις πυραύλων κρούσης που ελέγχονται από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) — την παραστρατιωτική οργάνωση που έχει την ευθύνη άμυνας του στενού μαζί με το τακτικό ιρανικό ναυτικό. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ ανακοίνωσε ότι έχουν καταστραφεί ή εξουδετερωθεί πάνω από 120 ιρανικά πολεμικά σκάφη μέχρι στιγμής.
Στο δεύτερο στάδιο, το οποίο βρίσκεται τώρα σε πλήρη εξέλιξη, οι ΗΠΑ ανέπτυξαν δύο επιπλέον κατηγορίες οπλικών συστημάτων για την εκκαθάριση του στενού από τα ιρανικά σκάφη: τα A-10 Warthog και τα ελικόπτερα Apache.
Στο τρίτο στάδιο — εφόσον μειωθεί επαρκώς η απειλή — προβλέπεται η διέλευση αμερικανικών πολεμικών πλοίων από το στενό και τελικώς η συνοδεία εμπορικών πλοίων μέσα και έξω από τον Περσικό Κόλπο.
Τα νέα όπλα στη μάχη
Ο επικεφαλής των Αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων, Στρατηγός Αεροπορίας Νταν Κέιν, αποκάλυψε σε συνέντευξη Τύπου στο Πεντάγωνο τις λεπτομέρειες της επιχείρησης. Τα A-10 Warthog — μαχητικά αεροσκάφη εξοπλισμένα με το περίφημο 30mm cannon στη μύτη τους, βόμβες και πυραύλους αέρος-εδάφους — ήταν αρχικά σχεδιασμένα για υποστήριξη χερσαίων δυνάμεων. Τώρα έχουν επαναπροσαρμοστεί για χτυπήματα θαλάσσιων στόχων, με αποστολή να εξουδετερώνουν τα ιρανικά σκάφη ταχείας επίθεσης που παρενοχλούν εμπορικές διελεύσεις. Μέχρι πρόσφατα, τα A-10 ήταν σταθμευμένα στην Ιορδανία, από όπου πλήττανε θέσεις του Ισλαμικού Κράτους.
Τα ελικόπτερα Apache, εξοπλισμένα με πυραύλους Hellfire, έχουν αναλάβει κυρίως την αντιμετώπιση των ιρανικών μονόδρομων επιθετικών drones — ένα από τα αποτελεσματικότερα όπλα που χρησιμοποιεί το Ιράν για πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις αραβικών χωρών του Κόλπου. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο στρατηγός Κέιν αναφέρθηκε και σε συμμάχους — χωρίς να τους κατονομάσει — που επίσης χρησιμοποιούν Apache στο ίδιο θέατρο επιχειρήσεων.
Γιατί το πρόβλημα δεν λύνεται σύντομα
Παρά τις επιτυχίες, ειδικοί προειδοποιούν ότι η πλήρης εκκαθάριση του στενού απαιτεί εβδομάδες, όχι ημέρες. Ο Φαρζίν Ναντιμί, ειδικός στα ιρανικά αμυντικά συστήματα στο Washington Institute for Near East Policy, εξηγεί ότι το Ιράν διατηρεί ακόμη τεράστια αποθέματα σε βαθιά ανεσκαμμένες υπόγειες εγκαταστάσεις κατά μήκος της ακτής και σε νησιά: ναρκοπέδια διαφόρων τύπων — συμπεριλαμβανομένων ναρκών αγκυροβολημένων στον βυθό που ενεργοποιούνται εξ αποστάσεως — εκατοντάδες άθικτα σκάφη και πυραύλους κρούσης τοποθετημένους σε τροχοφόρα οχήματα.
Επιπλέον, η γεωγραφία παίζει ρόλο υπέρ του Ιράν: το στενό είναι μόλις 39 χιλιόμετρα στο στενότερο του σημείο, γεγονός που επιτρέπει σε πυραύλους κρούσης να πλήξουν διερχόμενα πλοία από εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά. Ακόμα και αν η απειλή μειωθεί σε αποδεκτά επίπεδα, όπως παραδέχεται ο Μάικλ Κόνελ, αναλυτής για το Ιράν στο Center for Naval Analyses, «θα μπορούσαμε να φτάσουμε σε ένα στάδιο όπου διεξάγουμε διελεύσεις πλοίων, αλλά το Ιράν να έχει ακόμα την ευκαιρία για ένα τυχαίο πλήγμα».
Να σημειωθεί ότι οι ΗΠΑ έχουν απομακρύνει πρόσφατα από την περιοχή τα littoral combat ships — τα ειδικά σκάφη αντιναρκικού πολέμου — γεγονός που περιπλέκει περαιτέρω την εκκαθάριση του στενού από ναρκοπέδια.
Το ιρανικό «αντιχαρτί»: Διόδια στο στενό
Ενώ η μάχη συνεχίζεται, η Τεχεράνη κινείται διπλωματικά και οικονομικά. Το ιρανικό κοινοβούλιο εξετάζει νόμο που θα επιβάλλει διόδια σε επιλεγμένα πλοία που επιθυμούν να διέλθουν — μια κίνηση που μετατρέπει ουσιαστικά τον αποκλεισμό σε εργαλείο γεωπολιτικής επιρροής.
Σύμφωνα με τον Ντάνι Σιτρίνοβιτς, σύμβουλο εθνικής ασφάλειας στο Atlantic Council, «αυτό δημιουργεί στην πράξη μια μορφή εξαναγκαστικής αλληλεξάρτησης: κράτη που χρειάζονται ενεργειακή πρόσβαση στον Κόλπο ενδέχεται να βρεθούν στη θέση να πρέπει να συνθηκολογήσουν με το Ιράν, άμεσα ή έμμεσα». Και προειδοποιεί ότι ακόμα και μετά το τέλος των μαχών, η δυναμική αυτή δεν πρόκειται να αλλάξει εύκολα.
Το ιστορικό παράλληλο: Το μάθημα των Χούθι
Η παρούσα κατάσταση θυμίζει έντονα τη διμηνη εκστρατεία των Χούθι της Υεμένης — οργάνωσης συμμάχου του Ιράν — εναντίον της διεθνούς ναυτιλίας τον προηγούμενο χρόνο. Παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ έπληξαν τότε πάνω από 1.000 στόχους στην Υεμένη, δεν κατόρθωσαν να σταματήσουν πλήρως τις επιθέσεις των Χούθι — η εκεχειρία ήρθε τελικά τον Μάιο μέσω διαπραγματεύσεων, όχι στρατιωτικής νίκης. Το παράδειγμα αυτό υποδηλώνει ότι η καθαρά στρατιωτική λύση στον Ορμούζ έχει τα όριά της.
Η χερσαία διάσταση
Στην περιοχή κατευθύνεται ήδη μια ταχεία δύναμη αντίδρασης 2.200 Πεζοναυτών, οι οποίοι θα μπορούσαν να αναλάβουν επιχειρήσεις κατάληψης των νησιών στα νότια παράλια του Ιράν — νησιά που χρησιμοποιούνται ως βάσεις εξόρμησης για τα ιρανικά σκάφη και drones. Η κατάληψή τους θα αποτελούσε σημαντικό πλήγμα στις ιρανικές αμυντικές ικανότητες στο στενό.