Η βενζίνη στην Ελλάδα «άγγιξε» ξανά τα 2 ευρώ το λίτρο τις τελευταίες ημέρες, επαναφέροντας μνήμες από την ενεργειακή κρίση του 2022.
Ωστόσο, παρότι η σύγκριση είναι αναπόφευκτη, πρόκειται για δύο διαφορετικές συγκυρίες με διαφορετικούς παράγοντες και δυναμικές.
Τι είχε προκαλέσει την εκτόξευση της τιμής της βενζίνης το 2022
Η άνοδος των τιμών το 2022 εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της ενεργειακής κρίσης που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου εκείνης της χρονιάς.
Η σύγκρουση πυροδότησε έντονες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας, με άμεσες επιπτώσεις στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, αλλά και ευρύτερα στον πληθωρισμό.
Αν και η μεγαλύτερη πίεση καταγράφηκε τότε στις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος, η βενζίνη δεν έμεινε ανεπηρέαστη. Η αύξηση του κόστους ενέργειας συνολικά μεταφέρθηκε στα καύσιμα, οδηγώντας σε μια από τις πιο απότομες ανόδους τιμών των τελευταίων ετών.
Πότε και για πόσο ξεπέρασε τα 2 ευρώ η βενζίνη κατά την ενεργειακή κρίση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί διαχρονικά στοιχεία για τις τιμές βενζίνης σε όλες τις χώρες του μπλοκ από το 2005 μέχρι σήμερα. Για την Ελλάδα, τα δεδομένα καταγράφονται σε εβδομαδιαία βάση (κάθε 7 μέρες) και, σε γενικές γραμμές, βρίσκονται σε συμφωνία με τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Τιμών Υγρών Καυσίμων του υπουργείου Ανάπτυξης.
Με βάση τα στοιχεία αυτά, η τιμή της αμόλυβδης 95 οκτανίων στην Ελλάδα ξεπέρασε τα 2 ευρώ στα μέσα Μαρτίου 2022, λιγότερο από ένα μήνα μετά την έναρξη του πολέμου.
Η κορύφωση σημειώθηκε στις 20 Ιουνίου 2022, όταν η μέση τιμή έφτασε τα 2,424 ευρώ το λίτρο. Στη συνέχεια καταγράφηκε αποκλιμάκωση, ωστόσο τον Οκτώβριο υπήρξε νέα άνοδος, με τη βενζίνη να επιστρέφει πάνω από τα 2 ευρώ και να φτάνει τα 2,106 ευρώ στις 14 Νοεμβρίου.
Μπορείτε να βάλετε τον κέρσορα πάνω στη γραμμή για να δείτε τις συγκεκριμένες ημερομηνίες και τις τιμές βενζίνης.
Από τα τέλη Νοεμβρίου και μετά, οι τιμές άρχισαν να υποχωρούν σταθερά κάτω από το όριο των 2 ευρώ.
Συνολικά, η βενζίνη κινήθηκε πάνω από τα 2 ευρώ για περίπου 7 με 8 μήνες μέσα στο 2022, με διακυμάνσεις και ενδιάμεσες περιόδους αποκλιμάκωσης.
Μια πιο σύντομη «επιστροφή» πάνω από τα 2 ευρώ καταγράφηκε και στα τέλη Σεπτεμβρίου – αρχές Οκτωβρίου 2023, ωστόσο διήρκεσε λίγο και ακολούθησε εκ νέου πτώση.
Τι μέτρα είχαν ληφθεί τότε
Σε επίπεδο πολιτικής, η ελληνική κυβέρνηση δεν είχε προχωρήσει σε επιβολή πλαφόν στη λιανική τιμή της βενζίνης. Αντίθετα, είχε επιλέξει την ενίσχυση των καταναλωτών μέσω επιδοτήσεων.
Το βασικό μέτρο ήταν το Fuel Pass, μια άμεση οικονομική ενίσχυση προς τα νοικοκυριά για την κάλυψη μέρους του κόστους καυσίμων. Το μέτρο εφαρμόστηκε σε φάσεις και αποτέλεσε βασικό εργαλείο στήριξης κατά τη διάρκεια της κρίσης.
Ανεξαρτήτως κρίσεων, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με υψηλές τιμές καυσίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων, με βασικότερο τη φορολογία, αλλά και στρεβλώσεις στην αγορά που συχνά καταγγέλλονται ως φαινόμενα αισχροκέρδειας.
Συνεπώς, οι διεθνείς τιμές επηρεάζουν άμεσα την τελική τιμή της βενζίνης στη χώρα μας, αλλά η εγχώρια διάρθρωση της αγοράς παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο.
Τι συμβαίνει τώρα με τη βενζίνη
Η σημερινή άνοδος της τιμής της βενζίνης συνδέεται με μια διαφορετική γεωπολιτική και ενεργειακή συγκυρία.
Η αστάθεια στη Μέση Ανατολή και οι ανησυχίες για την ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών από κρίσιμα σημεία όπως τα Στενά του Ορμούζ έχουν οδηγήσει σε άνοδο τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου.
Αυτό μεταφράζεται σε αυξήσεις και στην ελληνική αγορά, με τη βενζίνη να φτάνει εκ νέου τα 2 ευρώ, εδώ και λίγα 24ωρα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η κυβέρνηση εξετάζει εκ νέου παρεμβάσεις στήριξης, με το ενδεχόμενο ενός νέου Fuel Pass να βρίσκεται ήδη στο τραπέζι. Παράλληλα, αναμένεται να τεθεί πλαφόν το οποίο θα είναι 5 λεπτά ανά λίτρο για τις εταιρείες και 12 λεπτών για τα πρατήρια.
Δεν πρόκειται για «επανάληψη» του 2022
Παρότι η επιστροφή της βενζίνης στα 2 ευρώ δημιουργεί εύλογους συνειρμούς με το 2022, οι δύο περίοδοι δεν είναι άμεσα συγκρίσιμες.
Τότε, επρόκειτο για μια γενικευμένη ενεργειακή κρίση με επίκεντρο το φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια, ενώ σήμερα η πίεση προέρχεται κυρίως από τις εξελίξεις στο πετρέλαιο και τη γεωπολιτική αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή.
Σε κάθε περίπτωση, όπως έδειξε και η εμπειρία της προηγούμενης κρίσης, οι τιμές των καυσίμων δεν επέστρεψαν ποτέ στα προ του 2019 επίπεδα. Ωστόσο και αυτή η διαπίστωση συνδέεται με πολλούς παράγοντες, όπως ο πληθωρισμός, η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, η αύξηση των εισοδημάτων και η συνολική αλλαγή του ενεργειακού τοπίου.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η πορεία των τιμών δεν μπορεί να προβλεφθεί γραμμικά με βάση το παρελθόν. Κάθε κρίση έχει τα δικά της χαρακτηριστικά και οδηγεί σε διαφορετικές εξελίξεις.