Το νέο ενεργειακό σοκ που προκαλεί ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο δεν πλήττει όλους το ίδιο. Όπως και σε προηγούμενες κρίσεις, το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στις φτωχότερες χώρες, με περιορισμένα συναλλαγματικά αποθέματα και υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια.
Καθώς τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σχεδόν κλειστά, ο κίνδυνος μιας νέας αλυσιδωτής κρίσης σε αναδυόμενες οικονομίες αυξάνεται δραματικά.
Οι «χαμένοι» της κρίσης
Στην κορυφή της λίστας των πιο ευάλωτων οικονομιών σύμφωνα με τον Economist βρίσκονται: Πακιστάν, Αίγυπτος, Ιορδανία. Οι χώρες αυτές συνδυάζουν υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές ενέργειας με περιορισμένα «μαξιλάρια» ασφαλείας.
Το Πακιστάν δαπανά περίπου το 4% του ΑΕΠ για εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, με σχεδόν το 90% να προέρχεται από τη Μέση Ανατολή.
Η Αίγυπτος κινείται κοντά στο 3% του ΑΕΠ, με σχεδόν το ήμισυ των προμηθειών της να εξαρτάται από την ίδια περιοχή.
Διπλό χτύπημα: ενέργεια και εμβάσματα
Η κρίση δεν περιορίζεται μόνο στο ενεργειακό κόστος. Και οι δύο οικονομίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εμβάσματα εργαζομένων στον Κόλπο, που αντιστοιχούν σε 5%-6% του ΑΕΠ.
Αν η σύγκρουση πλήξει τις αγορές εργασίας στον Κόλπο ή αναγκάσει εργαζομένους να επιστρέψουν στις πατρίδες τους, τα έσοδα αυτά θα μειωθούν, επιδεινώνοντας ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Το αποτέλεσμα είναι ένα επικίνδυνο σπιράλ: αυξάνονται τα κόστη εισαγωγών, διευρύνονται τα ελλείμματα, πιέζονται τα νομίσματα, ακριβαίνει ακόμη περισσότερο το πετρέλαιο
Λιγοστά αποθέματα, μεγάλος κίνδυνος
Το πρόβλημα. όπως εξηγεί ο Economist, γίνεται εντονότερο λόγω των περιορισμένων αποθεμάτων.
Τα συναλλαγματικά διαθέσιμα του Πακιστάν καλύπτουν λιγότερο από τρεις μήνες εισαγωγών — κάτω από το ελάχιστο όριο που προτείνει το ΔΝΤ. Η Αίγυπτος, παρά την εξωτερική στήριξη, αντιμετωπίζει τεράστιες υποχρεώσεις χρέους, με περίπου 29 δισ. δολάρια να λήγουν μέσα στο έτος.
Σε ένα περιβάλλον αυξημένων επιτοκίων και εκροών κεφαλαίων, το περιθώριο αντίδρασης είναι εξαιρετικά περιορισμένο.
Ευάλωτες και άλλες οικονομίες
Κίνδυνοι υπάρχουν και για χώρες όπως: Μπανγκλαντές, Σρι Λάνκα.
Παρά τη μέτρια ενεργειακή τους έκθεση, τα χαμηλά αποθέματα και οι ήδη εύθραυστες οικονομίες τις καθιστούν ευάλωτες. Στη Σρι Λάνκα, το προηγούμενο ενεργειακό σοκ οδήγησε σε χρεοκοπία το 2022 — και τα σημερινά «μαξιλάρια» παραμένουν περιορισμένα.
Οι «ανθεκτικοί» της Ασίας
Δεν είναι όμως όλες οι οικονομίες στην ίδια θέση.Η Ταϊλάνδη, αν και εξαιρετικά εκτεθειμένη ενεργειακά (περίπου 7% του ΑΕΠ σε εισαγωγές), διαθέτει ισχυρά αποθέματα. Η Ινδία εμφανίζεται επίσης ανθεκτική. Επιπλέον, η περιορισμένη εξάρτηση από εισαγόμενο φυσικό αέριο μειώνει τις πιέσεις στην οικονομία.
Ο κίνδυνος μετατρέπεται σε ανθρωπιστική κρίση
Ακόμη και αν αποφευχθεί μια καθαρά χρηματοπιστωτική κρίση, οι κοινωνικές συνέπειες μπορεί να είναι σοβαρές.
Η άνοδος του κόστους φυσικού αερίου αυξάνει τις τιμές λιπασμάτων και, κατ’ επέκταση, των τροφίμων. Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα προειδοποιεί ότι ο αριθμός των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν οξεία πείνα μπορεί να φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα το 2026.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η σταθεροποίηση νομισμάτων και αγορών ίσως αποτρέψει μια άμεση οικονομική κατάρρευση.
Όμως το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο. Aν οι πιο ευάλωτες οικονομίες θα μπορέσουν να αντέξουν το κόστος — ή αν το ενεργειακό σοκ θα μετατραπεί, ξανά, σε μια παγκόσμια κρίση με ανθρώπινο τίμημα.