«Πρέπει να βάζεις το όνομά σου παντού, αλλιώς κανείς δεν σε θυμάται». Με αυτή τη φράση, που σύμφωνα με το Politico είπε κατά την επίσκεψή του στο Mount Vernon του Τζορτζ Ουάσιγκτον, ο Ντόναλντ Τραμπ συνοψίζει μια στρατηγική που πλέον ξεπερνά τα ακίνητα και τις επιχειρήσεις του. Φτάνει μέχρι τα σύμβολα του κράτους – και τώρα, μέχρι το ίδιο το νόμισμα.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν περιορίζεται στο να «υπογράφει» έργα και πρωτοβουλίες με το όνομά του. Τα τελευταία χρόνια εντείνει την παρουσία της εικόνας του στον δημόσιο χώρο: τεράστια πανό με το πρόσωπό του κοσμούν κυβερνητικά κτίρια στην Ουάσιγκτον, ενώ ακόμη και στην περίφημη «Trump Gold Card» – μια άδεια παραμονής αξίας 1 εκατ. δολαρίων – η μορφή του δεσπόζει, μεγαλύτερη ακόμη και από το Άγαλμα της Ελευθερίας.
Η τελευταία του κίνηση, ωστόσο, πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα: επιχειρεί να αποτυπώσει την εικόνα του πάνω στο ίδιο το αμερικανικό χρήμα.
Το νόμισμα για τα 250 χρόνια των ΗΠΑ
Στις 19 Μαρτίου, η Επιτροπή Καλών Τεχνών των ΗΠΑ – τα μέλη της οποίας έχουν επιλεγεί από τον ίδιο – ενέκρινε την έκδοση ενός χρυσού επετειακού νομίσματος για τα 250 χρόνια από την ίδρυση των Ηνωμένων Πολιτειών.
Στο σχέδιο, ο Τραμπ απεικονίζεται σκυμμένος πάνω από ένα γραφείο, με σφιγμένες γροθιές και έντονα χαρακτηριστικά, σε μια στάση που εκπέμπει ισχύ και αποφασιστικότητα. Πάνω από τη μορφή του αναγράφεται η λέξη «Liberty», ενώ στην πίσω όψη του νομίσματος θα δεσπόζει ο αετός – ένα από τα πιο διαχρονικά σύμβολα της αμερικανικής ταυτότητας.
Ρήξη με την παράδοση
Η απόφαση αυτή έρχεται σε αντίθεση με μια βαθιά ριζωμένη πρακτική των δημοκρατιών: εν ενεργεία πολιτικοί ηγέτες σπάνια απεικονίζονται σε νομίσματα ή χαρτονομίσματα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τιμώνται ιστορικές μορφές μετά θάνατον.
Στις ΗΠΑ, μάλιστα, η ομοσπονδιακή νομοθεσία απαγορεύει ρητά την απεικόνιση εν ζωή προέδρων στο νόμισμα. Η κυβέρνηση Τραμπ αξιοποιεί ένα «παράθυρο» που επιτρέπει στο Νομισματοκοπείο να εκδίδει επετειακά χρυσά νομίσματα χωρίς ρητή έγκριση του Κογκρέσου.
Η τελευταία φορά που ζωντανός Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε σε νόμισμα ήταν το 1926, όταν ο Κάλβιν Κούλιτζ τιμήθηκε σε επετειακή έκδοση για τα 150 χρόνια των ΗΠΑ.
Μια πρακτική με βαθιές ιστορικές ρίζες
Η σύνδεση εξουσίας και χρήματος δεν είναι νέα. Αντιθέτως, έχει ιστορία αιώνων. Ο Ιούλιος Καίσαρας ήταν ο πρώτος εν ζωή Ρωμαίος που απεικονίστηκε σε νόμισμα, προβάλλοντας τον τίτλο του «δικτάτορα εφ’ όρου ζωής» – μια κίνηση που σηματοδότησε το τέλος της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας.
Αργότερα, ο αυτοκράτορας Κόμμοδος επέλεξε να απεικονίζεται ως Ηρακλής, επιχειρώντας να συνδέσει την εξουσία του με τη θεϊκή δύναμη.
Στους νεότερους χρόνους, τέτοιες πρακτικές συναντώνται κυρίως σε αυταρχικά καθεστώτα. Ο Μομπούτου Σέσε Σέκο, ηγέτης του Ζαΐρ, είχε το πρόσωπό του σε χαρτονομίσματα, φορώντας το χαρακτηριστικό του καπέλο από δέρμα λεοπάρδαλης – ένα σύμβολο προσωπικής εξουσίας.
Δημοκρατίες και συμβολισμοί
Στις σύγχρονες δημοκρατίες, ωστόσο, η προσωπολατρία θεωρείται όλο και πιο αμφιλεγόμενη. Ακόμη και η Βρετανία επανεξετάζει το ποιοι αξίζουν να εμφανίζονται στα χαρτονομίσματα, επιλέγοντας πλέον να τιμά – πέρα από τον βασιλιά – ακόμη και τη φύση και την άγρια ζωή, αντί για ιστορικές προσωπικότητες που μπορεί να διχάζουν.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή Τραμπ δεν είναι απλώς μια επετειακή κίνηση. Είναι μια σαφής πολιτική δήλωση: μια επιστροφή σε μια εποχή όπου η εξουσία επιδίωκε να αποτυπωθεί όχι μόνο στους θεσμούς, αλλά και στα σύμβολα που κυκλοφορούν καθημερινά στα χέρια των πολιτών.
Το μήνυμα πίσω από το νόμισμα
Το χρήμα ήταν πάντα κάτι περισσότερο από μέσο συναλλαγής. Είναι φορέας ταυτότητας, εξουσίας και αφήγησης. Με την εικόνα του σε ένα νόμισμα που τιμά τα 250 χρόνια των ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν επιχειρεί απλώς να γιορτάσει μια επέτειο. Επιχειρεί να συνδέσει το όνομά του με την ίδια την ιστορία της χώρας.
Και αυτό είναι ίσως το πιο ισχυρό – και πιο αμφιλεγόμενο – μήνυμα της επιλογής του.