Ισραηλινή επίθεση σε ναυτική βάση στην Κασπία θάλασσα στόχευσε τη ρωσική υποστήριξη προς το Ιράν στον πόλεμο, πλήττοντας γραμμή ανεφοδιασμού που οι δύο χώρες χρησιμοποιούν για τη μεταφορά πυρομαχικών, drones και άλλου οπλισμού, δήλωσαν άτομα με γνώση του θέματος.
Η επίθεση της περασμένης εβδομάδας ήταν η πρώτη ποτέ ισραηλινή στη μεγαλύτερη λίμνη του κόσμου. Μακριά από την εμβέλεια του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού, η θάλασσα συνδέει ρωσικά και ιρανικά λιμάνια σε απόσταση περίπου 1.000 χιλιομέτρων, προσφέροντας στις δύο χώρες ένα σημείο ελεύθερης ανταλλαγής όπλων αλλά και εμπορευμάτων όπως σιτάρι και πετρέλαιο.
Η διαδρομή έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για τη μεταφορά των ιρανικών drones Shahed — που πλέον κατασκευάζονται και στις δύο χώρες — τα οποία η Ρωσία χρησιμοποιεί για να βομβαρδίζει ουκρανικές πόλεις και το Ιράν για να πλήττει αεροδρόμια, ενεργειακές εγκαταστάσεις και αμερικανικές βάσεις σε ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο.
Η συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών έχει διευρυνθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου, με τη Ρωσία να μοιράζεται δορυφορικές εικόνες και βελτιωμένη τεχνολογία drones για να βοηθήσει το Ιράν να χτυπά αμερικανικά assets και άλλους στόχους σε ολόκληρο τον Κόλπο, ανέφεραν άτομα με γνώση του θέματος.
«Ο σημαντικότερος στόχος αυτής της επίθεσης ήταν να περιοριστεί η ρωσική λαθρεμπορία και να δειχθεί στους Ιρανούς ότι δεν διαθέτουν θαλάσσιες άμυνες στην Κασπία», δήλωσε ο Ελιέζερ Μαρούμ, πρώην διοικητής του Ισραηλινού Πολεμικού Ναυτικού.
Ο ισραηλινός στρατός ανέφερε ότι η επίθεση της περασμένης Τετάρτης στο λιμάνι Μπαντάρ Ανζαλί της Κασπίας έπληξε δεκάδες στόχους, συμπεριλαμβανομένων πολεμικών πλοίων, του λιμανιού, ενός κέντρου διοίκησης και ενός ναυπηγείου που χρησιμοποιείται για την επισκευή και συντήρηση σκαφών.
Φωτογραφίες που επαλήθευσαν η Wall Street Journal και η Storyful έδειξαν ζημιές στο ναυτικό αρχηγείο του Ιράν στο λιμάνι, καθώς και κατεστραμμένα πολεμικά σκάφη, αν και η πλήρης έκταση των ζημιών στο ίδιο το λιμάνι δεν ήταν άμεσα σαφής.
Η Ρωσία και το Ιράν πιθανώς θα προσπαθήσουν να συνεχίσουν τη λαθραία μεταφορά όπλων μέσω διαφορετικών διαδρομών, ωστόσο το Ισραήλ έχει ανοίξει το δρόμο για περαιτέρω επιθέσεις εάν χρειαστεί, δήλωσε ο Μαρούμ.
Καθώς η στρατιωτική λαθρεμπορία στην Κασπία εμπλέκεται με το εμπόριο βασικών αγαθών όπως το σιτάρι, η επίθεση απείλησε επίσης την επισιτιστική ασφάλεια του Ιράν, στέλνοντας σήμα για την ισραηλινή ικανότητα να επιφέρει μεγαλύτερο πόνο στον πληθυσμό εάν κριθεί απαραίτητο, ανέφεραν οι πηγές.
Η επίθεση συνέπεσε με το χτύπημα του Ισραήλ στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars του Ιράν, που αποτελεί σημαντική πηγή εφοδιασμού για μια σειρά αναγκών του αμάχου πληθυσμού, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και λιπασμάτων.
«Πιστεύω ότι η παροχή drones, και πιθανώς η παροχή σιτηρών, θα έχει δυνητικά κρίσιμες βραχυπρόθεσμες συνέπειες για την κατάσταση του Ιράν αυτή τη στιγμή», δήλωσε ο Έρικ Ρούντενσολντ, πρώην διευθυντής για την Κεντρική Ασία στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και σήμερα ανώτερος ερευνητής στο Caspian Policy Center.
Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών καταδίκασε την ισραηλινή επίθεση, χαρακτηρίζοντας το λιμάνι σημαντικό κόμβο εμπορίου και logistics που η Μόσχα χρησιμοποιεί ενεργά για εμπορικές συναλλαγές με το Ιράν. Η Ρωσία προειδοποίησε επίσης κατά της επέκτασης του πολέμου στην Κασπία.
Το ισραηλινό στρατιωτικό εκτιμά ότι εργάζεται για την υποβάθμιση των ιρανικών στρατιωτικών δυνατοτήτων. Το γραφείο του πρωθυπουργού δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλια.
Η διαδρομή αποτέλεσε κρίσιμη πηγή εφοδιασμού για τη Ρωσία μετά την εισβολή της στην Ουκρανία το 2022. Η Μόσχα χρησιμοποίησε την Κασπία για να εισαγάγει μεγάλες ποσότητες ιρανικών οβίδων πυροβολικού και άλλων πυρομαχικών για τον ανεφοδιασμό των δυνάμεών της στο μέτωπο.
Το 2023, πλοία που διέπλεαν την Κασπία μετέφεραν περισσότερες από 300.000 οβίδες πυροβολικού και ένα εκατομμύριο φυσίγγια από το Ιράν στη Ρωσία, σύμφωνα με έγγραφα που είδε τότε η WSJ.
Η διαδρομή αποτελούσε αυξανόμενη πρόκληση για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους που προσπαθούσαν να διαταράξουν τη συνεργασία Μόσχας-Τεχεράνης. Ρωσικά και ιρανικά πλοία απενεργοποιούσαν συχνά τα συστήματα εντοπισμού τους κατά τη διάρκεια των δρομολογίων, καθιστώντας τα ακόμη πιο δύσκολα να ανιχνευθούν, ανέφεραν αναλυτές.
Παρά τις αμερικανικές κυρώσεις σε ιρανικές και ρωσικές οντότητες που μετέφεραν όπλα και drones μέσω της Κασπίας, το λιμάνι Μπαντάρ Ανζαλί κατέγραψε τριπλασιασμό των αποστολών πέρυσι, δήλωσε η Μαρία Σνεγκοβάγια, αναλύτρια για τη Ρωσία στο Center for Strategic and International Studies της Ουάσιγκτον.
«Υπάρχουν λόγοι να υποπτευόμαστε ότι πρόκειται για έναν από τους κύριους διαύλους παράκαμψης κυρώσεων», δήλωσε η Σνεγκοβάγια.
Το Μπαντάρ Ανζαλί αποτελούσε τον κύριο αγωγό για τα ιρανικά drones, δήλωσε η Νικόλ Γκράγιεφσκι, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Sciences Po του Παρισιού και ειδική σε θέματα Ιράν και Ρωσίας. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις βρίσκονταν σε εγγύτητα με το εμπορικό τμήμα του λιμανιού, το οποίο εξυπηρετείται από την Islamic Republic of Iran Shipping Lines — εταιρεία υπό αμερικανικές και άλλες διεθνείς κυρώσεις.
Η ισραηλινή ικανότητα να κλείσει τη διαδρομή λαθρεμπορίας στην Κασπία περιπλέκεται από την παρουσία της Ρωσίας. Το Ισραήλ επιδιώκει εδώ και καιρό να διατηρεί καλές σχέσεις με τη Μόσχα, εν μέρει για να αποφύγει συγκρούσεις στη Συρία, όπου η Ρωσία διατηρούσε σημαντική στρατιωτική παρουσία. Η στροφή της Ρωσίας σε πιο επιθετική αμφισβήτηση των ΗΠΑ και των συμμάχων τους μετά την εισβολή στην Ουκρανία έχει περιπλέξει τους ισραηλινούς υπολογισμούς.
Το Ισραήλ δεν ανέφερε τη Ρωσία κατά την ανακοίνωση της επίθεσης, για να αποφύγει να εξοργίσει τη Μόσχα και να τη σπρώξει σε ενεργότερη εμπλοκή στον πόλεμο, ανέφεραν αναλυτές. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει μιλήσει τηλεφωνικά με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν αρκετές φορές τους τελευταίους μήνες.
Το Ισραήλ δεν θα επιτεθεί σε ρωσικά πλοία που συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται στη διαδρομή, ανέφερε μία από τις πηγές.
Αναλυτές εκτίμησαν ότι, παρά τη σημασία των επιθέσεων, το Ιράν και η Ρωσία θα είναι πιθανόν σε θέση να μεταφέρουν τις συναλλαγές τους σε άλλα λιμάνια της Κασπίας.
«Δεν πρόκειται να οδηγήσει πλήρως στην κατάρρευση της επισιτιστικής ασφάλειας του Ιράν ή της Ρωσίας, ούτε καν ως προς τις μεταφορές drones», δήλωσε η Γκράγιεφσκι. «Αλλά θα μπορούσε να διαταράξει τη ροή για ένα διάστημα.»