Το οικονομικό κόστος του πολέμου στο Ιράν γίνεται όλο και πιο αισθητό στην Ευρώπη. Ανάλογα με τη διάρκεια που θα έχει τόσο μεγαλύτερη θα είναι η επίπτωση στην ευρωπαϊκή οικονομία μέσα από μία πιο υποτονική ανάπτυξη και αύξηση του πληθωρισμού για φέτος και το 2027.
Στο πλαίσιο αυτό, η Κομισιόν επεξεργάζεται σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση των συνεπειών σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι τις πρώτες 17 ημέρες η Ε.Ε. δαπάνησε επιπλέον 6 δισ. ευρώ για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων
Το επόμενο χρονικό διάστημα αναμένεται να παρουσιαστεί η «εργαλειοθήκη» για την αντιμετώπιση των ανατιμήσεων στην ενέργεια, βάσει των όσων ζήτησε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο από την Κομισιόν. Μία «γεύση» του τι θα περιλαμβάνει έδωσε ο Ευρωπαίος Επίτροπος για την Οικονομία και την Παραγωγικότητα Βάλντις Ντομπρόβσκις μετά το τέλος της συνεδρίασης του Eurogroup.
Πρόκειται για μέτρα στοχευμένα τα οποία θα πρέπει να:
- είναι συνεπή με την πολιτική απανθρακοποίησης, να διατηρεί τα κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας και να προωθεί την ηλεκτροδότηση. Επίσης, η βραχυπρόθεσμη στήριξη δεν πρέπει να παρατείνει παρωχημένα επιχειρηματικά μοντέλα που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα.
- Να μην αυξάνουν αδικαιολόγητα τη συνολική ζήτηση πετρελαίου και φυσικού αερίου με παρεμβάσεις που μειώνουν σημαντικά την τιμή τους.
- Να λαμβάνουν υπόψη το δημοσιονομικό κόστος. Δηλαδή να είναι συμβατά με τη δημοσιονομική κατάσταση κράτους – μέλους και τις δεσμεύσεις που απορρέουν από το πλαίσιο δημοσιονομικής εποπτείας της Ε.Ε.
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να στοχεύουν τα μέτρα στους πιο ευάλωτους καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων των ενεργοβόρων βιομηχανιών.
Ο «κατάλογος» των μέτρων
Τον κατάλογο αναμένεται να πλαισιώνουν :
• Μέτρα για την ενθάρρυνση των καταναλωτών να εξοικονομούν ενέργεια: μέσα από ενημερωτικές εκστρατείες και στοχευμένα κίνητρα. Προώθηση δημόσιων συγκοινωνιών, έμφαση σε ανακαινίσεις των κτιρίων και ενίσχυση ενεργειακής απόδοσης της βιομηχανία.
• Εισοδηματικά μέτρα. Είναι μια προτιμώμενη επιλογή σε σχέση με παρέμβαση στην αγορά ενέργειας γιατί προστατεύει την αγοραστική δύναμη των πιο ευάλωτων νοικοκυριών χωρίς να στρεβλώνει τις τιμές. Απαιτεί ακριβή στόχευση για την αποφυγή αναποτελεσματικής στήριξης και υπερβολικής δημοσιονομικής επιβάρυνσης.
• Παρέμβαση στη δομή των φόρων και των τελών ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να καταπολεμηθούν οι υψηλές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, υποστηρίζοντας παράλληλα την ηλεκτροδότηση. Θα βοηθήσει στην επιτάχυνση της ηλεκτροδότησης της οικονομίας, αλλά ενέχει τον κίνδυνο να δημιουργήσει ελλείμματα εσόδων στους εθνικούς προϋπολογισμούς και ως εκ τούτου θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί προσεκτικά.
• Στοχευμένες παρεμβάσεις στις τιμές ενέργειας για ευάλωτους καταναλωτές και επιχειρήσεις, μέσα από κλιμακωτή τιμολόγηση (two-tier pricing) για την ηλεκτρική ενέργεια ή το φυσικό αέριο. Τέτοιες παρεμβάσεις εκτιμάται ότι θα παρέχουν ανακούφιση στους ευάλωτους καταναλωτές και επιχειρήσεις, διατηρώντας παράλληλα ένα κίνητρο για εξοικονόμηση ενέργειας. Υπάρχει όμως κι ένα αρνητικό: προκαλούν στρέβλωση στις τιμές ενέργειας.
Για τη χρηματοδότηση τέτοιων μέτρων, τα κράτη-μέλη μπορούν να λάβουν υπόψη τα έσοδα από τo Σύστημα Εμπορίας Ρύπων (ETS) αλλά και «να εξετάσουν το ενδεχόμενο φορολόγησης πιθανών απροσδόκητων κερδών που συνδέονται με τις υψηλές τιμές ενέργειας».
Επίσης, τα κράτη-μέλη μπορούν, εάν το επιθυμούν, να παρέμβουν στον καθορισμό των τιμών για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στα ενεργειακά φτωχά ή ευάλωτα νοικοκυριά. Όχι όμως οριζόντια, παρά μόνο εάν το Συμβούλιο κηρύξει περιφερειακή ή πανευρωπαϊκή ενεργειακή κρίση.
Η ρήτρα διαφυγής
Σύμφωνα και με έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση ρήτρας διαφυγής είναι :
- οι τιμές χονδρικής του ρεύματος υπερβαίνουν τα 180 ευρώ/MWh και είναι 2,5 φορές υψηλότερες από τον προηγούμενο πενταετή μέσο όρο
- ότι η τάση θα συνεχιστεί για τουλάχιστον έξι μήνες,
- ότι παρατηρείται παράλληλα, αύξηση 70% στις τιμές λιανικής οι οποίες αναμένεται να παραμείνουν σε αυτά τα επίπεδα για τουλάχιστον τρεις μήνες.
Παρά το γεγονός ότι οι κίνδυνοι για τις οικονομικές προοπτικές της Ε.Ε. έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες εβδομάδες, η Επιτροπή εκτιμά ότι σε αυτό το στάδιο δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση της.