Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή επηρεάζει την ενέργεια, το εμπόριο και τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Η ανάλυση του ΔΝΤ.
«Ο κόσμος αντιμετωπίζει ένα ακόμη σοκ. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ανατρέπει ζωές και μέσα διαβίωσης στην ευρύτερη περιοχή ενώ επιδεινώνει τις προοπτικές για πολλές οικονομίες που μόλις είχαν δείξει σημάδια βιώσιμης ανάκαμψης από προηγούμενες κρίσεις» τονίζει το ΔΝΤ. «Το σοκ είναι παγκόσμιο, αλλά ασύμμετρο. Οι εισαγωγείς ενέργειας είναι πιο εκτεθειμένοι από τους εξαγωγείς, οι φτωχότερες χώρες περισσότερο από τις πλουσιότερες όπως και8 εκείνες με πενιχρά ενεργειακά αποθέματα» επισημαίνει.
«Πέρα από τον οδυνηρό ανθρώπινο φόρο αίματος, ο πόλεμος έχει προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στις οικονομίες των χωρών που έχουν πληγεί άμεσα, συμπεριλαμβανομένων ζημιών στις υποδομές και τις βιομηχανίες τους που θα μπορούσαν να γίνουν μακροχρόνιες. Αν και αυτές οι χώρες είναι ανθεκτικές, οι βραχυπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξής τους θα επηρεαστούν αρνητικά» υπογραμμίζει.
Εν τω μεταξύ, οι μεγάλοι εισαγωγείς ενέργειας στην Ασία και την Ευρώπη επωμίζονται το κύριο βάρος του υψηλότερου κόστους καυσίμων και εισροών: περίπου το 25 έως 30% του παγκόσμιου πετρελαίου και το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ οι οικονομίες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές πετρελαίου δυσκολεύονται ολοένα και περισσότερο να έχουν πρόσβαση στις προμήθειες που χρειάζονται, ακόμη και σε διογκωμένες τιμές.
Μέρη της Μέσης Ανατολής, της Αφρικής, της Ασίας-Ειρηνικού και της Λατινικής Αμερικής αντιμετωπίζουν την πρόσθετη πίεση των υψηλότερων τιμών των τροφίμων και των λιπασμάτων και των αυστηρότερων οικονομικών συνθηκών. Οι χώρες χαμηλού εισοδήματος διατρέχουν ιδιαίτερα τον κίνδυνο επισιτιστικής ανασφάλειας. Ορισμένες μπορεί να χρειάζονται περισσότερη εξωτερική υποστήριξη – ακόμη και καθώς η βοήθεια αυτή μειώνεται.
Παρόλο που ο πόλεμος θα μπορούσε να διαμορφώσει την παγκόσμια οικονομία με διαφορετικούς τρόπους, όλοι οι δρόμοι οδηγούν σε υψηλότερες τιμές και βραδύτερη ανάπτυξη. Μια σύντομη σύγκρουση θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου πριν προσαρμοστούν οι αγορές, ενώ μια μακρά θα μπορούσε να διατηρήσει την ενέργεια ακριβή και να επιβαρύνει τις χώρες που βασίζονται στις εισαγωγές.
Οι εντάσεις παραμένουν, η ενέργεια εξακολουθεί να είναι ακριβή και ο πληθωρισμός αποδεικνύεται δύσκολο να τιθασευτεί – με συνεχιζόμενη αβεβαιότητα και γεωπολιτικό κίνδυνο. Πολλά εξαρτώνται από το πόσο θα διαρκέσει η σύγκρουση, πόσο θα εξαπλωθεί και πόση ζημιά θα προκαλέσει στις υποδομές και τις αλυσίδες εφοδιασμού, έσπευσε να συμπληρώσει το ΔΝΤ.
Τιμές ενέργειας
Η ενέργεια είναι το κύριο κανάλι μετάδοσης. Το de facto κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και οι ζημιές στις περιφερειακές υποδομές έχουν προκαλέσει τη μεγαλύτερη αναστάτωση στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου στην ιστορία της, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Για τις οικονομίες που εισάγουν καύσιμα, το αποτέλεσμα είναι ένας μεγάλος, ξαφνικός «πόνος» επί του εισοδήματος.
«Ο πολυπεριφερειακός αντίκτυπος είναι εμφανής. Οι οικονομίες που εισάγουν ενέργεια στην Αφρική, τη Μέση Ανατολή και τη Λατινική Αμερική αισθάνονται την πίεση από τους υψηλότερους λογαριασμούς εισαγωγών, επιπλέον του ήδη περιορισμένου δημοσιονομικού χώρου και των εξωτερικών αποθεμάτων ασφαλείας» αναφέρεται στο report στο blog του ΔΝΤ.
Στην Ευρώπη, το σοκ αναβιώνει το φάσμα της κρίσης φυσικού αερίου του 2021-22, με χώρες όπως η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο να είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες λόγω της εξάρτησής τους από την ενέργεια που παράγεται από φυσικό αέριο, ενώ η Γαλλία και η Ισπανία προστατεύονται σχετικά από τη μεγαλύτερη πυρηνική και ανανεώσιμη δυναμικότητά τους.
Αλυσίδες εφοδιασμού
Ο πόλεμος αναδιαμορφώνει επίσης τις αλυσίδες εφοδιασμού: Η επαναχάραξη δρομολογίων δεξαμενόπλοιων και tanker εμπορευματοκιβωτίων αυξάνει το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης και επιμηκύνει τους χρόνους παράδοσης. Οι διαταραχές της εναέριας κυκλοφορίας γύρω από βασικούς κόμβους των χωρών Κόλπου επηρεάζουν τον παγκόσμιο τουρισμό, ενώ προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας στο εμπόριο.
Εκτός από τις υψηλότερες τιμές των βασικών προϊόντων, χώρες, εταιρείες και καταναλωτές αντιμετωπίζουν ήδη τις επιπτώσεις αυτών των επιπλοκών στην αλυσίδα εφοδιασμού. Με τις αποστολές λιπασμάτων —εκ των οποίων περίπου το 1/3 διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ— να έχουν διακοπεί, οι ανησυχίες για τις τιμές των τροφίμων αυξάνονται, προστίθεται,
Οι πιο ευάλωτοι θα επωμιστούν το βαρύτερο βάρος. Οι άνθρωποι σε χώρες χαμηλών εισοδημάτων διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο όταν οι τιμές αυξάνονται, επειδή τα τρόφιμα αντιπροσωπεύουν περίπου το 36% της κατανάλωσης κατά μέσο όρο, σε σύγκριση με 20% στις αναδυόμενες οικονομίες και 9% στις προηγμένες οικονομίες. Αυτό καθιστά οποιαδήποτε αύξηση στις τιμές των λιπασμάτων και των τροφίμων όχι μόνο ένα οικονομικό πρόβλημα αλλά και μια κοινωνικο-πολιτική.
Πληθωρισμός και προσδοκίες
Εάν οι αυξημένες τιμές της ενέργειας και των τροφίμων συνεχιστούν, θα τροφοδοτήσουν τον πληθωρισμό παγκοσμίως. Ιστορικά, οι παρατεταμένες αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου τείνουν να ωθούν τον πληθωρισμό υψηλότερα και την ανάπτυξη χαμηλότερα. Με την πάροδο του χρόνου, το υψηλότερο κόστος μεταφορών και εισροών επηρεάζει τις τιμές των μεταποιημένων αγαθών και υπηρεσιών.
Στην Ευρώπη, μια ακόμη απότομη αύξηση των τιμών λόγω της ενέργειας θα προστεθεί στις υπάρχουσες πιέσεις που σχετίζονται με το κόστος ζωής, εντείνοντας τον κίνδυνο πιο επίμονων μισθολογικών αυξήσεων. Σε χώρες χαμηλού εισοδήματος όπου οι άνθρωποι ξοδεύουν μεγάλο μέρος των χρημάτων τους σε τρόφιμα, ειδικά στην Αφρική και σε μέρη της Μέσης Ανατολής, και στην Κεντρική Αμερική, οι υψηλότερες τιμές των τροφίμων συνεπάγονται οξύ κοινωνικό και οικονομικό κόστος.
Εάν οι άνθρωποι και οι επιχειρήσεις σε οποιαδήποτε από αυτές τις περιοχές πιστεύουν ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει υψηλότερος για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, μπορεί να το ενσωματώσουν στους μισθούς και τις τιμές, καθιστώντας πιο δύσκολο να συγκρατηθεί το σοκ χωρίς μια πιο απότομη επιβράδυνση. Ο πόλεμος αυξάνει έτσι όχι μόνο τον τρέχοντα πληθωρισμό, αλλά και τον κίνδυνο οι προσδοκίες να γίνουν λιγότερο σταθερά σταθερές.
Χρηματοοικονομικές συνθήκες
Τέλος, ο πόλεμος έχει αναστατώσει τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Οι παγκόσμιες τιμές των μετοχών έχουν μειωθεί, οι αποδόσεις των ομολόγων έχουν αυξηθεί σε μεγάλες προηγμένες οικονομίες και σε πολλές αναδυόμενες αγορές, και η μεταβλητότητα έχει αυξηθεί. Το sell-off των χρηματιστηρίων διεθνώς έχει μέχρι στιγμής συγκρατηθεί σε σύγκριση με προηγούμενα παγκόσμια σοκ. Παρ’ όλα αυτά, αυτές οι κινήσεις έχουν σφίξει τις χρηματοπιστωτικές συνθήκες παγκοσμίως.
Και πάλι, οι επιπτώσεις ποικίλλουν. Στην Ευρώπη και σε πολλές αναδυόμενες αγορές, οι υψηλότερες αποδόσεις και τα ευρύτερα πιστωτικά spreads αυξάνουν τα βάρη εξυπηρέτησης του χρέους και περιπλέκουν την αναχρηματοδότηση τόσο για τις κυβερνήσεις όσο και για τις επιχειρήσεις. Αντίθετα, οι προηγμένες οικονομίες με ισχυρές εγχώριες κεφαλαιαγορές και ορισμένοι εξαγωγείς εμπορευμάτων με άφθονα αποθέματα μπορούν να απορροφήσουν καλύτερα την πίεση της αγοράς, ακόμη και αν δεν είναι άτρωτες, καταλήγει.