Η κλιμάκωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή φέρνει στο προσκήνιο νέους κινδύνους για τις ελληνικές και κυπριακές τράπεζες, όχι μέσω άμεσης έκθεσης, αλλά εξαιτίας της βαθιάς διασύνδεσής τους με την πραγματική οικονομία και ειδικά με δύο κομβικούς κλάδους: τον τουρισμό και τη ναυτιλία. Παρά τη θετική δυναμική των τελευταίων ετών, το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον δημιουργεί αυξημένες αβεβαιότητες για την πορεία τους, προειδοποιεί ο οίκος Morningstar DBRS.
Σε Ελλάδα και Κύπρο, όπως εξηγούν οι αναλυτές του οίκου, ο τουρισμός και η ναυτιλία διαδραματίζουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες. Ο τουρισμός επηρεάζει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων – από τις μεταφορές έως την κατανάλωση – ενώ η ναυτιλία, αν και λιγότερο εκτεταμένη, παραμένει κρίσιμος πυλώνας.
Αυτή ακριβώς η εξάρτηση μετατρέπεται σε αδυναμία σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης. Το de facto κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και οι διαταραχές στις αερομεταφορές έχουν ήδη αρχίσει να επηρεάζουν αρνητικά τόσο τη ροή εμπορίου όσο και τη ζήτηση για ταξίδια.
Πιέσεις σε μεταφορές και λιμάνια
Η αναδιάταξη των θαλάσσιων διαδρομών, η αύξηση των αποστάσεων και τα υψηλότερα ασφάλιστρα οδηγούν σε σημαντική αύξηση του κόστους μεταφοράς. Ταυτόχρονα, η επιβολή επιπλέον χρεώσεων για τη διέλευση από κρίσιμα περάσματα επιβαρύνει περαιτέρω τις ναυτιλιακές εταιρείες.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές: το λιμάνι του Πειραιά έχει καταγράψει σημαντική μείωση διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων, ενώ αντίστοιχες πιέσεις δέχεται και η Λεμεσός, παρά τις επενδύσεις σε υποδομές. Αντίθετα, η επιβατική κίνηση στην Ελλάδα εμφανίζεται πιο ανθεκτική, καθώς στηρίζεται κυρίως σε εγχώριες και περιφερειακές μετακινήσεις.
Τουρισμός υπό σκιά
Οι διαταραχές στις αερομεταφορές, οι αυξημένες τιμές καυσίμων και η αβεβαιότητα επηρεάζουν άμεσα την τουριστική ζήτηση. Αν και Ελλάδα και Κύπρος εξακολουθούν να θεωρούνται ασφαλείς προορισμοί, ένα μέρος των ταξιδιωτών εμφανίζεται πιο επιφυλακτικό, οδηγώντας σε ακυρώσεις ή αναβολές ταξιδιών.
Η Κύπρος εμφανίζει σύμφωνα με τον Morningstar DBRS μεγαλύτερη ευαλωτότητα, τόσο λόγω γεωγραφικής εγγύτητας με την περιοχή της σύγκρουσης όσο και λόγω μεγαλύτερης εξάρτησης από συγκεκριμένες αγορές. Ήδη καταγράφονται ενδείξεις επιβράδυνσης της ζήτησης.
Οι εξελίξεις αυτές αποτυπώνονται και στις προβλέψεις για την οικονομία: η ανάπτυξη αναθεωρείται ελαφρώς προς τα κάτω και στις δύο χώρες, παραμένοντας ωστόσο σε θετικά επίπεδα.
Τράπεζες: Αυξημένη έκθεση, διαφορετικοί κίνδυνοι
Οι τράπεζες βρίσκονται στο επίκεντρο αυτών των εξελίξεων, καθώς διατηρούν σημαντική έκθεση στους δύο κλάδους. Τα δάνεια προς μεταφορές και αποθήκευση, καθώς και προς τουριστικές δραστηριότητες, καταλαμβάνουν σαφώς μεγαλύτερο ποσοστό σε Ελλάδα και Κύπρο σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, παρατηρούν οι αναλυτές του οίκου.
Ωστόσο, η φύση της έκθεσης διαφοροποιεί και τον κίνδυνο:
Στην Ελλάδα, η υψηλότερη έκθεση αφορά τη ναυτιλία, αλλά πρόκειται κυρίως για διεθνώς προσανατολισμένη και εξασφαλισμένη χρηματοδότηση. Οι αυξημένοι ναύλοι και οι μεγαλύτερες διαδρομές μπορούν προσωρινά να ενισχύσουν τα έσοδα των ναυτιλιακών εταιρειών, λειτουργώντας ως «μαξιλάρι» για την εξυπηρέτηση δανείων.
Στην Κύπρο, αντίθετα, η μεγαλύτερη συγκέντρωση δανείων στον τουρισμό καθιστά το τραπεζικό σύστημα πιο ευάλωτο σε άμεσες διακυμάνσεις της ζήτησης, με πιθανές επιπτώσεις σε επιχειρήσεις, εισοδήματα και αγορά ακινήτων.
Ανθεκτικότητα με αστερίσκους
Παρά το αυξημένο ρίσκο, η συνολική εικόνα παραμένει προς το παρόν διαχειρίσιμη. Η ποιότητα ενεργητικού έχει βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, με τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια στους βασικούς αυτούς κλάδους να βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα.
Ταυτόχρονα, οι τράπεζες διατηρούν υψηλή κερδοφορία και ισχυρή κεφαλαιακή βάση, που τους επιτρέπει να απορροφήσουν κραδασμούς.
Ωστόσο, οι κίνδυνοι δεν περιορίζονται στους δύο αυτούς τομείς. Η αύξηση του ενεργειακού κόστους, οι πληθωριστικές πιέσεις και οι πιθανές αλλαγές στη νομισματική πολιτική θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη ζήτηση δανείων και την ποιότητα των χαρτοφυλακίων.
Το τελικό αποτύπωμα θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης. Σε αυτό το περιβάλλον, οι ελληνικές τράπεζες φαίνεται να διαθέτουν μεγαλύτερη βραχυπρόθεσμη ανθεκτικότητα, ενώ οι κυπριακές αντιμετωπίζουν πιο άμεσες πιέσεις, κυρίως μέσω του τουρισμού.