Η στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ με το Ιράν φαίνεται να έχει προκαλέσει σοβαρή αποδιοργάνωση στη λειτουργία της ιρανικής κυβέρνησης, καθιστώντας δυσκολότερο τον συντονισμό στρατηγικών αποφάσεων και την οργάνωση εκτεταμένων αντιποίνων, σύμφωνα με αξιωματούχους που επικαλούνται εκτιμήσεις δυτικών υπηρεσιών πληροφοριών.
Από την έναρξη του πολέμου πριν από τέσσερις εβδομάδες, δεκάδες ανώτεροι Ιρανοί αξιωματούχοι και οι αναπληρωτές τους έχουν σκοτωθεί, ενώ όσοι παραμένουν στη ζωή αντιμετωπίζουν δυσκολίες επικοινωνίας και αποφεύγουν προσωπικές συναντήσεις, φοβούμενοι ότι οι συνομιλίες τους ενδέχεται να υποκλαπούν από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ και να αποτελέσουν στόχο αεροπορικών επιθέσεων.
Παρότι οι υπηρεσίες ασφαλείας και οι στρατιωτικοί μηχανισμοί της χώρας εξακολουθούν να λειτουργούν, η ικανότητα της κυβέρνησης να σχεδιάζει νέες πολιτικές ή στρατηγικές έχει περιοριστεί σημαντικά, λένε οι αξιωματούχοι στους New York Times. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ έχει υποστηρίξει ότι νέα ηγεσία βρίσκεται πλέον στην εξουσία στο Ιράν, πιέζοντας για ταχεία επίτευξη συμφωνίας. Ωστόσο, σύμφωνα με αξιωματούχους, όσο περισσότερο υποβαθμίζεται η διαδικασία λήψης αποφάσεων στην Τεχεράνη, τόσο δυσκολότερο καθίσταται να προχωρήσουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις ή παραχωρήσεις προς την Ουάσινγκτον.
Με νέα πρόσωπα σε καίριες θέσεις, οι Ιρανοί διαπραγματευτές ενδέχεται να μην γνωρίζουν με σαφήνεια τα περιθώρια συμβιβασμού της κυβέρνησής τους ή ακόμη και ποιος έχει την τελική αρμοδιότητα λήψης αποφάσεων.
Οι ενισχυμένοι Φρουροί της Επανάστασης
Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι οι σκληροπυρηνικές δυνάμεις εντός των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης έχουν ενισχύσει την επιρροή τους, ασκώντας μεγαλύτερη εξουσία από τη θρησκευτική ηγεσία που τυπικά βρίσκεται στην κορυφή της ιεραρχίας.
Παραμένει ασαφές αν θα αναδειχθεί πρόσωπο που θα μπορέσει να καταλήξει σε συμφωνία και να εξασφαλίσει την αποδοχή της από το σύνολο της πολιτικής ηγεσίας. Αμερικανοί πρώην αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η Τεχεράνη ενδέχεται να αποδεχθεί συμφωνία μόνο όταν οι οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου καταστούν ιδιαίτερα επώδυνες, σημειώνοντας ότι, παρά τις σημαντικές ζημιές, το Ιράν ενδέχεται να μην θεωρεί ακόμη ότι βρίσκεται σε κατάσταση ήττας.
Απειλές Τραμπ και πιέσεις για συμφωνία
Τη Δευτέρα, ο Τραμπ απείλησε με επέκταση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί σύντομα συμφωνία, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να θέσουν υπό τον έλεγχό τους το νησί Χαργκ, βασικό κόμβο εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν.
Οι δυσκολίες στις επικοινωνίες έχουν προκαλέσει σύγχυση και καχυποψία μεταξύ των Ιρανών αξιωματούχων, οι οποίοι φοβούνται ότι οι συνομιλίες και τα μηνύματά τους παρακολουθούνται από ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών, με αποτέλεσμα να αποφεύγουν τηλεφωνικές επικοινωνίες ή ανταλλαγή μηνυμάτων.
Έχουν κοπεί οι σύνδεσμοι επικοινωνίας
Ο πόλεμος ξεκίνησε με ισραηλινή επίθεση σε συγκρότημα ηγεσίας που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, καθώς και μεγάλου μέρους της εθνικής ηγεσίας ασφάλειας. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, σκοτώθηκαν επίσης και αξιωματούχοι χαμηλότερου επιπέδου, τους οποίους η Ουάσινγκτον θεωρούσε πιο πραγματιστές στις θέσεις τους. Ο ίδιος ο Τραμπ έχει αναφέρει σε συνεντεύξεις ότι πιθανοί διάδοχοι της ηγεσίας του Ιράν σκοτώθηκαν κατά τις επιθέσεις.
Η επίθεση διέκοψε πολλούς από τους διαύλους επικοινωνίας μεταξύ στρατιωτικών, υπηρεσιών ασφαλείας και πολιτικών φορέων λήψης αποφάσεων, σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους.
Συμβολική (;) μορφή ηγεσίας ο Μοτζτάμπα
Παραμένει ασαφές σε ποιο βαθμό ο νέος ανώτατος ηγέτης, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ασκεί πραγματικό έλεγχο στην κυβέρνηση. Ο ίδιος δεν έχει εμφανιστεί δημόσια, ενώ αμερικανικές και ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι τραυματίστηκε κατά τη διάρκεια των επιθέσεων. Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι ενδέχεται να λειτουργεί περισσότερο ως συμβολική μορφή ηγεσίας, με τις αποφάσεις να λαμβάνονται από την επιζήσασα ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης.
Ανώτερος Αμερικανός στρατιωτικός αξιωματούχος δήλωσε ότι η ικανότητα διοίκησης και ελέγχου του Ιράν έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις. Παράλληλα, όμως, επισημάνθηκε ότι πριν από τον πόλεμο το Ιράν είχε αναπτύξει αποκεντρωμένο σύστημα διοίκησης, το οποίο επιτρέπει σε τοπικούς διοικητές να λαμβάνουν αποφάσεις για επιθέσεις ακόμη και χωρίς καθημερινές οδηγίες από την Τεχεράνη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες στοχεύουν πλέον αυτούς τους τοπικούς διοικητές, ωστόσο το Ιράν έχει αποδείξει ότι εξακολουθεί να μπορεί να πραγματοποιεί σημαντικές επιθέσεις, όπως η πρόσφατη πυραυλική και μη επανδρωμένη επίθεση κατά της αεροπορικής βάσης Prince Sultan στη Σαουδική Αραβία.
Παρά ταύτα, οι επιθέσεις αντιποίνων δεν έχουν επιτύχει την ένταση ή την αποτελεσματικότητα που θα μπορούσαν να έχουν υπό διαφορετικές συνθήκες, καθώς οι τοπικές διοικήσεις αναγκάζονται να ενεργούν χωρίς συντονισμό μεταξύ τους.
Ο πρόεδρος Τραμπ εξέφρασε δημόσια την απογοήτευσή του για αυτό που χαρακτήρισε αντικρουόμενα μηνύματα από την ιρανική ηγεσία. «Οι Ιρανοί διαπραγματευτές είναι πολύ διαφορετικοί και ‘περίεργοι’», έγραψε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υποστηρίζοντας ότι «μας ζητούν να επιτευχθεί συμφωνία, ενώ δημοσίως δηλώνουν ότι εξετάζουν απλώς την πρότασή μας».
Το Σαββατοκύριακο, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι οι αεροπορικές επιδρομές έχουν οδηγήσει σε νέα ηγεσία στο Ιράν, κάνοντας λόγο για πρόοδο στις συνομιλίες. «Πρόκειται για μια εντελώς διαφορετική ομάδα ανθρώπων», δήλωσε την Κυριακή, προσθέτοντας ότι «θα μπορούσε να θεωρηθεί αλλαγή καθεστώτος και, ειλικρινά, έχουν υπάρξει πολύ λογικοί».
Σε νέα ανάρτησή του τη Δευτέρα, ο Τραμπ εξέφρασε συγκρατημένη αισιοδοξία για την πορεία των διαπραγματεύσεων, αλλά παράλληλα απείλησε με επέκταση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε ενεργειακές και πολιτικές υποδομές του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, πετρελαιοπηγών και εγκαταστάσεων αφαλάτωσης, σε περίπτωση που δεν υπάρξει άμεση συμφωνία ή εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά.
Δυσκολία στη λήψη συντονισμένων αποφάσεων
Αξιωματούχοι που έχουν ενημερωθεί για τις εκτιμήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών επισημαίνουν ότι η δυσαρέσκεια της Ουάσινγκτον αντανακλά τη δυσκολία της σημερινής ιρανικής ηγεσίας να λάβει συντονισμένες αποφάσεις ή να διαμορφώσει σαφή θέση απέναντι στις αμερικανικές προτάσεις ειρήνης.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι σημειώνουν ότι τα προβλήματα επικοινωνίας στην ιρανική ηγεσία θυμίζουν αντίστοιχες δυσκολίες που παρατηρήθηκαν στις διαπραγματεύσεις για τους ομήρους κατά τον πόλεμο στη Γάζα, όταν προτάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ διαβιβάζονταν μέσω τρίτων σε ηγετικά στελέχη της Χαμάς στο Κατάρ και στη συνέχεια μεταφέρονταν εγγράφως στη Γάζα, διαδικασία που προκαλούσε καθυστερήσεις και σύγχυση.