Κρίσιμη ψηφοφορία την Παρασκευή στις 18:00 ώρα Ελλάδος — Ρωσία και Κίνα ανάγκασαν σημαντική αποδυνάμωση του αρχικού κειμένου
Το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών προχωρά σε ψηφοφορία την Παρασκευή στις 11:00 π.μ. ώρα Ανατολικής Αμερικής (18:00 ώρα Ελλάδος) επί ψηφίσματος που χορηγεί διεθνή εξουσιοδότηση για την εξασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία η Τεχεράνη έχει αποκλείσει κατά μεγάλο μέρος τους.
Ποιος κατέθεσε το ψήφισμα και γιατί
Πρωτεργάτης του ψηφίσματος είναι το Μπαχρέιν, μικρό αλλά στρατηγικά κρίσιμο κράτος του Περσικού Κόλπου που φιλοξενεί τον Πέμπτο Στόλο του αμερικανικού Ναυτικού. Η πρωτοβουλία αντανακλά την ευρύτερη ανησυχία των αραβικών κρατών της περιοχής αλλά και των δυτικών δυνάμεων για τις σοβαρές επιπτώσεις που έχει ο αποκλεισμός στη ροή πετρελαίου, φυσικού αερίου και εμπορευμάτων παγκοσμίως.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τη σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη: περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου διέρχεται από εκεί, ενώ ο αποκλεισμός τους έχει ήδη πυροδοτήσει έντονες ανατιμήσεις στις αγορές ενέργειας και αναταράξεις στη διεθνή εφοδιαστική αλυσίδα.
Τι προέβλεπαν τα προηγούμενα σχέδια
Τα αρχικά προσχέδια του ψηφίσματος ήταν σαφώς πιο επιθετικά στη διατύπωσή τους. Εξουσιοδοτούσαν τις χώρες να χρησιμοποιήσουν «όλα τα αναγκαία μέσα» για να εξασφαλίσουν την ελεύθερη διέλευση και να αποτρέψουν παρεμβάσεις στη διεθνή ναυσιπλοΐα. Η φράση αυτή — «all necessary means» — αποτελεί στη διπλωματική γλώσσα του ΟΗΕ κωδικοποιημένη εξουσιοδότηση για τη χρήση στρατιωτικής βίας, όπως συνέβη στην περίπτωση του Κόλπου το 1991 και της Λιβύης το 2011.
Τι περιέχει το τελικό κείμενο
Το τελικό κείμενο, αντίτυπο του οποίου περιήλθε στα χέρια του Αμερικανικού Πρακτορείου Ειδήσεων (AP) την Πέμπτη, είναι σημαντικά αποδυναμωμένο σε σχέση με τα αρχικά σχέδια. Συγκεκριμένα, εξουσιοδοτεί τις χώρες να χρησιμοποιήσουν «όλα τα αναγκαία αμυντικά μέσα, ανάλογα με τις περιστάσεις» στα Στενά του Ορμούζ και στα γειτονικά ύδατα, με σκοπό την εξασφάλιση της διέλευσης και την αποτροπή παρεμβάσεων στη διεθνή ναυσιπλοΐα, για χρονικό διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών.
Η κρίσιμη διαφορά εντοπίζεται στον χαρακτηρισμό των επιτρεπόμενων ενεργειών: το ψήφισμα περιορίζεται σε αμυντικά μέσα, αποκλείοντας ρητά κάθε επιθετική στρατιωτική δράση. Αυτό σημαίνει ότι οι εξουσιοδοτημένες δυνάμεις μπορούν να συνοδεύουν πλοία, να αποκρούουν επιθέσεις και να παρέχουν ναυτική ασφάλεια, αλλά δεν μπορούν να εξαπολύσουν επιθέσεις σε ιρανικές εγκαταστάσεις ή στρατιωτικές δυνάμεις εντός ιρανικού εδάφους.
Ο ρόλος Ρωσίας και Κίνας
Η σημαντική αποδυνάμωση του κειμένου δεν είναι τυχαία. Ρωσία και Κίνα, που διαθέτουν αμφότερες δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας, είχαν εκφράσει σφοδρή αντίθεση στις προηγούμενες διατυπώσεις που άφηναν ανοιχτή την πόρτα σε επιθετικές στρατιωτικές επιχειρήσεις. Μόσχα και Πεκίνο αντιτίθενται σταθερά σε κάθε απόπειρα νομιμοποίησης στρατιωτικής επέμβασης κατά του Ιράν, με το οποίο διατηρούν σημαντικές οικονομικές και στρατηγικές σχέσεις.
Η τελική διατύπωση φαίνεται ότι επιτεύχθηκε ύστερα από εντατικές διαπραγματεύσεις παρασκηνίου, με τους δυτικούς να υποχωρούν στην επιθετική γλώσσα προκειμένου να εξασφαλίσουν μια ψηφοφορία που δεν θα καταρρεύσει από βέτο. Παραμένει ωστόσο άγνωστο εάν Μόσχα και Πεκίνο θα ψηφίσουν υπέρ, θα απέχουν ή — στη χειρότερη περίπτωση για τους Δυτικούς — θα ασκήσουν βέτο ακόμη και στο αποδυναμωμένο κείμενο.
Η διπλωματική σημασία της ψηφοφορίας
Ακόμη και στην αποδυναμωμένη του μορφή, το ψήφισμα αποτελεί πρωτοφανή εξέλιξη στη διεθνή αντιμετώπιση της κρίσης του Ορμούζ. Για πρώτη φορά, το Συμβούλιο Ασφαλείας καλείται να εκδώσει ψήφισμα που εξουσιοδοτεί ρητά τη χρήση δύναμης — έστω και αμυντικής — απέναντι σε ιρανικές ενέργειες. Αυτό αποτελεί ουσιαστικά διεθνή αναγνώριση ότι η συμπεριφορά της Τεχεράνης συνιστά απειλή κατά της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, η αυστηρότερη δυνατή χαρακτηρολόγηση στο πλαίσιο του ΟΗΕ.
Αν το ψήφισμα περάσει: Ο δρόμος προς την πλήρη απομόνωση του Ιράν
Η έγκριση του ψηφίσματος — ακόμη και στην αμυντικά περιορισμένη του μορφή — θα ανοίξει έναν δρόμο στρατηγικών εξελίξεων που μπορεί να αποδειχθεί καταλυτικός για το καθεστώς των μουλάδων.
Πολυεθνική δύναμη στον Ορμούζ. Το ψήφισμα παρέχει τη νομική βάση για τη συγκρότηση πολυεθνικής ναυτικής δύναμης υπό την αιγίδα ή με την ευλογία του ΟΗΕ, η οποία θα αναλάβει να εξασφαλίσει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά. Αμερικανικές, ευρωπαϊκές, αραβικές και ενδεχομένως ασιατικές δυνάμεις — με πρώτη την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα που εξαρτώνται κρίσιμα από τον ενεργειακό διάδρομο του Ορμούζ — θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε μια τέτοια αποστολή. Η διεθνής της νομιμοποίηση θα καθιστά πρακτικά αδύνατη για το Ιράν οποιαδήποτε επιθετική αντίδραση χωρίς να αντιμετωπίσει την ενοποιημένη απόκριση της διεθνούς κοινότητας.
Πλήρης απομόνωση χωρίς μοχλό πίεσης. Σήμερα, το Ιράν χρησιμοποιεί τον αποκλεισμό του Ορμούζ ως το κατεξοχήν χαρτί διαπραγμάτευσης — μια απειλή που κρατά σε ομηρία τις αγορές ενέργειας και αναγκάζει τους εταίρους σε διαπραγματεύσεις. Αν η πολυεθνική δύναμη ανοίξει πλήρως τα Στενά, η Τεχεράνη χάνει αυτόν τον μοναδικό της μοχλό. Δεν θα μπορεί να απειλεί, δεν θα μπορεί να εκβιάζει και δεν θα έχει τίποτα να προσφέρει σε αντάλλαγμα για την άρση των κυρώσεων. Κυρώσεις που, χωρίς αντίβαρο, θα πνίξουν σταδιακά την ιρανική οικονομία.
Ταχεία αποκλιμάκωση στις τιμές ενέργειας. Η επαναφορά της ελεύθερης ροής πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Κόλπο θα έχει άμεσο αποπληθωριστικό αντίκτυπο στις αγορές ενέργειας παγκοσμίως. Η γεωπολιτική πριμοδότηση που είχε ενσωματωθεί στις τιμές λόγω του αποκλεισμού θα εξαφανιστεί σχεδόν αμέσως, οδηγώντας σε ουσιαστική πτώση τόσο του αργού πετρελαίου όσο και του LNG. Αυτό θα αποτελέσει σημαντική ανακούφιση για τις εισαγωγικές οικονομίες, συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής, και θα μειώσει δραστικά τα έσοδα που αποτελούν την οικονομική ραχοκοκαλιά του ιρανικού καθεστώτος.
Σταδιακή, μεσοπρόθεσμη κατάρρευση του καθεστώτος. Στερημένο από έσοδα, απομονωμένο διπλωματικά, χωρίς μοχλό πίεσης και αντιμέτωπο με έναν πληθυσμό που εδώ και χρόνια διαμαρτύρεται για την οικονομική εξαθλίωση, το καθεστώς των μουλάδων θα βρεθεί σε τροχιά επιταχυνόμενης αποδυνάμωσης. Δεν πρόκειται για σενάριο άμεσης κατάρρευσης — οι αυταρχικά καθεστώτα έχουν αποδείξει ιστορικά αξιοσημείωτη αντοχή — αλλά για μια μεσοπρόθεσμη διαδικασία ολοένα μεγαλύτερης εσωτερικής πίεσης που τελικά καθιστά αναπόφευκτη είτε τη δραματική εσωτερική αλλαγή είτε την ολοκληρωτική κατάρρευση.
Το ψήφισμα της Παρασκευής, ακόμη και στην αποδυναμωμένη του εκδοχή, μπορεί να μην είναι το τέλος της ιστορίας — αλλά ενδέχεται να είναι η αρχή του τέλους για ένα καθεστώς που στοιχημάτισε τα πάντα στον εκβιασμό μιας στρατηγικής θαλάσσιας αρτηρίας.