Η άνοδος του πετρελαίου περιορίζει ήδη το πραγματικό όφελος από Fuel Pass και επιδότηση στο ντίζελ. Την ίδια στιγμή, οι διεθνείς εξελίξεις ενισχύουν τον φόβο ότι το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο οι τιμές, αλλά και η επάρκεια καυσίμων.
Η εικόνα στην αγορά καυσίμων μεταβάλλεται με ρυθμούς που δεν αφήνουν περιθώριο προσαρμογής. Η κλιμάκωση της σύρραξης ΗΠΑ, Ισραήλ – Ιράν επαναφέρει τον γεωπολιτικό κίνδυνο στο επίκεντρο, όχι μόνο ως παράγοντα ανόδου των τιμών, αλλά ως απειλή για τη ροή του πετρελαίου και την ενεργειακή επάρκεια.
Την Παρασκευή το βράδυ, το Brent έκλεισε κοντά στα 109 δολάρια το βαρέλι, με τις αγορές να τιμολογούν αυξημένο γεωπολιτικό κίνδυνο. Η πίεση δεν περιορίζεται στην παραγωγή, αλλά επεκτείνεται στις ροές, καθώς η αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ ενισχύει το λεγόμενο risk premium και μεταφέρεται άμεσα στις τιμές των καυσίμων.
Αυτό σημαίνει ότι η κρίση δεν εκδηλώνεται μόνο ως «ακριβό καύσιμο», αλλά αρχίζει να αποκτά χαρακτηριστικά πίεσης στην ίδια την εφοδιαστική αλυσίδα.
Μέτρα στήριξης σε μια αγορά που ήδη «τρέχει»
Την ώρα που οι τιμές κινούνται ανοδικά, ενεργοποιούνται και τα μέτρα στήριξης στην ελληνική αγορά καυσίμων με στόχο να συγκρατήσουν μέρος της πίεσης για τους καταναλωτές. Το Fuel Pass για το δίμηνο Απριλίου – Μαΐου προβλέπει ενίσχυση 50 ευρώ για τα Ι.Χ. στην ηπειρωτική Ελλάδα και 60 ευρώ για τις νησιωτικές περιοχές με χρήση ψηφιακής κάρτας (ή 40 και 50 ευρώ αντίστοιχα μέσω IBAN), ενώ για τις μοτοσικλέτες διαμορφώνεται στα 30 και 35 ευρώ (ή 25 και 30 ευρώ αντίστοιχα). Παράλληλα, από την 1η Απριλίου εφαρμόζεται και η επιδότηση στο ντίζελ κίνησης, η οποία μεταφράζεται σε όφελος περίπου 0,20 ευρώ ανά λίτρο στην αντλία.
Συνολικά, πρόκειται για μια προσπάθεια περιορισμού της επιβάρυνσης. Το κρίσιμο είναι αν το όφελος μπορεί να αποτυπωθεί στην πράξη, σε μια αγορά που ήδη κινείται ταχύτερα από τα μέτρα.
- Fuel Pass: Μ. Δευτέρα οι αιτήσεις, Μ. Τετάρτη οι πρώτες πληρωμές
Όταν η επιδότηση «συναντά» την άνοδο των τιμών
Η επίδραση των μέτρων αρχίζει να αποτυπώνεται σταδιακά, καθώς οι αυξήσεις περνούν από τη χονδρική στη λιανική. Στο πετρέλαιο κίνησης, το ονομαστικό όφελος των 20 λεπτών δεν φτάνει αυτούσιο στην αντλία. Την Παρασκευή, η πραγματική μείωση είχε ήδη περιοριστεί κοντά στα 10 λεπτά ανά λίτρο, καθώς οι πρώτες ανατιμήσεις άρχισαν να ενσωματώνονται στις τιμές.
Η τάση αυτή δεν αναμένεται να ανακοπεί άμεσα. Μέσα στην εβδομάδα προδιαγράφονται νέες αυξήσεις στις τιμές χονδρικής του ντίζελ, γεγονός που σημαίνει ότι το καθαρό όφελος της επιδότησης θα συνεχίσει να συρρικνώνεται.
Αυτό δείχνει και το βασικό όριο των μέτρων: δεν λειτουργούν ως «ασπίδα», αλλά ως προσωρινό φρένο σε μια τιμή που ανεβαίνει. Αν η τιμή αυξηθεί κατά 0,08 ευρώ ανά λίτρο, το καθαρό όφελος πέφτει στα 0,12 ευρώ. Σε αύξηση 0,10 ευρώ, περιορίζεται στα 0,10 ευρώ. Αν φτάσει τα 0,15 ευρώ, απομένουν μόλις 0,05 ευρώ πραγματικής ελάφρυνσης. Και αν η άνοδος αγγίξει τα 0,20 ευρώ, η επιδότηση πρακτικά εξαφανίζεται.
Το Fuel Pass ως «σταθερό ποσό» σε μια κινούμενη αγορά
Η ίδια λογική ισχύει και για το Fuel Pass, αλλά με διαφορετικό μηχανισμό. Εδώ η ενίσχυση δεν δίνεται ανά λίτρο, αλλά ως εφάπαξ ποσό. Αυτό σημαίνει ότι λειτουργεί σαν μια «δεξαμενή» που απορροφά αυξήσεις μέχρι να εξαντληθεί. Αν η τιμή του καυσίμου αυξηθεί κατά 0,10 ευρώ ανά λίτρο, ένα Fuel Pass των 50 ευρώ καλύπτει την επιβάρυνση περίπου 500 λίτρων. Αν η αύξηση φτάσει τα 0,15 ευρώ, η ίδια ενίσχυση εξαντλείται σε περίπου 330 λίτρα. Σε άνοδο 0,20 ευρώ, καλύπτει μόλις 250 λίτρα.
Με άλλα λόγια, όσο πιο έντονη είναι η άνοδος των τιμών, τόσο πιο γρήγορα εξαφανίζεται το όφελος. Το ποσό παραμένει σταθερό, αλλά η αγορά μεταβάλλεται καθημερινά.
Οι διεθνείς προειδοποιήσεις: Η αγορά περνά σε νέα φάση
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η διεθνής αγορά δεν δείχνει σημάδια σταθεροποίησης. Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΙΕΑ), Fatih Birol, προειδοποίησε ότι ο Απρίλιος και ο Μάιος ενδέχεται να είναι πιο δύσκολοι μήνες, με τις απώλειες προσφοράς να κινδυνεύουν να διπλασιαστούν.
Το επίκεντρο μετατοπίζεται στα διυλισμένα προϊόντα, κυρίως στο ντίζελ, όπου ήδη παρατηρείται στενότητα. Η σημασία του είναι κρίσιμη, καθώς αποτελεί καύσιμο-κλειδί για τις μεταφορές, τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα.
Παράλληλα, μεγάλοι χρηματοοικονομικοί οίκοι όπως η Goldman Sachs εκτιμούν ότι, σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης, οι τιμές μπορεί να κινηθούν προς τα 120–130 δολάρια το βαρέλι, ενισχύοντας περαιτέρω την πίεση στην αγορά.
Η Ευρώπη κρατά ανοιχτό ακόμη και το σενάριο δελτίου καυσίμων
Στην Ευρώπη, η συζήτηση έχει ήδη περάσει στο επόμενο επίπεδο. Ο επίτροπος Ενέργειας, Dan Jørgensen, σε δηλώσεις του στους Financial Times, μιλά για ένα «παρατεταμένο ενεργειακό σοκ» και επισημαίνει ότι οι τιμές θα παραμείνουν υψηλές για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει όλα τα διαθέσιμα εργαλεία, από την απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων έως και πιο παρεμβατικά μέτρα. Μεταξύ αυτών, ακόμη και το ενδεχόμενο δελτίου καυσίμων δεν αποκλείεται, εφόσον η κρίση επιδεινωθεί.
Ταυτόχρονα, τα κράτη-μέλη καλούνται να προετοιμαστούν για πιθανές διαταραχές στην αγορά, να διασφαλίσουν επάρκεια και να εξετάσουν μέτρα περιορισμού της ζήτησης, ειδικά σε τομείς που εξαρτώνται από το ντίζελ.
Το πραγματικό ρίσκο: Από την τιμή στη διαθεσιμότητα
Το Fuel Pass και η επιδότηση στο ντίζελ επιχειρούν να περιορίσουν το κόστος για τον καταναλωτή. Όμως ενεργοποιούνται σε μια συγκυρία όπου η αγορά μεταβάλλεται ταχύτερα από τα μέτρα. Η άνοδος των τιμών ήδη περιορίζει την αποτελεσματικότητά τους. Και ταυτόχρονα, οι διεθνείς εξελίξεις δείχνουν ότι το επόμενο στάδιο της κρίσης μπορεί να μην αφορά μόνο το πόσο κοστίζει το καύσιμο.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι πιο σύνθετο: αν η πίεση συνεχιστεί, η αγορά μπορεί να περάσει από την ακρίβεια στη στενότητα. Και τότε, ο φόβος δεν θα αφορά μόνο τις επιδοτήσεις, αλλά το αν θα υπάρχει καύσιμο.