Τι δείχνουν τα στοιχεία του Eurocontrol για τις ακυρώσεις των πτήσεων. Οι εκτιμήσεις της αγοράς για την ζήτηση και η εκτόξευση του κόστους των καυσίμων.
Με λεπτές ισορροπίες επιχειρεί το τελευταίο διάστημα η ευρωπαϊκή αεροπορική αγορά μετά την κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές στο δίκτυο πτήσεων, χωρίς ωστόσο –προς ώρας– να εκτροχιάζουν τη συνολική εικόνα για χώρες, όπως η Ελλάδα.
Έναν μήνα μετά την έναρξη των εχθροπραξιών στα τέλη Φεβρουαρίου, η εικόνα που αποτυπώνεται είναι αυτή μιας αγοράς που προσαρμόζεται διαρκώς, με τις αεροπορικές εταιρείες του Κόλπου να επαναφέρουν σταδιακά στα δρομολόγιά τους, αλλά τη ζήτηση να παραμένει συγκρατημένη λόγω αβεβαιότητας. Για την επόμενη ημέρα βέβαια, το βλέμμα όλων είναι στραμμένο στις τιμές της ενέργειας και τις αλυσιδωτές αντιδράσεις που μπορεί να έχει στο κόστος του ταξιδιού. Όλα τα σενάρια που διατυπώνονται δε, δείχνουν άμεσα συνυφασμένα με την διάρκεια της κρίσης.
Η απότομη πτώση και η αναδιάταξη του δικτύου
Το παραπάνω μαρτυρούν τόσο οι αναφορές παραγόντων του κλάδου όσο και τα πρόσφατα στοιχεία του Eurocontrol. Βάσει αυτών το αρχικό σοκ που υπέστη το ευρωπαϊκό δίκτυο οδήγησε σε υποχώρηση της κίνησης από και προς τη Μέση Ανατολή κατά περίπου 59%. Από 2.000 πτήσεις ημερησίως εκτελούνταν 800, μια μείωση δηλαδή κατά 1.200 πτήσεις.
Στην κορύφωση της κρίσης μάλιστα, στις αρχές Μαρτίου, η πτώση έφτασε ακόμη και το 80%, ποσοστό που αποτυπώνει γλαφυρά το εύρος της αναταραχής, πριν η αγορά σταθεροποιηθεί σε χαμηλότερα επίπεδα δραστηριότητας.
Την ίδια στιγμή, η αναδιάταξη των αεροδιαδρόμων ήταν και παραμένει εκτεταμένη. Τα κλειστά εναέρια σύνορα οδηγούν τόσο σε εκτροπές πτήσεων όσο και σε νέου διαδρόμους μέσω Τουρκίας, Καυκάσου και Αραβικής Χερσονήσου. Ακόμα και πρόσφατα 1.150 πτήσεις καθημερινά συνεχίζουν να επηρεάζονται από αναδρομολογήσεις, για να αποφευχθεί η ζώνη σύγκρουσης και οι κλειστοί εναέριοι χώροι, με σημαντικό περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος. Είναι ενδεικτικό όπως, επισημαίνει το Eurocontrol, ότι εξαιτίας των προαναφερθέντων αναδρομολογήσεων 206.000 επιπλέον χιλιόμετρα διανύονται καθημερινά καταναλώνονται 602 τόνοι επιπλέον καύσιμα ημερησίως. Παράλληλα 1.900 επιπλέον τόνοι εκπομπών CO₂ καταγράφονται κάθε ημέρα.
Περιορισμένη αλλά υπαρκτή επίδραση
Τόσο για την Ευρώπη όσο και για την Ελλάδα, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Από τη μία πλευρά, η χώρα δεν βρίσκεται στον πυρήνα των αεροπορικών ροών προς τη Μέση Ανατολή. Από την άλλη, επηρεάζεται άμεσα από τη μείωση της ζήτησης και τις ανακατατάξεις των δρομολογίων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Eurocontrol, η μείωση των πτήσεων στην περίπτωση της Ευρώπης φτάνει στο 5%, ποσοστό που έχει περιοριστεί στο 2,5% καθώς οι αερομεταφορείς επαναφέρουν μέρος των δρομολογίων τους. Τα ευρωπαϊκά κράτη δε που εμφανίζουν την μεγαλύτερη επίδραση είναι η Τουρκία, η Μ. Βρετανία, η Γερμανία, η Ιταλία, και η Γαλλία. Στην περίπτωση της χώρας μας η μείωση των πτήσεων από και προς τη Μέση Ανατολή για την Ελλάδα φτάνει περίπου το 38%, με τις ημερήσιες αναχωρήσεις να υποχωρούν από 26 σε 16. Αντίστοιχα, το αεροδρόμιο της Αθήνας καταγράφει πτώση της τάξης του 41% στις σχετικές ροές.
Παρά τα στοιχεία αυτά, η πραγματική εικόνα της αγοράς παραμένει πιο ήπια, καθώς η πτητική δραστηριότητα από και προς τις χώρες της Μέσης Ανατολής αποτελεί το 7,5% του συνολικού πτητικού έργου, του μεγαλύτερου αεροδρομίου της χώρας. Ενθαρρυντικό χαρακτηρίζεται και το γεγονός ότι, μέχρι στιγμής, οι επιπτώσεις περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στις ροές από τη Μέση Ανατολή, χωρίς να διαχέονται σε άλλες αγορές.
Όπως επισημαίνουν παράγοντες του κλάδου μάλιστα, οι περισσότερες αεροπορικές εταιρείες έχουν ήδη επανέλθει στα βασικά τους δρομολόγια, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την επαναφορά συνδέσεων από το Μπαχρέιν προς την Αθήνα της Gulf Air, που ξεκινά στις 7 Απριλίου μέσω ωστόσο του αεροδρομίου στη Νταμάμ της Σαουδικής Αραβίας.
Σε κάθε περίπτωση βέβαια, παράγοντες αναφέρουν ότι ενώ ακυρώσεις για το καλοκαίρι δεν υπάρχουν, η ζήτηση καταγράφεται μειωμένη. «Υπάρχει μια μικρή κάμψη, αλλά όχι δραματική. Οι επιβάτες βρίσκονται σε στάση αναμονής μέχρι να ξεκαθαρίσει η διάρκεια της κρίσης», αναφέρουν στο - στελέχη της αγοράς, τονίζοντας ότι ισχυρές αγορές όπως η Αμερική αλλά και ανερχόμενες όπως το Ισραήλ έχουν μερικώς φρενάρει.
Στον αντίποδα οι προκρατήσεις από την Ευρώπη, κινούνται κανονικά, ενώ δεν καταγράφεται γενικευμένη επιβράδυνση στο booking momentum. Αυτό συνάδει και με τη συνολική εικόνα του ευρωπαϊκού δικτύου, όπου –παρά τη μείωση προς τη Μέση Ανατολή– οι πτήσεις εντός Ευρώπης και προς άλλες περιοχές εμφανίζουν αύξηση, κατά 13% σύμφωνα με το Eurocontrol.
Ο κρίσιμος παράγοντας καύσιμα και οι ανατιμήσεις
Με τα παραπάνω δεδομένα, το μεγαλύτερο ρίσκο δεν εντοπίζεται τόσο στην άμεση ζήτηση, αλλά στις έμμεσες επιπτώσεις της κρίσης, όπως η αύξηση του κόστους των μετακινήσεων. Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τα δεδομένα του Eurocontrol, η τιμή των αεροπορικών καυσίμων έχει ήδη αυξηθεί κατά 134%, δημιουργώντας πιέσεις στο κόστος λειτουργίας των αεροπορικών εταιρειών αλλά και ανατιμήσεις στους ναύλους.
Σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης, αυτό ενδέχεται να μεταφραστεί σε ακόμα υψηλότερες τιμές εισιτηρίων και, κατ’ επέκταση, σε μείωση της ζήτησης ή μείωση της μέσης δαπάνης κατά το ταξίδι. Σενάριο που θα μπορούσε να επηρεάσει πιο έντονα και τον ελληνικό τουρισμό.