Τρεις ήπειροι, τρεις στρατηγικές, μία πλανητική αβεβαιότητα: ο πόλεμος στο Ιράν, η πυρηνική ωρίμανση της Κίνας και η ευρωπαϊκή κατάτμηση σχεδιάζουν τον νέο χάρτη ισχύος του 21ου αιώνα
Η Αμερική του «peace through strength» που πολεμάει σε τρεις ηπείρους
Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2025, η ρητορική ήταν γνώριμη: «America First», αποχή από ξένες περιπέτειες, εστίαση στα σύνορα. Δεκαπέντε μήνες αργότερα, ο απολογισμός αποκαλύπτει μια πραγματικότητα που αντιφάσκει ριζικά με την υπόσχεση. Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις βρίσκονται ταυτόχρονα σε επιχειρήσεις στη Βενεζουέλα, στη Συρία, στη Σομαλία, στην Υεμένη, στη Νιγηρία, στον Ισημερινό — και φυσικά στο Ιράν, όπου η Operation Epic Fury, η κοινή επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, αποτελεί τη μεγαλύτερη στρατιωτική επιχείρηση στη Μέση Ανατολή από την εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Τα νούμερα είναι αποκαλυπτικά. Δύο αεροπλανοφόρα — το USS Abraham Lincoln και το USS Gerald R. Ford — πάνω από 200 μαχητικά αεροσκάφη, περισσότεροι από 50.000 στρατιωτικοί και σχεδόν 2.000 στόχοι που έχουν πληγεί, σύμφωνα με τον ναύαρχο Μπραντ Κούπερ, αρχηγό της CENTCOM. Παράλληλα, στην Καραϊβική βρίσκονται σε ανάπτυξη δώδεκα πολεμικά πλοία και 11.000 στρατιωτικοί — μια ναυτική παρουσία που δεν έχει προηγούμενο μετά την κρίση των πυραύλων της Κούβας.
Η Εθνική Στρατηγική Άμυνας (NDS) του 2026, που δημοσιεύτηκε στις 23 Ιανουαρίου, αποτυπώνει αυτή τη στροφή: πρώτη προτεραιότητα η άμυνα της πατρίδας, δεύτερη η αποτροπή της Κίνας, τρίτη ο επιμερισμός βαρών με τους συμμάχους. Το «Πόρισμα Τραμπ στο Δόγμα Μονρόε» διεκδικεί στρατιωτική κυριαρχία σε ολόκληρο το δυτικό ημισφαίριο — από τη Γροιλανδία μέχρι τη Διώρυγα του Παναμά. Πρόκειται για τη ρητή επιστροφή στη γεωπολιτική των σφαιρών επιρροής, σε μια εποχή που η Ουάσιγκτον ζητά ταυτόχρονα από τους Ευρωπαίους να σηκώσουν μεγαλύτερο μερίδιο του βάρους.
«Ο πόλεμος στο Ιράν ανησυχεί τους Ευρωπαίους με τρεις τρόπους: τους διαιρεί, τους αποσπά από την Ουκρανία και τους φοβίζει διπλά» — Institut Jacques Delors
Η Κίνα οχυρώνεται: πυρηνική επιτάχυνση και στρατηγική υπομονή
Ενώ η Ουάσιγκτον πολεμάει, το Πεκίνο χτίζει. Η ετήσια έκθεση του Πενταγώνου για τη στρατιωτική ισχύ της Κίνας (Δεκέμβριος 2025) είναι αμείλικτη: ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (PLA) συνεχίζει τη σταθερή πρόοδο προς τον στόχο του 2027, δηλαδή την ετοιμότητα για «στρατηγική αποφασιστική νίκη» επί της Ταϊβάν, «στρατηγική αντιστάθμιση» έναντι των ΗΠΑ στον πυρηνικό τομέα, και «στρατηγική αποτροπή» έναντι των περιφερειακών δυνάμεων.
Η πυρηνική επιτάχυνση είναι πρωτοφανής. Από μερικές εκατοντάδες κεφαλές πριν λίγα χρόνια, η Κίνα διαθέτει πλέον πάνω από 600 επιχειρησιακές πυρηνικές κεφαλές και η εκτίμηση είναι ότι θα ξεπεράσει τις 1.000 μέσα στην τρέχουσα δεκαετία. Ταυτόχρονα, ο αμυντικός προϋπολογισμός ανέρχεται στα 278 δισεκατομμύρια δολάρια για το 2026 — αύξηση 7% σε σχέση με πέρυσι, παρά τον χαμηλότερο στόχο ανάπτυξης ΑΕΠ (4,5-5%) από το 1991.
Παρά τις μαζικές εκκαθαρίσεις αξιωματικών — η έρευνα σε βάρος των στρατηγών Ζανγκ Γιουσιά και Λιου Τζενλί, δύο από τα κορυφαία στελέχη της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής, ανακοινώθηκε τον Ιανουάριο του 2026 — η αμερικανική κοινότητα πληροφοριών εκτιμά ότι το Πεκίνο δεν σχεδιάζει εισβολή στην Ταϊβάν το 2027, ούτε διαθέτει σταθερό χρονοδιάγραμμα ενοποίησης. Η στρατηγική του Σι Τζινπίνγκ είναι πιο λεπτή: ασφυκτική πίεση κάτω από το κατώφλι του πολέμου — ασκήσεις περικύκλωσης, κυβερνοεπιθέσεις, οικονομικός εξαναγκασμός, διπλωματική απομόνωση — με την ταυτόχρονη εξαγωγή μαθημάτων από τους πολέμους στην Ουκρανία και το Ιράν. Κινεζικές εταιρείες παρακολουθούν ήδη με τεχνητή νοημοσύνη τη συσσώρευση αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, αναζητώντας στρατηγικά συμπεράσματα.
Η αμερικανική NDS του 2026 αναγνωρίζει σιωπηρά τα νέα δεδομένα: η γλώσσα για την Κίνα μεταβαίνει από «pacing challenge» σε «ρεαλιστική διπλωματία» και «αποκλιμάκωση». Αρκετοί αναλυτές, μεταξύ αυτών ο Μάικλ Ο’Χάνλον του Brookings, ερμηνεύουν τη μετατόπιση ως παραδοχή ότι η στρατιωτική υπεροχή έναντι της Κίνας δεν είναι πλέον εφικτή.
| 278 δισ. $ ο αμυντικός προϋπολογισμός της Κίνας για το 2026 — αύξηση 7% — ενώ ο στόχος ανάπτυξης ΑΕΠ πέφτει στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1991 |
Η Ευρώπη διαφωνεί: μεταξύ νομιμότητας, αδυναμίας και εξάρτησης
Αν η Αμερική πολεμάει και η Κίνα οχυρώνεται, η Ευρώπη κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα: διαφωνεί. Η αντίδραση στον πόλεμο κατά του Ιράν αποτελεί σχολικό παράδειγμα γεωπολιτικής κατάτμησης. Η Ισπανία καταδικάζει ευθέως τις επιθέσεις ως παράνομες βάσει του διεθνούς δικαίου. Η Γερμανία του Φρίντριχ Μερτς υιοθετεί τη ρητορική της Ουάσιγκτον, δηλώνοντας ότι «το διεθνές δίκαιο φτάνει στα όριά του» απέναντι σε ένα καθεστώς σαν αυτό της Τεχεράνης. Η Γαλλία του Μακρόν καλεί σε αποκλιμάκωση και «αξιόπιστη μετάβαση», χωρίς να κατονομάζει τους επιτιθέμενους. Η Βρετανία διαγράφει μια ακροβατική τροχιά: δεν συμμετέχει στις επιθέσεις, αλλά παραχωρεί τις βάσεις της στην Κύπρο για «αποκλειστικά αμυντικούς σκοπούς».
Η Ελλάδα έστειλε τέσσερα F-16 Viper και δύο φρεγάτες — ανάμεσά τους η ολοκαίνουργια φρεγάτα Κίμων τύπου Belharra, που δεν είχε καν ολοκληρώσει τις δοκιμές πληρώματος — για την άμυνα της Κύπρου. Η Ιταλία, η Ολλανδία και η Ισπανία ανακοίνωσαν αποστολή πολεμικών πλοίων. Η Ιρλανδία δήλωσε διαθέσιμη να ενταχθεί σε ευρωπαϊκό αμυντικό συνασπισμό αν χρειαστεί.
Ωστόσο, στο κρίσιμο ερώτημα — αν δηλαδή η Ευρώπη θα αναπτύξει ναυτική δύναμη στο Στενό του Ορμούζ, που παραμένει ουσιαστικά κλειστό εξαιτίας του πολέμου — η απάντηση ήταν ομόφωνα αρνητική στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ στις 16 Μαρτίου. Ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ ζήτησε πρώτα «σαφήνεια» από ΗΠΑ και Ισραήλ. Ο Εσθονός ομόλογός του ρώτησε: «Ποιο είναι το σχέδιο;». Η ύπατη εκπρόσωπος Κάγια Κάλας ομολόγησε ότι δεν υπάρχει «καμία όρεξη» για επέκταση της ευρωπαϊκής αποστολής Aspides στα Στενά.
Η διαπίστωση του Thomas Cavanna από το Defense Priorities είναι αιχμηρή: ο πόλεμος στο Ιράν δεν πρόκειται να εμπνεύσει ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία — αντίθετα, μπορεί να εμβαθύνει τόσο τη στρατιωτική εξάρτηση από τις ΗΠΑ όσο και τις εσωτερικές διαιρέσεις. Η ενεργειακή κρίση που προκαλεί το κλείσιμο του Ορμούζ, με το πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, θα περιορίσει τις αμυντικές δαπάνες, θα επιβραδύνει τις τεχνολογικές επενδύσεις και θα τροφοδοτήσει κοινωνική δυσαρέσκεια — πρόσφορο έδαφος για ακροδεξιά κόμματα που δεν είναι ιδιαίτερα φιλικά ούτε προς την ΕΕ ούτε προς το ΝΑΤΟ.
Το στρατηγικό τρίλημμα και οι εύθραυστες ισορροπίες
Η ταυτόχρονη εξέλιξη τριών στρατηγικών — αμερικανική επέκταση, κινεζική οχύρωση, ευρωπαϊκή αναποφασιστικότητα — δημιουργεί μια δομική αστάθεια. Η Ουάσιγκτον, εκτεθειμένη σε πολλαπλά μέτωπα, δυσκολεύεται να διατηρήσει αξιόπιστη αποτροπή στον Ινδο-Ειρηνικό. Το Πεκίνο αξιοποιεί τη στρατηγική απόσπαση προσοχής για να εδραιώσει fait accompli στη Νότια Σινική Θάλασσα και γύρω από την Ταϊβάν. Και οι Ευρωπαίοι, αντί να γεφυρώνουν το κενό, το διευρύνουν — αφήνοντας αναπάντητο το ερώτημα αν η ήπειρος μπορεί να αντέξει τις συνέπειες μιας τάξης πραγμάτων που δεν συνδιαμόρφωσε.
Το Ινστιτούτο Jacques Delors διατυπώνει ωμά τη διαπίστωση: για την Ευρώπη, ο πόλεμος στο Ιράν είναι «ένας πόλεμος παραπάνω» — ένας πόλεμος που αποσπά πόρους από την Ουκρανία, εμπλουτίζει τη Ρωσία μέσω της ενεργειακής αναταραχής και εκθέτει τη ρητορική κενότητα μιας Ένωσης που δεν μπορεί να υπερασπιστεί ούτε τις αρχές της ούτε τα συμφέροντά της. Η κριτική του European Council on Foreign Relations είναι εξίσου καυστική: πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες φαίνεται να εγκαταλείπουν τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών στο όνομα ενός «ρεαλισμού» που δεν τους εξασφαλίζει ούτε ασφάλεια ούτε επιρροή.
Η πλανητική γεωπολιτική τάξη του 2026 μοιάζει ολοένα περισσότερο με ένα τρίγωνο ασυμμετριών: μια υπερδύναμη που πολεμάει χωρίς σαφή στρατηγική εξόδου, μια αναδυόμενη δύναμη που ετοιμάζεται μεθοδικά για τον δικό της πόλεμο, και μια τρίτη δύναμη που εξαντλείται σε εσωτερικές διαφωνίες. Το αποτέλεσμα δεν είναι πολυπολικότητα — είναι πολυκρισιακή αταξία.
- Pentagon China Military Power Report 2025, CSIS, CFR, AEI-ISW, USNI News, Al Jazeera, ECFR, Carnegie Europe, Institute Jacques Delors, Defense Priorities, Newsweek, Brookings Institution