Το Ιράν και ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ επανέρχονται στο επίκεντρο της γεωπολιτικής και ναυτιλιακής εξίσωσης, καθώς η εύθραυστη εκεχειρία στην περιοχή κάθε άλλο παρά εγγυάται επιστροφή στην κανονικότητα. Η Τεχεράνη όχι μόνο διατηρεί τον έλεγχο της διέλευσης των πλοίων, αλλά τον χρησιμοποιήσει ως μοχλό πίεσης, συνδέοντάς τον ευθέως με τις εξελίξεις στο μέτωπο του Λιβάνου και τις ισραηλινές επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε η Financial Times, επικαλούμενη το ιρανικό πρακτορείο Fars News Agency, το οποίο διατηρεί στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης, η Τεχεράνη φέρεται να έχει διακόψει εκ νέου τη διέλευση δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Ορμούζ ως απάντηση στις ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο. Αν και νωρίτερα μέσα στην ίδια ημέρα είχαν δοθεί άδειες διέλευσης σε δύο δεξαμενόπλοια, το πρακτορείο σημείωσε ότι «ταυτόχρονα με τις ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο, η διέλευση μέσω των Στενών του Ορμούζ σταμάτησε».
Η εξέλιξη αυτή καταγράφηκε λίγες μόλις ώρες μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας για δίμηνη εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η οποία προέβλεπε παύση των αμερικανικών επιθέσεων με αντάλλαγμα την επαναλειτουργία των Στενών. Ωστόσο, κοινή ανακοίνωση των ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων των Φρουρών της Επανάστασης κατέστησε σαφές ότι το Ιράν προτίθεται να διατηρήσει «το δάχτυλο στη σκανδάλη» κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ εντείνει τις επιχειρήσεις του στον Λίβανο, πραγματοποιώντας , σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, τις ισχυρότερες επιθέσεις από την έναρξη της σύγκρουσης με τη Χεζμπολάχ τον προηγούμενο μήνα. Πάνω από 100 στόχοι, μεταξύ των οποίων κέντρα διοίκησης, φέρονται να έχουν πληγεί στη Βηρυτό και στο νότιο Λίβανο, ενισχύοντας το κλίμα αβεβαιότητας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το άνοιγμα των Στενών δεν συνιστά πλήρη αποκατάσταση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας, αλλά μια ελεγχόμενη και υπό όρους διαδικασία. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η εκεχειρία δημιουργεί ένα περιορισμένο «παράθυρο» κινήσεων, χωρίς να αίρει τις δομικές αβεβαιότητες.
Ο Δημήτρης Ρουμελιώτης, αναλυτής της Xclusiv Shipbrokers, εκτιμά ότι το ζήτημα δεν είναι μόνο χρονικό αλλά βαθιά πολιτικό. Η Τεχεράνη έχει ξεκαθαρίσει ότι οι διελεύσεις θα γίνονται «σε συντονισμό με τις Ένοπλες Δυνάμεις», διατηρώντας ουσιαστικά τον έλεγχο. Το προ της κρίσης καθεστώς ελεύθερης διέλευσης δεν έχει αποκατασταθεί.
«Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς μια θαλάσσια οδός για το Ιράν, αλλά ένα από τα βασικά του διαπραγματευτικά εργαλεία», εξηγεί ο Ρουμελιώτης. «Η πλήρης επαναλειτουργία χωρίς όρους θα ισοδυναμούσε με απώλεια του ισχυρότερου μοχλού πίεσης». Ως εκ τούτου, ακόμη και αν η εκεχειρία διατηρηθεί, η επιστροφή στην κανονικότητα θα είναι σταδιακή και υπό αίρεση.
Την ίδια ώρα, η ναυτιλιακή αγορά παραμένει σε καθεστώς επιφυλακής. Η Ambrey Analytics εκτιμά ότι ο κίνδυνος για τη ναυσιπλοΐα είναι μειωμένος έως τις 22 Απριλίου, αλλά μπορεί να μεταβληθεί άμεσα, προειδοποιώντας για συνεχιζόμενους κινδύνους σε μη εξουσιοδοτημένες διελεύσεις ή σε πλοία που συνδέονται με ΗΠΑ και Ισραήλ. Ανάλογη είναι και η στάση των διεθνών ναυτιλιακών φορέων. Ο επικεφαλής της Norwegian Shipowners’ Association, Knut Arlid Hareide, υπογραμμίζει ότι «η κατάσταση παραμένει απρόβλεπτη και δεν είναι σαφές υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να διασφαλιστεί η ασφαλής διέλευση». Όπως σημειώνει, οι εταιρείες δεν πρόκειται να επανέλθουν στα δρομολόγια αν δεν υπάρξει πραγματική ασφάλεια.
Στο ίδιο μήκος κύματος, η BIMCO επισημαίνει ότι ακόμη και η αποχώρηση πλοίων από τον Περσικό Κόλπο δεν είναι απλή υπόθεση, καθώς απαιτεί συντονισμό με ΗΠΑ και Ιράν, διαφορετικά ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά.
Την ίδια ώρα, αναλυτές της Xeneta εκτιμούν ότι οι ναυτιλιακές θα συνεχίσουν να κινούνται συντηρητικά, διατηρώντας εναλλακτικές διαδρομές και πραγματοποιώντας μόνο περιορισμένες δοκιμαστικές διελεύσεις. Η κρίση έχει ήδη εκτοπίσει 250.000 TEU εβδομαδιαίας χωρητικότητας, ενώ η συμφόρηση σε λιμάνια της Μέσης Ανατολής και της Ασίας παραμένει έντονη. Το κόστος αυτής της αστάθειας είναι ήδη ορατό: οι ναύλοι έχουν εκτοξευθεί, ενώ η αβεβαιότητα διαχέεται σε ολόκληρη την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Συνολικά, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι σαφής: η εκεχειρία δεν αποτελεί λύση, αλλά μια προσωρινή ανάπαυλα σε μια κρίση όπου το Ιράν διατηρεί τον έλεγχο του πιο κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος παγκοσμίως και μαζί ένα ισχυρό γεωπολιτικό χαρτί που δύσκολα θα εγκαταλείψει χωρίς ουσιαστικά ανταλλάγματα.
Σήμερα, η εικόνα παραμένει ασφυκτική. Περίπου 120 δεξαμενόπλοια με 130 εκατ. βαρέλια αργού και 46 εκατ. βαρέλια προϊόντων διύλισης βρίσκονται εγκλωβισμένα, ενώ 1,3 εκατ. τόνοι LNG παραμένουν δεσμευμένοι. Συνολικά, περισσότερα από 800 πλοία διαφόρων κατηγοριών έχουν επηρεαστεί.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν το χρονικό παράθυρο της εκεχειρίας επαρκεί. «Η απάντηση είναι διφορούμενη», σημειώνει ο Ρουμελιώτης. Για πλοία που βρίσκονται ήδη εντός ή κοντά στον Κόλπο, οι 15 ημέρες μπορεί να είναι αρκετές για εκφόρτωση ή αποχώρηση. Όμως για νέες ναυλώσεις, ο χρόνος δεν επαρκεί, καθώς απαιτείται μεγαλύτερη σταθερότητα.