Η ΕΕ χαλαρώνει τους κανόνες συγχωνεύσεων για δημιουργία «πρωταθλητών», ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα. Υπάρχουν ωστόσο ανησυχίες για ανισότητες, συγκέντρωση ισχύος και επιπτώσεις σε ΜΜΕ στις χώρες του Νότου.
Τη μεγαλύτερη χαλάρωση των κανόνων της για τις εταιρικές συγχωνεύσεις εδώ και δεκαετίες, σχεδιάζει η ΕΕ, καθώς η Ευρώπη βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση να δημιουργήσει «παγκόσμιους πρωταθλητές» ικανούς να ανταγωνιστούν τους αμερικανικούς και κινεζικούς κολοσσούς.
Εφεξής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στην καινοτομία, τις επενδύσεις και την ανθεκτικότητα της ενιαίας αγοράς κάθε φορά που θα αποφασίζει αν θα εγκρίνει συμφωνίες, σύμφωνα με προσχέδιο κατευθυντήριων γραμμών που δημοσίευσαν οι FT.
Εάν πράγματι υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η νέα προσέγγιση θα αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη αλλαγή στο πολιτικό κλίμα της γηραιάς ηπείρου, με αυξανόμενες εκκλήσεις για τη δημιουργία περισσότερων «ευρωπαϊκών πρωταθλητών» που θα μπορούν να ανταγωνιστούν μεγάλες εταιρείες στις ΗΠΑ και την Κίνα.
Πρόκειται για μία συζήτηση που έχει ανοίξει εδώ και καιρό, όμως ενέχει κινδύνους για τις μικρότερες οικονομίες και δη για τον Ευρωπαϊκό Νότο. Επιπλέον, η πρόταση έχει συναντήσει αντιδράσεις από ορισμένα κράτη-μέλη και τμήματα της Κομισιόν, που φοβούνται ότι η χαλάρωση των περιορισμών στις συγχωνεύσεις θα μπορούσε να πλήξει την καινοτομία, να περιορίσει τις επενδύσεις και να οδηγήσει ακόμη και σε υψηλότερες τιμές για τους καταναλωτές.
Οι κίνδυνοι και οι ανισότητες
Η δημιουργία «πρωταθλητών», δηλ. η στήριξη μεγάλων επιχειρήσεων μέσω συγχωνεύσεων και ουσιαστικά χαλάρωσης των κανόνων ανταγωνισμού, ευνοεί δυσανάλογα τις μεγάλες οικονομίες της ΕΕ, όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ολλανδία, όπου η βιομηχανική βάση είναι ισχυρή και κυριαρχείται από μεγάλους ομίλους με πρόσβαση σε κεφάλαια, τεχνολογία και διεθνείς αγορές.
Η στρατηγική αυτή στοχεύει μεν στην αντιμετώπιση του παγκόσμιου ανταγωνισμού, αλλά δημιουργεί εσωτερικές ανισορροπίες εντός της ΕΕ. Οι περισσότερες μεγάλες επιχειρήσεις που δυνητικά μπορούν να γίνουν «πρωταθλητές» εδρεύουν στις ισχυρότερες οικονομίες. Ήδη, Γαλλία και Γερμανία έχουν πρωτοστατήσει στο αίτημα για χαλάρωση των κανόνων ανταγωνισμού, προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος για δημιουργία ευρωπαϊκών κολοσσών.
Από την άλλη όμως, η όλη διαδικασία ενέχει τον κίνδυνο συγκέντρωσης των επενδυτικών κεφαλαίων και των καινοτόμων δραστηριοτήτων στις πλουσιότερες χώρες, διευρύνοντας το χάσμα εντός της ενιαίας αγοράς. Αφενός η δημιουργία τέτοιων εταιρειών ενισχύει τη συνολική ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και την ανταγωνιστικότητα έναντι τρίτων, αφετέρου όμως η εσωτερική κατανομή των οφελών παραμένει άνιση.
Αυτό συμβαίνει, επειδή ο Ευρωπαϊκός Νότος κυριαρχείται σε πολύ μεγάλο βαθμό από μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ), οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας τους. Οι επιχειρήσεις αυτές παρουσιάζουν συχνά χαμηλή ανταγωνιστικότητα και περιορισμένες δυνατότητες ανάπτυξης λόγω μεγέθους, παρότι παρουσιάζουν ανθεκτικότητα σε τομείς, όπως ο τουρισμός και η ψηφιακή οικονομία.
Για παράδειγμα, στη Γερμανία, η μεταποίηση αντιστοιχεί περίπου στο 20% του ΑΕΠ, έναντι κάτω από 10% σε χώρες του Νότου, όπως η Ελλάδα ή η Πορτογαλία. Στον Ευρωπαϊκό Νότο, πάνω από το 95% των επιχειρήσεων είναι μικρομεσαίες, με περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και χαμηλότερη παραγωγικότητα.
Η χαλάρωση των κανόνων συγχωνεύσεων ενισχύει τη συγκέντρωση της αγοράς και δημιουργεί οικονομίες κλίμακας που οι μεγάλες επιχειρήσεις μπορούν να αξιοποιήσουν. Οι ΜΜΕ, όμως, δυσκολεύονται να συμμετάσχουν σε τέτοιες διαδικασίες ή να ανταγωνιστούν μεγαλύτερους ομίλους. Επιπλέον, η πρόσβαση σε επενδύσεις και καινοτομία παραμένει άνιση: οι δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη στη Γερμανία ξεπερνούν το 3% του ΑΕΠ, ενώ σε πολλές χώρες του Νότου κινούνται κοντά ή κάτω από το 1,5%.
Ριζική αναμόρφωση
Η προτεινόμενη αλλαγή θα σηματοδοτήσει την πιο ριζική αναμόρφωση από τη δεκαετία του 2000, όταν οι ρυθμιστικές αρχές ανταγωνισμού έθεσαν στο επίκεντρο των αποφάσεών τους την επίδραση των συγχωνεύσεων στους καταναλωτές.
Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές, που παραμένουν υπό διαμόρφωση, διευρύνουν τα κριτήρια με τα οποία οι Βρυξέλλες αξιολογούν αν μια συγχώνευση είναι αποδεκτή. Οι μεταρρυθμίσεις αναμένονται εδώ και καιρό από επενδυτές και στελέχη της αγοράς που εξετάζουν πιθανές μελλοντικές συγχωνεύσεις.
«Οι κατευθυντήριες γραμμές αποτελούν ρήξη με το παρελθόν», δήλωσε στους FT αξιωματούχος της ΕΕ, χαρακτηρίζοντάς τες «φιλόδοξη προσέγγιση που αντανακλά τις προκλήσεις του ολοένα πιο απαιτητικού παγκόσμιου ανταγωνισμού». Πρόσθεσε ότι αντανακλούν «τις προτεραιότητες της τρέχουσας εντολής της Επιτροπής – φιλοδοξία και κλίμακα».
Καινοτομία και κλίμακα
Για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει υποστηρίξει μια «νέα προσέγγιση» στον ανταγωνισμό που είναι «πιο υποστηρικτική για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων στις διεθνείς αγορές».
Το προσχέδιο διατηρεί τον βασικό στόχο της προστασίας του αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Ωστόσο, επισημαίνει ότι «η ανάπτυξη και η κλιμάκωση των επιχειρήσεων ώστε να αποκτήσουν το απαραίτητο μέγεθος για να ανταγωνίζονται παγκοσμίως μπορεί να είναι υπέρ του ανταγωνισμού», υποστηρίζοντας ότι αυτό μπορεί να έχει «θετική επίδραση» για την ΕΕ.
Λαμβάνοντας υπόψη το μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον, το έγγραφο τονίζει ότι η οικονομία έχει επίσης μετατοπιστεί προς τομείς που στηρίζονται τα μέγιστα στην καινοτομία, καθώς τόσο η κλίμακα όσο και η καινοτομία είναι κρίσιμες για τον ανταγωνισμό.
Καλεί επίσης τη διεύθυνση ανταγωνισμού της ΕΕ να δίνει μεγαλύτερη προσοχή στον αντίκτυπο των συγχωνεύσεων στην «κλίμακα, την καινοτομία, τις επενδύσεις και την ανθεκτικότητα» ως παράγοντες που μπορούν να ενισχύσουν τον ανταγωνισμό και να ωφεληθούν από έναν βαθμό συγκέντρωσης.
Παρότι αυτοί οι παράγοντες λαμβάνονταν υπόψη και στο παρελθόν, οι εταιρείες διαμαρτύρονταν εδώ και χρόνια ότι τέτοια επιχειρήματα έρχονταν σε δεύτερη μοίρα σε σχέση με την αξιολόγηση της ισχύος τιμολόγησης.
Το προσχέδιο υποστηρίζει ότι η καινοτομία και η κλίμακα τελικά ωφελούν τους καταναλωτές, για παράδειγμα μέσω της διασφάλισης πρόσβασης σε κρίσιμες εισροές και της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των εφοδιαστικών αλυσίδων.