Για πρώτη φορά έπειτα από 50 ημέρες κρίσης, το Πεκίνο βγαίνει από τη μέχρι τώρα «προσεκτική» του σιωπή και τοποθετείται ανοιχτά υπέρ της επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ.
Ο Σι Τζινπίνγκ, σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον πρίγκιπα διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ζήτησε να παραμείνει ανοικτός ο στρατηγικής σημασίας θαλάσσιος δίαυλος για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, στέλνοντας το πρώτο σαφές μήνυμα του Πεκίνου, από τότε που το Ιράν έκλεισε ουσιαστικά το πέρασμα ως απάντηση στις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις.
Σύμφωνα με το κινεζικό πρακτορείο Xinhua, ο Κινέζος πρόεδρος ανέφερε ότι «τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να παραμείνουν ανοικτά στη φυσιολογική ναυσιπλοΐα», υπογραμμίζοντας ότι αυτό εξυπηρετεί «το κοινό συμφέρον των κρατών της περιοχής και της διεθνούς κοινότητας».
Το Πεκίνο σπάει τη σιωπή του
Η χρονική στιγμή έχει ιδιαίτερη σημασία. Επί σχεδόν 50 ημέρες, η Κίνα απέφευγε να τοποθετηθεί με τρόπο άμεσο και καθαρό για το ζήτημα του Ορμούζ, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για έναν θαλάσσιο διάδρομο ζωτικής σημασίας τόσο για την παγκόσμια αγορά ενέργειας όσο και για την ίδια την κινεζική οικονομία.
Η παρέμβαση του Σι καταγράφεται έτσι ως η πρώτη ευθεία κινεζική θέση υπέρ της πλήρους διατήρησης της ναυσιπλοΐας. Πρόκειται για μια κίνηση με διπλό αποδέκτη. Από τη μία πλευρά αφορά στη Σαουδική Αραβία και τα κράτη του Κόλπου, που έχουν βρεθεί αντιμέτωπα με ιρανικές επιθέσεις, χωρίς να δουν μέχρι σήμερα μια ξεκάθαρη κινεζική καταδίκη. Από την άλλη, είναι και ένα έμμεσο μήνυμα προς την Τεχεράνη ότι το Πεκίνο δεν μπορεί να αποδεχθεί μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση, που θα θέσει σε κίνδυνο τη ροή πετρελαίου και το περιφερειακό εμπόριο.
Η δύσκολη ισορροπία της Κίνας
Η τοποθέτηση του Σι αποτυπώνει τη λεπτή ισορροπία που επιχειρεί να κρατήσει η Κίνα στη Μέση Ανατολή. Το Ιράν παραμένει ένας από τους σημαντικότερους στρατηγικούς εταίρους του Πεκίνου στην περιοχή. Την ίδια στιγμή, όμως, η Κίνα έχει βαθιές οικονομικές σχέσεις με τις μοναρχίες του Κόλπου, οι οποίες έχουν επίσης δεχθεί πίεση και πλήγματα στο πλαίσιο της κρίσης. Αυτό ακριβώς εξηγεί και την έως τώρα κινεζική επιφυλακτικότητα. Το Πεκίνο δεν ήθελε να συγκρουστεί ανοιχτά με την Τεχεράνη, αλλά δεν μπορούσε και να αγνοεί επ’ αόριστον τη διακινδύνευση μιας θαλάσσιας οδού, από την οποία περνά τεράστιο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η παρέμβαση του Σι έχει και συμβολικό και ουσιαστικό χαρακτήρα. Συμβολικό, διότι αναγνωρίζει τον ρόλο της Σαουδικής Αραβίας ως κεντρικού παίκτη στον Κόλπο. Ουσιαστικό, διότι συνιστά ένα προσεκτικό, αλλά σαφές σήμα πως η Κίνα δεν θεωρεί αποδεκτή μια παρατεταμένη ασφυξία στα Στενά του Ορμούζ.
Μήνυμα κυρίως προς την Τεχεράνη
Η κινεζική παρέμβαση δεν συνοδεύτηκε από καταγγελίες ή απειλές. Αυτό είναι χαρακτηριστικό του τρόπου με τον οποίο κινείται το Πεκίνο. Επιλέγει τη γλώσσα της «σταθερότητας», της «καλής γειτονίας» και της «αποκλιμάκωσης», αποφεύγοντας τη μετωπική ρήξη με οποιαδήποτε πλευρά. Ωστόσο, το περιεχόμενο της δήλωσης αφήνει ελάχιστα περιθώρια παρερμηνείας.
Όταν ο Σι ζητά ανοικτή ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ, ουσιαστικά λέει ότι το σημερινό καθεστώς περιορισμού δεν μπορεί να συνεχιστεί. Και όταν επιλέγει να το κάνει αυτό σε συνομιλία με τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ενισχύει ακόμη περισσότερο το πολιτικό βάρος του μηνύματος.
Η φράση του περί στήριξης των χωρών της περιοχής ώστε να πάρουν «το μέλλον και τη μοίρα τους στα δικά τους χέρια» εντάσσεται επίσης στην πάγια κινεζική ρητορική περί περιφερειακής αυτονομίας. Στην πράξη, όμως, λειτουργεί και ως προειδοποίηση ότι μια γενικευμένη αποσταθεροποίηση θα έχει κόστος για όλους – και κυρίως για εκείνους που θα επιμείνουν στην κλιμάκωση.
Ο οικονομικός φόβος πίσω από την παρέμβαση
Πίσω από τη διπλωματική γλώσσα βρίσκεται η σκληρή οικονομική πραγματικότητα. Η Κίνα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ενεργειακές ροές που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Ένα πολύ σημαντικό ποσοστό των κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου περνά από αυτό το σημείο. Για το Πεκίνο, συνεπώς, το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό ούτε απλώς γεωπολιτικό. Είναι άμεσο, υλικό και κρίσιμο.
Μια μακρά διακοπή ή μια μόνιμη υποβάθμιση της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει νέα διεθνή ενεργειακή αναταραχή, να εκτοξεύσει το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης, να πιέσει την παγκόσμια ανάπτυξη και τελικά να πλήξει την ίδια την κινεζική οικονομία. Για μια χώρα που στηρίζει μεγάλο μέρος της ισχύος της στο εμπόριο και στη σταθερή πρόσβαση σε ενέργεια, αυτό συνιστά στρατηγικό κίνδυνο πρώτης γραμμής.
Μεσολαβητής ή προσεκτικός παρατηρητής;
Το επόμενο ερώτημα είναι αν η Κίνα σκοπεύει να περιοριστεί σε δημόσιες παρεμβάσεις ή αν θα επιχειρήσει να «μεταφράσει» τη θέση της σε ενεργότερο διαμεσολαβητικό ρόλο. Τόσο η Σαουδική Αραβία όσο και το Ιράν έχουν κατά καιρούς αφήσει να εννοηθεί ότι θα ήθελαν μεγαλύτερη κινεζική εμπλοκή. Το προηγούμενο υπάρχει. Πριν από σχεδόν τρία χρόνια, το Πεκίνο είχε συμβάλει στην αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων ανάμεσα στις δύο χώρες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Κίνα είναι έτοιμη να βυθιστεί σε μια κρίση αυτού του μεγέθους. Το αντίθετο. Μέχρι στιγμής μοιάζει να επιλέγει μια τακτική ελεγχόμενης έκθεσης -αρκετή ώστε να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της, αλλά όχι τόσο βαθιά ώστε να εγκλωβιστεί σε μια σύγκρουση που δεν δημιούργησε.
Το βέβαιο είναι ότι η δήλωση Σι δεν είναι μια απλή διπλωματική γενικότητα. Είναι η πρώτη ουσιαστική κινεζική τοποθέτηση μετά από 50 ημέρες κρίσης. Και ακριβώς γι’ αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Το Πεκίνο δείχνει ότι αντιλαμβάνεται πως το Ορμούζ δεν είναι πια μόνο περιφερειακό ζήτημα. Είναι πλέον ένας κόμβος όπου συναντώνται η ασφάλεια, η ενέργεια, το παγκόσμιο εμπόριο και τα όρια της κινεζικής επιρροής στη Μέση Ανατολή.