Σε 700 δισ. προσδιόρισε το κενό της πράσινης μετάβασης στην Ευρώπη ο CEO της Alpha Bank κ. Ψάλτης στο Forum των Δελφών. Σημαντική χρηματοδότηση μπορεί να προσφέρει η Ενωση Κεφαλαιαγορών τόνισε. Ο ίδιος επεσήμανε την ανάγκη συνένωσης δυνάμεων στην Ευρώπη και κατάργησης της λογικής του εθνικού πρωταθλητή.
Επεσήμανε πως μισό τρις ευρώ βρίσκονται εγκλωβισμένα λόγω εθνικών κανονισμών στα κράτη μέλη χωρίς εν τέλει να μπορούν να επενδυθούν.
Ο κ. Ψάλτης καθόρισε τις ισορροπίες σε τρεις πυλώνες:
- Μεταξύ πράσινης μετάβασης και κυριαρχίας:
Για να πετύχουμε την πράσινη μετάβαση — που όλοι θέλουμε — εισάγουμε τεράστιες ποσότητες ηλιακών πάνελ και μπαταριών, κυρίως από την Κίνα σημείωσε. Αν η Ευρώπη πει «θέλουμε αυτονομία» και επιβάλει δασμούς ή απαιτήσει τοπική παραγωγή, τότε το κόστος εκτοξεύεται και τα έργα δεν είναι πλέον χρηματοδοτήσιμα. Αυτό είναι η πρώτη σύγκρουση.
- Μεταξύ ανοίγματος και κυριαρχίας:
Η στρατηγική αυτονομία προωθεί την επαναπατρισμό παραγωγής (reshoring) και τη δημιουργία ευρωπαϊκών «πρωταθλητών». Όμως από πλευράς κινδύνου, αν αυτό γίνεται σε εθνικό επίπεδο, αυξάνει τη συγκέντρωση κινδύνου και ουσιαστικά δεν ακολουθούμε την αρχή της διαφοροποίησης (de-risking) επεσήμανε ο κ. Ψάλτης.
- Μεταξύ ανοίγματος και πράσινης πολιτικής:
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες υπόκεινται σε αυστηρά κριτήρια ESG. Αυτό όμως τις φέρνει σε μειονεκτική θέση έναντι τραπεζών στις ΗΠΑ και την Ασία, που λειτουργούν σε πιο «ανοιχτό» περιβάλλον.
Άρα, η συνολική εικόνα είναι δύσκολη. Από τη μία, έχουμε ένα τεράστιο επενδυτικό κενό — περίπου 700 δισ. ευρώ ετησίως για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι — και οι τράπεζες από μόνες τους δεν μπορούν να το καλύψουν. Χρειάζονται περισσότερα ίδια κεφάλαια (equity) για να μειωθεί το ρίσκο.
Ο ίδιος αναφέρθηκε στο ρυθμιστικό βάρος που υπάρχει. Λέμε ότι θέλουμε ευρωπαϊκούς «πρωταθλητές», αλλά αυτό απαιτεί να ξεπεραστεί η λογική των εθνικών πρωταθλητών παρατήρησε.
Επίσης επεσήμανε πως υπάρχει και το θέμα κερδοφορίας για τις τράπεζες . Τα πράσινα έργα έχουν χαμηλότερες αποδόσεις, ενώ άλλοι τομείς προσφέρουν ταχύτερη ανάπτυξη. Άρα, αν μια τράπεζα στηρίζει την πράσινη πολιτική, το κάνει εις βάρος των αποδόσεων για τους μετόχους της.
Η λύση, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται στην Ένωση Κεφαλαιαγορών (Capital Markets Union) είπε ο κ. Ψάλτης
Πρέπει να περάσουμε σταδιακά από ένα μοντέλο χρηματοδότησης που βασίζεται στις τράπεζες σε ένα που βασίζεται στις αγορές. Στις ΗΠΑ, το 75% της χρηματοδότησης των επιχειρήσεων γίνεται από τις αγορές. Στην Ευρώπη, το 75% γίνεται από τις τράπεζες.
Οι τράπεζες χρησιμοποιούν καταθέσεις πολιτών, άρα είναι από τη φύση τους πιο συντηρητικές.
Εργαλεία Χρηματοδότησης
Ένα εργαλείο είναι η τιτλοποίηση (securitization), ώστε οι τράπεζες να «απελευθερώνουν» κεφάλαιο και άλλοι επενδυτές να αναλαμβάνουν μέρος του κινδύνου.
Για τη χρηματοδότηση της πράσινης καινοτομίας (π.χ. υδρογόνο, carbon capture), χρειάζονται επενδύσεις τύπου equity — κάτι που οι τράπεζες δεν μπορούν να κάνουν. Εκεί βοηθούν τα πράσινα ομόλογα σε ένα ενοποιημένο ευρωπαϊκό κεφαλαιαγορά.
Επίσης, για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας, πρέπει να κρατηθούν τα ευρωπαϊκά κεφάλαια εντός Ευρώπης. Σήμερα, περίπου 400 δισ. ευρώ ετησίως από ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις κατευθύνονται στις ΗΠΑ — περίπου το 25% των συνολικών αποταμιεύσεων.
Ο λόγος είναι ότι η Ευρώπη δεν έχει βαθιές κεφαλαιαγορές. Αν υπάρξει ενοποίηση (π.χ. φορολογία, κανονισμοί), θα προσελκύσει περισσότερους επενδυτές σημείωσε ο CEO της Alpha Bank.
Γι’ αυτό θεωρούμε την Ένωση Κεφαλαιαγορών ως το «ιερό δισκοπότηρο». Ωστόσο, υπάρχουν εμπόδια και τα καθόρισε σε :
- διαφωνίες για το ποιος θα έχει την εποπτεία,
- φορολογικά ζητήματα (τα κράτη δεν θέλουν να χάσουν έλεγχο),
- και το λεγόμενο “home bias”, δηλαδή η προτίμηση επενδύσεων στις εθνικές αγορές.
Παρόλα αυτά, είναι ένα κρίσιμο εργαλείο που μπορεί να φέρει ισορροπία, ώστε οι τράπεζες να στηρίζουν την πράσινη μετάβαση χωρίς να θυσιάζουν άλλους στόχους, λειτουργώντας ταυτόχρονα σε ένα βιώσιμο περιβάλλον.
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η ευρωπαϊκή τραπεζική παραμένει σε μεγάλο βαθμό κατακερματισμένη. Πριν 20 χρόνια πίσω, το 2006, τότε 6 από τις 10 μεγαλύτερες τράπεζες παγκοσμίως ήταν ευρωπαϊκές. Σήμερα, μετά βίας 5 βρίσκονται στις πρώτες 20.
Αυτή η υποχώρηση της σημασίας των ευρωπαϊκών τραπεζών δεν είναι τυχαία. Δεν είναι αποτυχία της αγοράς. Είναι άμεση συνέπεια της επιλογής να δοθεί προτεραιότητα στην εθνική ανθεκτικότητα αντί της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Και αυτό συνδέεται με το σημαντικό χάσμα ανάπτυξης μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης από το 2008.
Στις ΗΠΑ η οικονομία έχει αναπτυχθεί κατά 87%, ενώ στην Ευρώπη μόλις κατά 13,5%. Η διαφορά είναι τεράστια. Αν συνεχίσουμε έτσι, για να διπλασιαστεί το κατά κεφαλήν εισόδημα θα χρειαστούν περίπου 20 χρόνια στις ΗΠΑ και 43 στην Ευρώπη.
Άρα, τίθεται το κρίσιμο ερώτημα: πώς σκοπεύει η Ευρώπη να καλύψει αυτό το χάσμα;
Mισό τρισ. ευρώ εγκλωβισμένο από εθνικούς κανονισμούς
Μιλάμε για σχεδόν μισό τρισεκατομμύριο ευρώ που βρίσκονται «εγκλωβισμένα» σε θυγατρικές λόγω εθνικών κανονισμών — κεφάλαια και ρευστότητα που δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν διασυνοριακά.
Για συγχωνεύσεις στην Ευρώπη χρειάζονται περίπου 285 ημέρες — 100 περισσότερες από ό,τι πριν 10 χρόνια. Στην Ελβετία, ο αντίστοιχος χρόνος είναι 85 ημέρες.
Άρα, δεν έχει αποτύχει η αγορά — έχει αποτύχει το ρυθμιστικό πλαίσιο είπε ο κ. Ψάλτης.
Ταυτόχρονα, βλέπουμε χώρες να προωθούν «εθνικούς πρωταθλητές», αλλά να αντιδρούν έντονα όταν προκύπτουν πανευρωπαϊκές συμφωνίες — κυρίως όταν πρόκειται για εξαγορά τράπεζας σε μια χώρα. Δεν υπάρχει αντίστοιχη αντίδραση όταν μια τράπεζα από μια χώρα εξαγοράζει άλλη σε άλλη χώρα. Αυτό δείχνει ότι δεν πρόκειται για θέμα ανθεκτικότητας, αλλά για θέμα ελέγχου.
Υπάρχει όμως και ένα παράδειγμα που λειτουργεί. Στην Alpha Bank, πριν τρία χρόνια, ξεκινήσαμε μια συνεργασία με την UniCredit, η οποία περιλάμβανε και την απόκτηση του 9% της Alpha Bank από την UniCredit, καθιστώντας τη βασικό μέτοχο.
Ο στόχος ήταν σαφής: να αποκτήσουμε πρόσβαση σε μια πανευρωπαϊκή πλατφόρμα, τόσο για εμάς όσο και για τους πελάτες μας. Αυτό μας έδωσε σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Από τη μία, οι ελληνικές επιχειρήσεις έχουν πλέον πρόσβαση σε ευρωπαϊκή πλατφόρμα για τις εξαγωγές τους. Από την άλλη, τα ελληνικά νοικοκυριά έχουν πρόσβαση σε προϊόντα υψηλής ποιότητας.
Για μια χώρα της περιφέρειας, όπως η Ελλάδα είναι ένα ζωντανό παράδειγμα ότι αυτό που συζητιόταν τα τελευταία 12 χρόνια μπορεί να λειτουργήσει.
Το βασικό είναι ότι γίναμε καλύτερη, ισχυρότερη και πιο ευρωπαϊκή τράπεζα είπε ο κ. Ψάλτης για την Alpha Bank, με μεγαλύτερη δυνατότητα χρηματοδότησης όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε όλη την Ευρώπη — και αυτό χάρη στη συνεργασία.
Γι’ αυτό πιστεύουμε ότι αυτό το παράδειγμα πρέπει να επεκταθεί. Δεν είναι μόνο θέμα ελέγχου — είναι κυρίως θέμα συνεργασίας και σωστής κατεύθυνσης.