Δύο μήνες μετά την έναρξη του πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, το Ιράν εμφανίζεται χωρίς έναν αδιαμφισβήτητο ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη, με την εξουσία να μετατοπίζεται προς τους Φρουρούς της Επανάστασης, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τη στάση της Τεχεράνης στις επαφές με την Ουάσιγκτον.
Η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ την πρώτη ημέρα των συγκρούσεων και η ανάδειξη του τραυματισμένου γιου του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, σηματοδότησαν μια ριζική αλλαγή στη δομή εξουσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Αν και τυπικά βρίσκεται στην κορυφή, ο Μοτζτάμπα φέρεται να περιορίζεται στην επικύρωση αποφάσεων που λαμβάνονται από στρατιωτικούς και θεσμικά όργανα, χωρίς να ασκεί άμεση καθοδήγηση.
«Οι σημαντικές συμφωνίες πιθανότατα περνάνε από αυτόν», δήλωσε ο Ιρανός αναλυτής Αράς Αζίζι, «αλλά δεν μπορώ να τον φανταστώ να παρακάμπτει το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας. Πώς θα μπορούσε να αντιταχθεί σε όσους διευθύνουν τον πόλεμο;».
Σύμφωνα με αξιωματούχους και αναλυτές, η πολεμική πίεση έχει συγκεντρώσει την πραγματική εξουσία σε έναν στενό κύκλο γύρω από το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, το γραφείο του ανώτατου ηγέτη και κυρίως το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), το οποίο πλέον κυριαρχεί τόσο στη στρατιωτική στρατηγική όσο και στις βασικές πολιτικές αποφάσεις.
«Οι Ιρανοί είναι εξαιρετικά αργοί στις απαντήσεις τους. Δεν φαίνεται να υπάρχει ενιαία δομή λήψης αποφάσεων», ανέφερε ανώτερος Πακιστανός αξιωματούχος που έχει ενημερωθεί για τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον.
Αραγτσί και Γκαλίμπαφ στη διπλωματία, ωστόσο τον τελευταίο λόγο έχει ο διοικητής των Φρουρών
Στο διπλωματικό επίπεδο, το Ιράν εκπροσωπείται από τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ενώ καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και ο πρόεδρος της Βουλής Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλίμπαφ, πρώην διοικητής των Φρουρών. Ωστόσο, επί του πεδίου, κεντρικό πρόσωπο θεωρείται ο διοικητής των Φρουρών, Αχμάντ Βαχιντί, ο οποίος φέρεται να είχε καθοριστικό ρόλο ακόμη και τη νύχτα ανακοίνωσης εκεχειρίας.
Η Τεχεράνη υπέβαλε νέα πρόταση προς την Ουάσιγκτον, η οποία προβλέπει σταδιακές συνομιλίες με αναβολή της συζήτησης για το πυρηνικό πρόγραμμα έως τη λήξη του πολέμου και την επίλυση των διαφορών για τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο, επιμένουν ότι το πυρηνικό ζήτημα πρέπει να τεθεί εξαρχής στο τραπέζι.
Ο αναλυτής Άλαν Άιρ εκτιμά, μιλώντας στο Reuters, ότι καμία πλευρά δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να υποχωρήσει. «Και οι δύο πιστεύουν ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι το Ιράν στηρίζεται στη γεωστρατηγική του επιρροή στα Στενά του Ορμούζ, ενώ οι ΗΠΑ ποντάρουν στην οικονομική πίεση.
Η μετατόπιση στη δομή εξουσίας
Η νέα δομή εξουσίας στο Ιράν αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη μετατόπιση από τη θρησκευτική ηγεσία προς τον στρατιωτικό μηχανισμό. Στην πράξη, η ιδεολογία των Φρουρών καθορίζει τη στρατηγική και η λήψη αποφάσεων βρίσκεται σταθερά στα χέρια τους. Με τη χώρα σε πόλεμο και τον Αλί Χαμενεΐ εκτός σκηνής, κανένας παράγοντας εντός του συστήματος δεν διαθέτει τη δύναμη ή τη δυνατότητα να τους αντισταθεί, ακόμη και αν το επιθυμούσε, σύμφωνα με άτομα που έχουν πρόσβαση στις εσωτερικές συζητήσεις. Η επιλογή που αντιμετωπίζει η ηγεσία του Ιράν δεν είναι πλέον μεταξύ μετριοπαθούς και σκληρής πολιτικής, αλλά μεταξύ σκληρής και ακόμη πιο σκληρής γραμμής.
«Περάσαμε από τη θεϊκή εξουσία στη σκληρή ισχύ», σχολίασε ο πρώην διαπραγματευτής των ΗΠΑ, Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ, υπογραμμίζοντας την κυριαρχία των Φρουρών της Επανάστασης. «Από την επιρροή των κληρικών στην επιρροή του Σώματος των Φρουρών της Επανάστασης. Έτσι κυβερνάται το Ιράν», τόνισε.
Παρά την έντονη στρατιωτική και οικονομική πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, το ιρανικό σύστημα εξουσίας εμφανίζεται συνεκτικό, χωρίς εμφανείς ρωγμές ή ενδείξεις εσωτερικής κατάρρευσης. Οι αποφάσεις λαμβάνονται πλέον συλλογικά από θεσμούς ασφαλείας, με τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ να λειτουργεί ως συντονιστικός κρίκος.
Σύμφωνα με αναλυτές, έχει διαμορφωθεί μια σαφής στρατηγική: αποφυγή γενικευμένου πολέμου, διατήρηση διαπραγματευτικής ισχύος και έξοδος από τη σύγκρουση με ενισχυμένη πολιτική και στρατιωτική θέση.