Ένα χρέος 408 δισ. ευρώ ζητά λύση: ποιες είναι οι έξι διαθέσιμες έξοδοι

Στο τέλος του Γ΄ τριμήνου 2025, το συνολικό ιδιωτικό χρέος στην Ελλάδα έφθασε τα 407,6 δισ. ευρώ — 164% του ΑΕΠ. Από αυτά, 236,5 δισ. βρίσκονται σε καθυστέρηση. Έξι διαφορετικοί μηχανισμοί ρύθμισης λειτουργούν παράλληλα — και η σωστή επιλογή κρίνει αν ο οφειλέτης θα κρατήσει το σπίτι, την επιχείρηση και την οικονομική του υπόσταση.

Το ιδιωτικό χρέος στην Ελλάδα έχει αλλάξει πρόσωπο. Πριν δέκα χρόνια, ο εφιάλτης λεγόταν «κόκκινα δάνεια» και κατοικούσε στους τραπεζικούς ισολογισμούς. Σήμερα, ο μεγαλύτερος όγκος των ληξιπρόθεσμων οφειλών έχει μετακινηθεί από τις τράπεζες προς δύο νέους κυρίαρχους πιστωτές: το Δημόσιο (μέσω της ΑΑΔΕ και του ΕΦΚΑ) και τους ιδιώτες servicers, εταιρείες διαχείρισης που αγόρασαν τιτλοποιημένα δάνεια.

Ο αριθμός είναι αποκαλυπτικός: από τα 236,5 δισ. ευρώ που βρίσκονται σε καθυστέρηση, σχεδόν 69-70% αφορούν χρέη προς το Δημόσιο. Οι φορολογικές οφειλές αγγίζουν τα 111,7 δισ. ευρώ και οι ασφαλιστικές τα 50,6 δισ. Αν προστεθούν και τα 79,5 δισ. των servicers μαζί με τα 5,9 δισ. που παραμένουν στις τράπεζες, διαμορφώνεται ο πραγματικός χάρτης του προβλήματος.

Απέναντι σε αυτό το βουνό χρεών, ο νομοθέτης έχει κατασκευάσει —μέσα στην πενταετία 2020-2026— ένα πλέγμα έξι διακριτών μηχανισμών ρύθμισης. Καθένας έχει διαφορετικό κοινό-στόχο, διαφορετικές προϋποθέσεις και ριζικά διαφορετικές συνέπειες. Στις σελίδες που ακολουθούν αναλύεται καθένα ξεχωριστά —με τα συν, τα πλην, τα κόστη, τις προθεσμίες, καθώς και τις περιπτώσεις στις οποίες κάθε λύση πραγματικά συμφέρει.

Πάγια ρύθμιση 24/48 δόσεων ή νέες 72; Ο οδηγός για τα χρέη στο Δημόσιο

Δύο εργαλεία λειτουργούν σήμερα παράλληλα για χρέη προς εφορία και ασφαλιστικά ταμεία. Η μία είναι μόνιμη — αφορά κυρίως νέα χρέη. Η άλλη ενεργοποιείται τον Ιούνιο 2026 και αφορά αποκλειστικά παλιές, αρρύθμιστες οφειλές. Ο τρόπος συνύπαρξής τους είναι κρίσιμος: λάθος επιλογή σημαίνει απώλεια και των δύο.

Το θεσμικό τοπίο για τις οφειλές προς το Δημόσιο διαμορφώνεται γύρω από δύο μηχανισμούς: την πάγια ρύθμιση 24 ή 48 δόσεων που λειτουργεί διαρκώς, και τη νέα ρύθμιση των 72 δόσεων για παλαιά χρέη, που ενεργοποιείται τον Ιούνιο 2026 και απευθύνεται σε 1,3 εκατ. φυσικά πρόσωπα και 284.000 επιχειρήσεις, με συνολικές οφειλές 95,3 δισ. ευρώ.

Η πάγια ρύθμιση είναι μηχανισμός σταθερού χαρακτήρα. Επιτρέπει αποπληρωμή σε έως 24 δόσεις για τακτικές οφειλές (ΦΠΑ, φόρος εισοδήματος, ΕΝΦΙΑ) και έως 48 δόσεις για έκτακτες (φόρος κληρονομιάς, χρέη μετά από φορολογικό έλεγχο, μη φορολογικές οφειλές). Το επιτόκιο διαμορφώνεται στο 4,34% για τις 12 δόσεις και στο 5,84% για τις 24, ενώ η ελάχιστη μηνιαία καταβολή είναι 30 ευρώ για χρέη στην ΑΑΔΕ και 50 ευρώ για χρέη στον ΕΦΚΑ. Η αίτηση γίνεται ηλεκτρονικά μέσω myAADE — η ρύθμιση παύει αν δεν καταβληθούν δύο συνεχόμενες δόσεις.

Η νέα ρύθμιση των 72 δόσεων αλλάζει τον χάρτη. Αφορά αποκλειστικά οφειλές που γεννήθηκαν μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2023 και ήταν αρρύθμιστες έως τις 21 Απριλίου 2026. Καλύπτει χρέη προς ΑΑΔΕ και ΕΦΚΑ — αλλά όχι προς τους Δήμους. Το επιτόκιο είναι 5,84% και η ελάχιστη δόση τα 30 ευρώ. Η ένταξη απαιτεί όμως μια αυστηρή προϋπόθεση: τυχόν νεότερες οφειλές (από 1/1/2024 και μετά) πρέπει να εξοφληθούν ή να ενταχθούν στην πάγια ρύθμιση των 24 δόσεων. Διαφορετικά, η ρύθμιση των 72 χάνεται.

Πότε συμφέρει η κάθε επιλογή; Η πάγια ρύθμιση 24/48 δόσεων είναι η μοναδική διαθέσιμη οδός για χρέη του 2024 και μετά, καθώς και για όσους θέλουν γρήγορη και χωρίς διαπραγματεύσεις λύση σε σχετικά μικρά ποσά. Η νέα ρύθμιση των 72 δόσεων αξίζει για όσους έχουν μεγάλα παλαιά χρέη και δεν χρειάζονται διαγραφή κεφαλαίου, αλλά αναζήτηση μηνιαίας ανάσας. Για όποιον έχει χρέη μαζί προς τράπεζες ή servicers ή ζητά κούρεμα προσαυξήσεων, η πραγματική λύση βρίσκεται στο επόμενο εργαλείο: τον εξωδικαστικό μηχανισμό.

Η ολιστική λύση των 240-420 δόσεων: όταν το χρέος αγκαλιάζει Δημόσιο και τράπεζες ταυτόχρονα

Μέσω μιας πλατφόρμας στο gov.gr, ο εξωδικαστικός μηχανισμός ρυθμίζει το σύνολο των οφειλών — δημόσιες, τραπεζικές, σε servicers — με μία ενιαία διαπραγμάτευση. Έχει ήδη ολοκληρώσει 58.212 ρυθμίσεις σε χρέη 18,08 δισ. ευρώ. Με τις πρόσφατες αλλαγές του 2026, μπαίνει για πρώτη φορά και η μεσαία τάξη.

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός (ν. 4738/2020) είναι το πιο ισχυρό εργαλείο που έχει διαθέσιμο ένας υπερχρεωμένος οφειλέτης στην Ελλάδα. Σε αντίθεση με τις άλλες ρυθμίσεις που λειτουργούν αποσπασματικά, εδώ ο οφειλέτης υποβάλλει μία αίτηση για το σύνολο των χρεών του και ο αλγόριθμος της πλατφόρμας παράγει αυτόματη πρόταση ρύθμισης που δεσμεύει ταυτόχρονα Δημόσιο, ΕΦΚΑ, τράπεζες και servicers.

Από τον Απρίλιο του 2026 ισχύουν τρεις σημαντικές μεταβολές. Πρώτον, μειώθηκε το όριο ένταξης από 10.000 σε 5.000 ευρώ, ανοίγοντας τη διαδικασία σε επιπλέον 300.000 πολίτες και επιχειρήσεις. Δεύτερον, διπλασιάστηκαν τα οικονομικά κριτήρια για τους δικαιούχους που λαμβάνουν υποχρεωτικά πρόταση από όλους τους πιστωτές, για χρέη έως 300.000 ευρώ. Τρίτον, ο αλγόριθμος βελτιώθηκε ώστε να επιτρέπει επιπλέον κούρεμα έως 28% σε δάνεια με εμπράγματη εξασφάλιση και έως 95% σε προσαυξήσεις και τόκους.

Οι δόσεις φτάνουν τις 240 για οφειλές προς τράπεζες/servicers και τις 420 για οφειλές προς Δημόσιο και ΕΦΚΑ. Από την αποστολή της πρόσκλησης στους πιστωτές αναστέλλονται αυτοδικαίως όλα τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης για 70 ημέρες — πλειστηριασμοί, κατασχέσεις, εκκρεμείς διαταγές. Για τους ευάλωτους οφειλέτες, η πρόταση γίνεται καταρχήν υποχρεωτικά αποδεκτή από τους πιστωτές.

Πότε συμφέρει; Ο εξωδικαστικός είναι σχεδόν πάντα η προτιμότερη λύση όταν ο οφειλέτης έχει χρέη σε περισσότερους από έναν πιστωτές, ή όταν αναζητά κούρεμα προσαυξήσεων ή κεφαλαίου. Είναι λιγότερο κατάλληλος για όσους έχουν μόνο μικρές οφειλές προς εφορία ή μόνο τραπεζικά δάνεια — οπότε η πάγια ρύθμιση ή η διμερής διαπραγμάτευση με την τράπεζα είναι ταχύτερες. Από την έναρξη του μηχανισμού, οι αρμόδιες αρχές έχουν ολοκληρώσει 58.212 ρυθμίσεις που αντιστοιχούν σε αρχικές οφειλές 18,08 δισ. ευρώ.

Διμερής ρύθμιση: όταν η συζήτηση είναι ένας — και τα όπλα ανισομερή

Παρά τον εξωδικαστικό, η μεγάλη πλειονότητα των δανειοληπτών εξακολουθεί να επιλέγει τη διμερή ρύθμιση με τράπεζα ή servicer. Είναι ταχύτερη, ευελικτότερη — αλλά συνήθως χωρίς κούρεμα. Οι τέσσερις μεγάλοι servicers ελέγχουν το 96% της αγοράς των κόκκινων δανείων.

Παρά την ωρίμανση του εξωδικαστικού, η συντριπτική πλειοψηφία των δανειοληπτών εξακολουθεί να προτιμά τη διμερή διαπραγμάτευση. Σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς, το 80% των ρυθμίσεων που πραγματοποιούν οι servicers γίνεται διμερώς, ενώ η αντίστοιχη αναλογία για το 2026 αναμένεται να ανέλθει στο 90%, με τους πλειστηριασμούς να περιορίζονται στο 10%. Στόχος των servicers είναι «η εξυγίανση των κόκκινων δανειοληπτών» — ή τουλάχιστον αυτή είναι η επίσημη ρητορική.

Στην ελληνική αγορά λειτουργούν 18 εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις (ΕΔΑΔΠ). Όμως η πραγματική συγκέντρωση είναι ασύμμετρη: μόλις τέσσερις παίκτες ελέγχουν το 95,9% της αγοράς. Η doValue διαχειρίζεται το 32,2% του χαρτοφυλακίου των NPL, ακολουθεί η Intrum με 30,8%, η Cepal με 25,4% και η QQuant με 7,6%. Οι τράπεζες, αφού διέγραψαν τα προβληματικά δάνεια από τους ισολογισμούς τους, εξακολουθούν να διαχειρίζονται μόλις 5,9 δισ. ευρώ NPL — μόλις το 8% του παλαιότερου τραπεζικού φορτίου.

Η σύνθεση των δανείων που διαχειρίζονται οι servicers είναι αποκαλυπτική: 52% δάνεια νοικοκυριών (61% στεγαστικά, 39% καταναλωτικά), 35% επιχειρηματικά και 13% ελευθέρων επαγγελματιών, αγροτών και ατομικών επιχειρήσεων. Η ρύθμιση γίνεται μέσω του Κώδικα Δεοντολογίας Τραπεζών, μιας τυποποιημένης διαδικασίας που υποχρεώνει τον πιστωτή να καταθέσει στο δανειολήπτη μία ή περισσότερες προτάσεις βιώσιμης ρύθμισης πριν προχωρήσει σε αναγκαστικά μέτρα.

Οι συνηθέστερες λύσεις στις διμερείς ρυθμίσεις είναι τέσσερις: επιμήκυνση διάρκειας (έως 30+ έτη), μείωση επιτοκίου, περίοδος χάριτος κεφαλαίου ή και τόκων, και μερική διαγραφή τόκων υπερημερίας. Σπανιότερα προσφέρεται κούρεμα κεφαλαίου, και αυτό σε δάνεια χωρίς εμπράγματη εξασφάλιση. Σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, το 1 στα 10 ρυθμισμένα δάνεια ξαναγίνεται κόκκινο εντός 12-18 μηνών — ένδειξη ότι αρκετές διμερείς συμφωνίες δεν είναι πραγματικά βιώσιμες.

Πότε συμφέρει; Η διμερής ρύθμιση είναι η πρώτη επιλογή όταν το χρέος είναι μικρό (<10.000 €), αφορά αποκλειστικά τραπεζικό δάνειο, και ο οφειλέτης μπορεί να διαπραγματευτεί από θέση ισχύος (διαθέτει εφάπαξ ποσό ή σταθερό εισόδημα). Δεν είναι κατάλληλη όταν συνυπάρχουν χρέη προς το Δημόσιο ή όταν χρειάζεται κούρεμα κεφαλαίου — εκεί ο εξωδικαστικός είναι ριζικά καλύτερος.

Όταν χάνεις το σπίτι, αλλά δεν χάνεις τη στέγη: η δικλείδα προστασίας για τους ευάλωτους

Ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων ξεκινά πλήρη λειτουργία στο α΄ εξάμηνο 2026. Αγοράζει την πρώτη κατοικία ευάλωτων δανειοληπτών με έκπτωση 30% και τη μισθώνει για 12 χρόνια — με δικαίωμα επαναγοράς. Στόχος: 20.000 ευάλωτα νοικοκυριά απέναντι σε 13.291 προγραμματισμένους πλειστηριασμούς.

Ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων προβλέπεται από το άρθρο 218 του ν. 4738/2020 και έπειτα από τέσσερα χρόνια διαβουλεύσεων μπαίνει επιτέλους σε λειτουργία. Πρόκειται για ιδιωτικό φορέα που επιλέγεται με διεθνή διαγωνισμό — με τελικούς υποψηφίους τη Bain Capital Credit, την Christofferson Robb & Co, την Fortress Credit Corp και τη Resolute Cepal Greece. Οι ελληνικές συστημικές τράπεζες ενισχύουν το σχήμα με 100 εκατ. ευρώ.

Η λειτουργία είναι σχεδιασμένη ως έσχατη δικλείδα. Ο ευάλωτος δανειολήπτης που κινδυνεύει να χάσει την κύρια κατοικία του από πλειστηριασμό μεταβιβάζει το ακίνητο στον Φορέα — όχι σε αγοραστή τρίτο. Ο Φορέας πληρώνει την εμπορική αξία του ακινήτου με έκπτωση 30%, ποσό που πηγαίνει στους πιστωτές. Στη συνέχεια, υπογράφει 12ετή σύμβαση μίσθωσης με τον πρώην ιδιοκτήτη, που παραμένει στο σπίτι του και πληρώνει ενοίκιο.

Το ενοίκιο υπολογίζεται ως ποσοστό του μέσου επιτοκίου στεγαστικών δανείων συν spread, πάνω στην τιμή που πλήρωσε ο Φορέας (όχι την εμπορική). Έτσι, για ακίνητο εμπορικής αξίας 100.000 €, ο Φορέας πληρώνει 70.000 € και υπολογίζει το ενοίκιο πάνω σε αυτό το ποσό. Με συντελεστή ≈6%, το μηνιαίο ενοίκιο διαμορφώνεται στα 350 €. Από αυτά, 70-210 € καταβάλλονται από τον ΟΠΕΚΑ ως στεγαστικό επίδομα. Καθ’ όλη τη διάρκεια της 12ετίας, ο πρώην ιδιοκτήτης διατηρεί δικαίωμα επαναγοράς εφόσον ανακάμψει οικονομικά.

Πότε συμφέρει; Ο Φορέας είναι η τελευταία γραμμή άμυνας: όταν ο πλειστηριασμός είναι αναπόφευκτος και ο οφειλέτης πληροί τα κριτήρια ευαλωτότητας, αυτή είναι η μόνη λύση που διασφαλίζει στέγη. Δεν είναι «λύση πρώτης επιλογής» — αν υπάρχει η δυνατότητα ρύθμισης μέσω εξωδικαστικού ή διμερούς συμφωνίας με τον πιστωτή, αυτή πρέπει να εξαντληθεί πρώτα. Η απώλεια κυριότητας του ακινήτου είναι ένα κόστος που θα συνοδεύει τον οφειλέτη για 12 χρόνια — και πιθανώς και για πάντα, αν δεν επιτευχθεί η επαναγορά.

Όταν δεν υπάρχει άλλη πόρτα: η νομική απαλλαγή και ο μηχανισμός της δεύτερης ευκαιρίας

Με τον ν. 4738/2020 η πτώχευση δεν είναι πια καταδίκη. Είναι μια διαδικασία διαγραφής χρεών εντός 1-3 ετών, διαθέσιμη για κάθε φυσικό πρόσωπο — μισθωτό, άνεργο, συνταξιούχο. Με κόστος 800-5.000 € και υποχρεωτική νομική εκπροσώπηση, αποτελεί την έσχατη αλλά και πιο ριζική λύση: μηδενισμό όλων των χρεών.

Ο νέος Πτωχευτικός Κώδικας (ν. 4738/2020), σε ισχύ από την 1η Μαρτίου 2021 για νομικά πρόσωπα και την 1η Ιουνίου 2021 για φυσικά, αναμόρφωσε από τα θεμέλια το ελληνικό δίκαιο αφερεγγυότητας. Η μεγάλη καινοτομία: πλέον κάθε φυσικό πρόσωπο —μισθωτός, ελεύθερος επαγγελματίας, άνεργος, συνταξιούχος— έχει πτωχευτική ικανότητα. Η εμπορική ιδιότητα, που ήταν προϋπόθεση στον προηγούμενο νόμο, έπαψε να είναι αναγκαία.

Η διαδικασία ξεκινά με την παύση πληρωμών: ο οφειλέτης αδυνατεί να εξυπηρετεί κατά τρόπο γενικό και μόνιμο τις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του. Πρακτικά, χρειάζεται να μην καταβάλλει τουλάχιστον το 60% των συνολικών ληξιπρόθεσμων οφειλών για διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών, με συνολικό ποσό μη εξυπηρετούμενων χρεών άνω των 30.000 ευρώ. Μετά την κήρυξη πτώχευσης, ο σύνδικος διαχειρίζεται την περιουσία και την εκποιεί προς ικανοποίηση των πιστωτών.

Ο νόμος προβλέπει δύο διαδρομές. Η πτώχευση μικρού αντικειμένου (άρθρα 172-188) προορίζεται για οφειλέτες με περιουσία έως 350.000 €, κύκλο εργασιών έως 700.000 € και έως 10 εργαζόμενους — δηλαδή το 95% των φυσικών προσώπων. Η διαδικασία διαρκεί 12-18 μήνες, με κόστος 800-2.000 € (δικηγορικά, παράβολα, αμοιβή συνδίκου). Η κανονική πτώχευση για μεγαλύτερες περιπτώσεις διαρκεί 24-36 μήνες με κόστος 2.000-5.000 €.

Η κορυφαία ωφέλεια έρχεται μετά: η απαλλαγή από τα χρέη. Κατά κανόνα 3 έτη μετά την κήρυξη πτώχευσης (και υπό προϋποθέσεις 1 έτος), ο πτωχός απαλλάσσεται πλήρως από το σύνολο των χρεών του. Δάνεια, χρέη στην εφορία, οφειλές σε ΕΦΚΑ, χρέη σε ιδιώτες — όλα εξαλείφονται. Ο πτωχός μπορεί να αποκτήσει νέα κινητή και ακίνητη περιουσία χωρίς κίνδυνο διεκδίκησης από τους παλαιούς πιστωτές. Σύμφωνα με τη νομολογία (ΝΣΚ 146/2024), το δικαίωμα απαλλαγής κληρονομείται: τα χρέη δεν περνούν σε παιδιά ή σύζυγο.

Πότε συμφέρει; Η πτώχευση είναι η μόνη επιλογή όταν καμία ρύθμιση δεν είναι βιώσιμη: όταν το συνολικό βάρος ξεπερνά κατά πολύ την ικανότητα αποπληρωμής, όταν δεν υπάρχει πρώτη κατοικία προς προστασία, όταν ο οφειλέτης είναι σχετικά νέος και έχει χρόνο για νέο ξεκίνημα. Δεν συμφέρει σε όσους έχουν περιουσία που θέλουν να διατηρήσουν, ούτε σε όσους έχουν χρέη που θα μπορούσαν να αναδιαρθρωθούν.

Η ελληνική οικονομία ανέπτυξε μέσα σε μία δεκαετία ένα από τα πιο σύνθετα οπλοστάσια ρύθμισης χρεών στην Ευρώπη. Με 247 δισ. ευρώ ληξιπρόθεσμων οφειλών στους ώμους νοικοκυριών και επιχειρήσεων, η σωστή επιλογή μηχανισμού δεν είναι ζήτημα προτίμησης — είναι ζήτημα διάσωσης. Σε κάθε υπόθεση, η εξατομικευμένη συμβουλή —από λογιστή, δικηγόρο ή πιστοποιημένο σύμβουλο της Ε.Γ.Δ.Ι.Χ.— μπορεί να σώσει σπίτια, επιχειρήσεις και χρόνια ζωής. Το μεγαλύτερο λάθος, όπως δείχνει το ένα στα τρία ρυθμισμένα δάνεια που ξαναγίνονται κόκκινα, είναι η σπασμωδική επιλογή «οποιασδήποτε λύσης» — αντί της σωστής.