Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις πιο εκτεθειμένες ευρωπαϊκές οικονομίες σε ένα νέο ενεργειακό σοκ, προειδοποιεί η Fitch Solutions, με το υψηλό μερίδιο φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή να εντείνει την ευπάθεια της χώρας σε ένα σενάριο κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή.
Όπως επισημάνθηκε σε webinar που οργάνωσε η μονάδα BMI Research της Fitch Solutions και παρακολούθησε η «Ναυτεμπορική», η εξέλιξη της κρίσης θα κρίνει αν η πίεση στην ανάπτυξη θα παραμείνει διαχειρίσιμη ή θα οδηγήσει σε πιο έντονη επιβράδυνση, σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον που ήδη κινείται προς χαμηλότερες ταχύτητες.
Απαντώντας στην ερώτηση της «-» για τις επιπτώσεις ενός δυσμενούς σεναρίου και την προτεραιότητα πολιτικής, ο Adrian Terzic, Associate Director, Europe Country Risk της BMI, υπογράμμισε ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις πιο εκτεθειμένες οικονομίες της Ευρώπης σε ένα ενεργειακό σοκ.
Όπως σημείωσε, «η Ελλάδα είναι πιθανότατα μεταξύ των χωρών στην Ευρώπη με το υψηλότερο ποσοστό φυσικού αερίου στο μερίδιο της ηλεκτροπαραγωγής της», κάτι που την καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη σε αυξήσεις τιμών. Σε όρους συνολικής έκθεσης στις διεθνείς τιμές εμπορευμάτων, η χώρα βρίσκεται «κοντά στην κορυφή», κυρίως λόγω της δομής της οικονομίας της.
Εξήγησε ότι περίπου το 30% της βιομηχανικής παραγωγής στην Ελλάδα συνδέεται με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και ενεργειακών προϊόντων, γεγονός που ενισχύει την εξάρτηση από το ενεργειακό κόστος. Ως αποτέλεσμα, υψηλότερες τιμές πετρελαίου αλλά και φυσικού αερίου θα λειτουργούσαν επιβαρυντικά για την οικονομία.
Σε ένα σενάριο κλιμάκωσης της κρίσης, αυτό μεταφράζεται –όπως ανέφερε– σε πιο έντονη επιβράδυνση της ανάπτυξης, με την Ελλάδα να καταγράφει μεγαλύτερη μείωση ρυθμών σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες.
Ως προς τα περιθώρια αντίδρασης, ο Terzic εμφανίστηκε επιφυλακτικός. Όπως εξήγησε, είναι δύσκολο να προταθούν συγκεκριμένες πολιτικές που θα μπορούσαν να περιορίσουν ουσιαστικά την έκθεση, καθώς «πολλά από αυτά τα προβλήματα είναι διαρθρωτικά» και συνδέονται με τον τρόπο που είναι οργανωμένη η ελληνική οικονομία.
Την ίδια στιγμή, αναγνώρισε ότι η δημοσιονομική θέση της χώρας έχει βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Η Ελλάδα, όπως είπε, συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών που έχουν ενισχύσει τα δημόσια οικονομικά τους και, ως εκ τούτου, διαθέτει μεγαλύτερη ευχέρεια να κατευθύνει πόρους για τη στήριξη των καταναλωτών.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, η κυβέρνηση «θα μπορούσε να εξοικονομήσει ή να κατευθύνει περισσότερους πόρους ώστε να συγκρατήσει τις τιμές ενέργειας», ιδίως για τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Ωστόσο, το περιθώριο αυτό δεν είναι ανεξάντλητο. Η αποτελεσματικότητα τέτοιων παρεμβάσεων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια της κρίσης, καθώς σε ένα παρατεταμένο σοκ το κόστος στήριξης αυξάνεται και οι δυνατότητες των κρατικών προϋπολογισμών δοκιμάζονται.
Η BMI εξετάζει τρία σενάρια για την πορεία της κρίσης.
Στα πρώτα δύο, η σύγκρουση παρατείνεται αλλά παραμένει σχετικά ελεγχόμενη, με το ενεργειακό σοκ να θεωρείται σε μεγάλο βαθμό παροδικό και τις επιπτώσεις στην ανάπτυξη περιορισμένες.
Στο τρίτο, πιο δυσμενές σενάριο, μια παρατεταμένη κλιμάκωση οδηγεί σε επίμονες διαταραχές στην προσφορά ενέργειας, υψηλότερο πληθωρισμό και σημαντική επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας. Η Ευρώπη θα μπορούσε ακόμη και να εισέλθει σε ύφεση το 2026, με απώλεια περίπου 1,5 ποσοστιαίας μονάδας ανάπτυξης και άνοδο του πληθωρισμού κατά 1,7 μονάδα σε σχέση με το βασικό σενάριο.
Η επιδείνωση δεν περιορίζεται μόνο στα μακροοικονομικά μεγέθη. Η μείωση της αγοραστικής δύναμης, η άνοδος της αβεβαιότητας και το υψηλό ενεργειακό κόστος οδηγούν σε πτώση της κατανάλωσης και των επενδύσεων, ενώ εντείνεται ο κίνδυνος αύξησης της ανεργίας.
Παράλληλα, οι κεντρικές τράπεζες θα βρεθούν μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: να αυξήσουν τα επιτόκια για να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό ή να προστατεύσουν την ανάπτυξη, με τον κίνδυνο όμως να παγιωθούν οι πληθωριστικές πιέσεις. Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι σαφές: όσο περισσότερο διαρκεί το ενεργειακό σοκ, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να μετατραπεί από μια προσωρινή διαταραχή σε μια βαθύτερη οικονομική κρίση για την Ευρώπη.
Σε σχέση με το 2022, η Ευρώπη εμφανίζεται πιο θωρακισμένη. Η ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα έχουν περιορίσει την άμεση μετάδοση των διεθνών τιμών στην οικονομία. Ωστόσο, οι ανισότητες μεταξύ των χωρών παραμένουν. Οικονομίες με υψηλή εξάρτηση από το φυσικό αέριο ή ισχυρή παρουσία ενεργοβόρων βιομηχανιών είναι πιο ευάλωτες σε ένα παρατεταμένο σοκ.
Την ίδια στιγμή, τα δημοσιονομικά περιθώρια είναι πιο περιορισμένα σε σχέση με το παρελθόν, γεγονός που σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να κινηθούν πιο στοχευμένα σε σχέση με την περίοδο της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης του 2022.
S&P: Χαμηλότερες ταχύτητες
Την ίδια ώρα τον πήχυ για τους ρυθμούς ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας ρίχνει ο S&P. Ο οίκος σκιαγραφεί ένα περιβάλλον σταθερής αλλά ηπιότερης ανάπτυξης, με το ΑΕΠ να φθάνει τα 298 δισ. ευρώ έως το 2029, αλλά με σαφή απώλεια δυναμικής σε σχέση με τα χρόνια μετά την πανδημία.
Μετά τους υψηλούς ρυθμούς του 2021 και του 2022, η ανάπτυξη κινείται κοντά στο 2% έως το 2025 και υποχωρεί περαιτέρω στο 1,7%-2,0% από το 2026 και μετά. Την ίδια στιγμή, οι επενδύσεις και οι εξαγωγές εμφανίζουν σημάδια κόπωσης, περιορίζοντας τη συμβολή τους στην ανάπτυξη.
Στο δημοσιονομικό πεδίο, η εικόνα παραμένει θετική, με επιστροφή σε πλεονάσματα και διατήρηση πρωτογενών πλεονασμάτων άνω του 2,5% του ΑΕΠ, στοιχείο που στηρίζει τη σταθερή αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους κάτω από το 120% έως το τέλος της δεκαετίας.
Όσον αφορά στις επικείμενες εκλογές, ο S&P δεν αναμένει ουσιαστικές αλλαγές στην οικονομική πολιτική, ανεξαρτήτως αποτελέσματος, εκτιμώντας ότι θα υπάρξει σταθερότητα και συνέχεια.