Σε διπλή δοκιμασία βρίσκεται η αμερικανική οικονομία στην έναρξη του 2026. Αφενός, η ανάπτυξη επιβραδύνθηκε στο 2% σε ετησιοποιημένη βάση το πρώτο τρίμηνο, υπολειπόμενη των εκτιμήσεων της αγοράς. Αφετέρου, το δημόσιο χρέος ξεπέρασε για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο το 100% του ΑΕΠ, βάζοντας τις ΗΠΑ σε τροχιά κατάρριψης του ιστορικού ρεκόρ του 1946.
Επένδυση σε τεχνητή νοημοσύνη ως ατμομηχανή
Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Εμπορίου, το ΑΕΠ αυξήθηκε με ρυθμό 2% το πρώτο τρίμηνο, έναντι πρόβλεψης 2,2% σε δημοσκόπηση της Wall Street Journal. Η ιδιωτική κατανάλωση, η βασική ατμομηχανή της αμερικανικής οικονομίας, επιβραδύνθηκε στο 1,6%, από 1,9% το προηγούμενο τρίμηνο. Αντίθετα, οι μη οικιστικές επενδύσεις παγίου κεφαλαίου εκτινάχθηκαν με ρυθμό 10,4%, με τις δαπάνες σε εξοπλισμό και διανοητική ιδιοκτησία να αντανακλούν τη συνεχιζόμενη επενδυτική έκρηξη γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.
«Έχουμε εδώ μια αύξηση ΑΕΠ που στηρίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη, και που στα επόμενα τρίμηνα θα δεχθεί πίεση από τον πόλεμο στο Ιράν», σημείωσε ο επικεφαλής οικονομολόγος της RSM, Joseph Brusuelas.
Πόλεμος, βενζίνη και καταναλωτής σε επιφυλακή
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν στο τέλος Φεβρουαρίου, αρχίζει να αποτυπώνεται στα στοιχεία. Η μέση τιμή της βενζίνης έχει εκτιναχθεί κατά περίπου 44%, φθάνοντας τα 4,10 δολάρια το γαλόνι τον Απρίλιο, ενώ ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν κατέγραψε τον Απρίλιο τη χαμηλότερη τιμή στην ιστορία του.
Η Domino’s Pizza αναθεώρησε προς τα κάτω τις εκτιμήσεις της για τις πωλήσεις στα συγκρίσιμα καταστήματα, επικαλούμενη υποχώρηση της ζήτησης ιδίως από καταναλωτές χαμηλότερου εισοδήματος. Η Procter & Gamble, μακροχρόνιος δείκτης πορείας του αμερικανικού καταναλωτή, ανέφερε ότι «ο καταναλωτής παραμένει κάπως υποτονικός», παρά τη στήριξη από υψηλότερες επιστροφές φόρων.
Σταθερή η Fed, αμετάβλητα τα επιτόκια
Οι αυξημένες πληθωριστικές προσδοκίες έχουν αλλάξει ριζικά την εικόνα για τη νομισματική πολιτική. Οι επενδυτές που στην αρχή του έτους περίμεναν δύο μειώσεις επιτοκίων εντός του 2026, σήμερα τοποθετούν σε πάνω από 80% την πιθανότητα να μην υπάρξει καμία κίνηση μέχρι τον Δεκέμβριο, σύμφωνα με στοιχεία του CME Group. Η Fed διατήρησε αμετάβλητα τα επιτόκιά της την Τετάρτη, επικαλούμενη τον αυξημένο πληθωρισμό και τη χαμηλή δημιουργία θέσεων εργασίας — η μέση μηνιαία αύξηση μισθοδοσίας περιορίστηκε στις 68.000 θέσεις το πρώτο τρίμηνο.
Πάνω από το ΑΕΠ το χρέος, με μη αναστρέψιμη ανοδική τροχιά
Στις 31 Μαρτίου, το χρέος που διακρατείται από τον ιδιωτικό τομέα έφτασε τα 31,265 τρισ. δολάρια έναντι ΑΕΠ 31,216 τρισ. δολαρίων, ανεβάζοντας το λόγο στο 100,2%, από 99,5% στο τέλος του προηγούμενου δημοσιονομικού έτους. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δαπανά πλέον 1,33 δολάρια για κάθε δολάριο που εισπράττει, με το έλλειμμα του τρέχοντος έτους να προβλέπεται στα 1,9 τρισ. δολάρια ή κοντά στο 6% του ΑΕΠ.
Το ένα στα επτά δολάρια ομοσπονδιακών δαπανών κατευθύνεται πλέον στην εξυπηρέτηση τόκων. Σύμφωνα με τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου (CBO), αύξηση των επιτοκίων κατά μόλις 0,1 ποσοστιαία μονάδα προσθέτει 379 δισ. δολάρια στο κόστος εξυπηρέτησης σε βάθος δεκαετίας. Το προηγούμενο ιστορικό ρεκόρ του 106,1% του 1946 αναμένεται να καταρριφθεί έως το 2030, με τις προβλέψεις του CBO να τοποθετούν το λόγο στο 120% του ΑΕΠ έως το 2036 και στο 175% έως το 2056.
Δομικά αίτια και πολιτικό αδιέξοδο
Σε αντίθεση με την εκτίναξη του χρέους κατά την πανδημία, οι σημερινοί κινητήριοι μοχλοί του ελλείμματος είναι δομικοί, όχι προσωρινοί. Οι μειώσεις φόρων του 2017 και του 2025, η επέκταση της δημόσιας ασφάλισης υγείας και η μη μεταρρύθμιση των μεγάλων προγραμμάτων δαπανών δημιουργούν συνθήκες όπου το χρέος προβλέπεται να αυξάνεται με γεωμετρική πρόοδο. Η σταθεροποίηση του λόγου στο 100% θα απαιτούσε περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων ύψους 10 τρισ. δολαρίων στην επόμενη δεκαετία — μέγεθος για το οποίο δεν υφίσταται καμία πολιτική συναίνεση στην Ουάσιγκτον.
Ευρωζώνη: Πιο αδύναμη ανάπτυξη, χαμηλότερο χρέος, διαφορετικά διλήμματα
Η σύγκριση με την Ευρωζώνη αναδεικνύει δύο διαφορετικά σύμπαντα. Στο πρώτο τρίμηνο του 2026, η ευρωπαϊκή νομισματική ζώνη κατέγραψε ισχνή ανάπτυξη μόλις 0,1% σε τριμηνιαία βάση, κάτω και από τις εκτιμήσεις του 0,2%, ενώ ο ετήσιος ρυθμός υποχώρησε στο 0,8% από 1,2%. Το ΔΝΤ έχει υποβαθμίσει την πρόβλεψη για το σύνολο του 2026 στο 1,1%, από 1,4%, εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν. Στο μέτωπο της δημοσιονομικής εικόνας, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ της Ευρωζώνης διαμορφώθηκε στο 87,8% στο τέλος του 2025, με το έλλειμμα στο 2,9% του ΑΕΠ — μεγέθη σαφώς ηπιότερα από τα αμερικανικά. Ωστόσο, η εικόνα είναι ασύμμετρη εντός του ευρώ: η Ελλάδα παραμένει στο 146,1%, η Ιταλία στο 137,1% και η Γαλλία στο 115,6%, ενώ η ΕΚΤ διατηρεί το βασικό επιτόκιο στο 2,00% με αυξημένη επιφυλακτικότητα. Διαφέρουν, εν τέλει, και τα διλήμματα: οι ΗΠΑ έχουν τα προνόμια του παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος αλλά δομικό έλλειμμα δίχως πολιτική λύση, ενώ η Ευρωζώνη έχει ηπιότερη δημοσιονομική εικόνα αλλά αδυνατεί να παράγει ανάπτυξη.