Το μεγαλύτερο μέρος του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν εκτιμάται ότι εξακολουθεί να βρίσκεται στο πυρηνικό συγκρότημα του Ισφαχάν, σύμφωνα με τον επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας, Ραφαέλ Γκρόσι, ο οποίος μίλησε στο Associated Press.
Όπως ανέφερε, η υπηρεσία διαθέτει δορυφορικές εικόνες που καταγράφουν τις επιπτώσεις των πρόσφατων αεροπορικών επιδρομών ΗΠΑ–Ισραήλ, ενώ συνεχίζει να συλλέγει πληροφορίες για την κατάσταση των εγκαταστάσεων. Οι επιθεωρήσεις της IAEA στο Ισφαχάν διακόπηκαν τον Ιούνιο του 2025, όταν το Ισραήλ εξαπέλυσε 12ήμερη στρατιωτική επιχείρηση, κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες έπληξαν τρεις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Ο Γκρόσι σημείωσε ότι σημαντικό ποσοστό του εμπλουτισμένου ουρανίου βρισκόταν ήδη στο Ισφαχάν όταν ξέσπασε η σύγκρουση και, κατά την εκτίμηση της υπηρεσίας, παραμένει εκεί έως σήμερα. «Δεν έχουμε μπορέσει να επιβεβαιώσουμε ούτε να διαψεύσουμε ότι το υλικό παραμένει εκεί, ούτε αν οι σφραγίδες της IAEA έχουν διατηρηθεί», δήλωσε.
Δορυφορικά ευρήματα και αποθέματα
Σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες της Airbus, φορτηγό που μετέφερε 18 μπλε κοντέινερ εισήλθε σε υπόγεια σήραγγα στο Κέντρο Πυρηνικής Τεχνολογίας του Ισφαχάν στις 9 Ιουνίου 2025, λίγο πριν την έναρξη των επιθέσεων. Τα κοντέινερ εκτιμάται ότι περιείχαν υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο, το οποίο πιθανότατα παραμένει αποθηκευμένο εκεί.
Η IAEA εκτιμά ότι το Ιράν διαθέτει συνολικά 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου έως και 60%, επίπεδο που απέχει μικρό τεχνικό βήμα από το 90% που απαιτείται για στρατιωτική χρήση. Περίπου 200 κιλά εξ αυτών θεωρείται ότι βρίσκονται σε υπόγειες εγκαταστάσεις στο Ισφαχάν.
Ο Γκρόσι είχε δηλώσει στο παρελθόν ότι τέτοια αποθέματα θα μπορούσαν, θεωρητικά, να επιτρέψουν την κατασκευή έως και 10 πυρηνικών όπλων, εφόσον ληφθεί σχετική απόφαση.
Επιθεωρήσεις και διεθνείς υποχρεώσεις
Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας επιδιώκει την επανέναρξη επιθεωρήσεων και σε άλλες κρίσιμες εγκαταστάσεις, όπως στο Νατάνζ και το Φορντό, όπου υπάρχουν επίσης πυρηνικά υλικά.
Ο Γκρόσι υπενθύμισε ότι το Ιράν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων, η οποία το υποχρεώνει να επιτρέπει επιθεωρήσεις στις πυρηνικές του εγκαταστάσεις.
Παράλληλα, αποκάλυψε ότι η Τεχεράνη είχε δηλώσει τη δημιουργία νέας μονάδας εμπλουτισμού στο Ισφαχάν τον Ιούνιο του 2025, η οποία δεν φαίνεται να επλήγη από τις επιθέσεις.
Σενάρια απομάκρυνσης του ουρανίου
Η IAEA έχει συζητήσει με τη Ρωσία και άλλες χώρες το ενδεχόμενο απομάκρυνσης του εμπλουτισμένου ουρανίου από το Ιράν, σε μια διαδικασία που θεωρείται εξαιρετικά σύνθετη και θα απαιτούσε είτε πολιτική συμφωνία είτε στρατιωτική επιχείρηση μεγάλης κλίμακας στο ιρανικό έδαφος.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε ότι ο Ρώσος ομόλογός του Βλαντίμιρ Πούτιν επανέλαβε την πρόθεσή του να συνδράμει στη διαχείριση του ιρανικού ουρανίου, ωστόσο ο ίδιος έκρινε προτεραιότητα τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο Γκρόσι σημείωσε ότι «αυτό που θα έχει σημασία είναι να απομακρυνθεί το υλικό αυτό από το Ιράν» ή να αναμιχθεί ώστε να μειωθεί ο βαθμός εμπλουτισμού του. Παράλληλα, ανέφερε ότι η ΙΑΕΑ συμμετείχε στις πυρηνικές συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν τον Φεβρουάριο, αλλά δεν έλαβε μέρος στις πρόσφατες διαπραγματεύσεις για κατάπαυση του πυρός με τη μεσολάβηση του Πακιστάν. Είπε επίσης ότι ο οργανισμός βρίσκεται σε συζητήσεις ξεχωριστά με τις ΗΠΑ και ανεπίσημα με το Ιράν.
Διπλωματικό αδιέξοδο και «πολιτική βούληση»
Οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα βρίσκονται σε αδιέξοδο, με τον Γκρόσι να επισημαίνει ότι απαιτείται «πολιτική βούληση» από την πλευρά της Τεχεράνης. Όπως σημείωσε, τόσο το Ιράν όσο και οι ΗΠΑ δηλώνουν πρόθυμοι για διάλογο, ωστόσο δεν συμφωνούν στο ποια βήματα πρέπει να προηγηθούν.
Ο επικεφαλής της IAEA χαρακτήρισε τη σημερινή κατάσταση «εντελώς διαφορετική» σε σχέση με το 2015, λόγω της σημαντικής προόδου του Ιράν στον εμπλουτισμό ουρανίου και στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών.
Από την πλευρά του, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να αποκλείει οριστικά τη δυνατότητα της Τεχεράνης να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.