Νέα διπλωματική πρωτοβουλία για τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ προωθεί η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, καλώντας τρίτες χώρες να συμμετάσχουν σε διεθνή συμμαχία, μετά την αποτυχία επαναφοράς της εμπορικής κίνησης στην περιοχή παρά τις προηγούμενες διαβεβαιώσεις της Ουάσινγκτον.
Η πρωτοβουλία, που φέρει την ονομασία «Maritime Freedom Construct», περιγράφεται, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, σε εσωτερικό διπλωματικό τηλεγράφημα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ προς τις αμερικανικές πρεσβείες, με οδηγίες προς τους διπλωμάτες να ασκήσουν πιέσεις σε ξένες κυβερνήσεις, ώστε να ενταχθούν στο σχήμα.
Σύμφωνα με το έγγραφο, η υπό αμερικανική ηγεσία συμμαχία θα έχει ως στόχο την ανταλλαγή πληροφοριών, τον διπλωματικό συντονισμό και την επιβολή κυρώσεων.
Η κίνηση αυτή αποτελεί την πλέον πρόσφατη προσπάθεια της Ουάσινγκτον να αποκαταστήσει τη ροή εμπορικών πλοίων μέσω του στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου περάσματος, την ώρα που το Ιράν κατηγορείται ότι τοποθετεί νάρκες και επιτίθεται σε δεξαμενόπλοια που διέρχονται χωρίς την έγκριση της Τεχεράνης.
Κρίσιμο σημείο στις διαπραγματεύσεις
Το μέλλον των Στενών του Ορμούζ έχει εξελιχθεί σε βασικό σημείο τριβής στις «παγωμένες» συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, με τις εξελίξεις να εντείνουν την ανησυχία για τις διεθνείς τιμές ενέργειας. Την ίδια στιγμή, το Ιράν φέρεται να στοχοποιεί πλοία που δεν καταβάλλουν τέλη διέλευσης, ενώ το αμερικανικό ναυτικό έχει επιβάλει ευρύ αποκλεισμό σε πλοία που κατευθύνονται προς ή από ιρανικά λιμάνια.
Σύμφωνα με το διπλωματικό τηλεγράφημα, η συμμετοχή τρίτων χωρών θεωρείται κρίσιμη: «Η συμμετοχή σας θα ενισχύσει τη συλλογική μας ικανότητα να αποκαταστήσουμε την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και να προστατεύσουμε την παγκόσμια οικονομία. Η συλλογική δράση είναι απαραίτητη για να επιβληθεί ουσιαστικό κόστος στην παρεμπόδιση της διέλευσης από το Ιράν».
Συντονισμός με τη CENTCOM και πιθανή στρατιωτική δράση
Η πρωτοβουλία προβλέπεται να υλοποιηθεί σε συνεργασία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ με την Κεντρική Διοίκηση Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ. Το υπουργείο Εξωτερικών θα λειτουργεί ως κέντρο διπλωματικών επιχειρήσεων, ενώ η CENTCOM θα παρέχει επιχειρησιακή εικόνα σε πραγματικό χρόνο για τη ναυσιπλοΐα και θα συντονίζει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των στρατιωτικών δυνάμεων των συμμετεχόντων κρατών.
Παρότι το σχήμα δεν χαρακτηρίζεται επισήμως στρατιωτική συμμαχία, οι Αμερικανοί διπλωμάτες καλούνται να διερευνήσουν κατά πόσο οι εταίροι επιθυμούν να συμμετάσχουν και σε στρατιωτικό επίπεδο.
Ένταση με συμμάχους και πολιτικές αντιφάσεις
Η πρωτοβουλία αυτή ακολουθεί μια περίοδο έντασης μεταξύ της κυβέρνησης Τραμπ και των συμμάχων της, κυρίως των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επικρίνει επανειλημμένα τους Ευρωπαίους για έλλειψη στρατιωτικής στήριξης στον πόλεμο με το Ιράν, ενώ στο παρελθόν είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να τους αναθέσει τη διαχείριση του ζητήματος της ναυσιπλοΐας στο Στενό.
Σε ανάρτησή του στα τέλη Μαρτίου, είχε καλέσει τους συμμάχους να «αναλάβουν δράση» μόνοι τους, σημειώνοντας ότι «οι ΗΠΑ δεν θα είναι πλέον εκεί για να βοηθήσουν», ενώ είχε απευθυνθεί ειδικά στο Ηνωμένο Βασίλειο με τη φράση «πηγαίνετε να πάρετε το δικό σας πετρέλαιο».
Ωστόσο, η νέα πρόταση για τη δημιουργία διεθνούς συμμαχίας υπό αμερικανική ηγεσία φαίνεται να διαφοροποιείται από αυτή τη στάση.
Αντίδραση Ευρωπαίων και παρασκηνιακές διεργασίες
Από την πλευρά τους, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι δεν είχαν λάβει έγκαιρη ενημέρωση για την έναρξη του πολέμου, γεγονός που δυσχέρανε την άμεση συμμετοχή τους. Παράλληλα, αρκετοί ηγέτες έχουν εκφράσει δημόσια επιφυλάξεις για τη στρατηγική επιλογή των ΗΠΑ να προχωρήσουν σε στρατιωτική σύγκρουση.
Την ίδια ώρα, ευρωπαϊκές χώρες έχουν πραγματοποιήσει διαδοχικές συναντήσεις για την εκπόνηση σχεδίου που θα επιτρέψει την ασφαλή διέλευση πλοίων μετά το τέλος της κρίσης. Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία έχουν ήδη συντονίσει σχετική πρωτοβουλία με τη συμμετοχή άνω των 50 κρατών.
Σύμφωνα με το αμερικανικό τηλεγράφημα, η νέα πρωτοβουλία «θα λειτουργήσει συμπληρωματικά με άλλες ναυτικές δομές ασφάλειας, περιλαμβανομένης της προσπάθειας σχεδιασμού που ηγούνται το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία».
Παραμένει ο αποκλεισμός
Ο Ντόναλντ Τραμπ, μιλώντας από το Οβάλ Γραφείο, επανέλαβε ότι είναι διατεθειμένος να διατηρήσει τον αποκλεισμό έως ότου το Ιράν αποδεχθεί τους όρους των ΗΠΑ για το πυρηνικό του πρόγραμμα. «Ο αποκλεισμός είναι ιδιοφυής και απολύτως αποτελεσματικός», δήλωσε, υπογραμμίζοντας ότι η στρατηγική θα συνεχιστεί «εκτός αν υπάρξει συμφωνία ότι δεν θα υπάρξει πυρηνικό όπλο».