Γιατί η Ελλάδα κατέγραψε τη μεγαλύτερη άνοδο στις τιμές λιανικής ηλεκτρικής ενέργειας τον Απρίλιο. Η εξάρτηση από το φυσικό αέριο και η σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη.
Η Ελλάδα κατατάσσεται πρώτη στις αυξήσεις τιμών στη λιανική ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών τον Απρίλιο χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι είναι η ακριβότερη. Η άνοδος των τιμών τον Απρίλιο συνδέεται άμεσα με την αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου τον προηγούμενο μήνα λόγω της γεωπολιτικής έντασης στη Μέση Ανατολή και φυσικά εξαιτίας της υψηλής εξάρτησης της χώρας μας από το συγκεκριμένο καύσιμο.
Τα στοιχεία του Household Energy Price Index (HEPI) από 33 ευρωπαϊκές πρωτεύουσες καταγράφουν ότι η Αθήνα σημείωσε τη μεγαλύτερη μηνιαία αύξηση τιμών ρεύματος μεταξύ των ευρωπαϊκών πρωτευουσών, επιβεβαιώνοντας τη δομική ευαισθησία της ελληνικής αγοράς στις διεθνείς διακυμάνσεις.
- Διαβάστε ακόμα – Ρεύμα: Το σχέδιο της Κομισιόν για χαμηλότερους φόρους και το «αγκάθι» για την Ελλάδα
Η ελληνική πρωτεύουσα κατέγραψε άνοδο 7% στη λιανική τιμή ρεύματος μέσα σε έναν μήνα, επίδοση που δεν εξηγείται μόνο από τη συγκυρία, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο η αγορά ενσωματώνει το κόστος ενέργειας.
Το σημείο εκκίνησης ήταν η αγορά φυσικού αερίου. Η άνοδος των διεθνών τιμών τον Μάρτιο, υπό την επίδραση της έντασης στη Μέση Ανατολή και της αυξημένης μεταβλητότητας στο TTF, πέρασε στους λογαριασμούς του Απριλίου μέσω του μηχανισμού τιμολόγησης «Μ-1», που εφαρμόζεται σε μεγάλο μέρος των κυμαινόμενων τιμολογίων.
Η έκθεση δείχνει ότι στην ελληνική αγορά η μετακύλιση αυτή ήταν σχεδόν πλήρης. Οι τιμές φυσικού αερίου για τα νοικοκυριά στην Αθήνα αυξήθηκαν κατά 28%, όταν ο μέσος όρος στην Ευρώπη κινήθηκε περίπου στο 5%. Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει όχι μόνο την εξάρτηση από το φυσικό αέριο, αλλά και τη μεγαλύτερη ένταση με την οποία οι διεθνείς αυξήσεις περνούν στο τελικό κόστος.
Παράλληλα, η άνοδος στη λιανική τιμή ρεύματος δεν περιορίζεται στο ενεργειακό σκέλος. Όπως επισημαίνει η HEPI, στο τελικό αποτέλεσμα συμβάλλουν και επιβαρύνσεις από φόρους και χρεώσεις δικτύου, οι οποίες ενισχύουν τη συνολική αύξηση, χωρίς ωστόσο να αποτελούν τον βασικό παράγοντα.
Δύο ταχυτήτων οι ευρωπαϊκές αγορές
Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι ευρωπαϊκές αγορές διαφοροποιούνται ανάλογα με την εξάρτησή τους από το φυσικό αέριο. Σε χώρες με υψηλή εξάρτηση από το φυσικό αέριο, όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ιρλανδία, η άνοδος των διεθνών τιμών πέρασε στη λιανική με μεγαλύτερη ένταση. Αντίθετα, αγορές με υψηλότερη συμμετοχή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ή με ενεργές παρεμβάσεις στη φορολογία και τις χρεώσεις κατάφεραν να περιορίσουν ή και να αντιστρέψουν την τάση. Στη Μαδρίτη καταγράφηκε πτώση 14% στη λιανική τιμή ρεύματος, κάτι που αποδίδεται στη μεγαλύτερη συμμετοχή ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα, αλλά και σε παρεμβάσεις στη φορολογία και στις ρυθμιζόμενες χρεώσεις, που λειτούργησαν ως «φίλτρο» απέναντι στις διεθνείς αυξήσεις.
Ταυτόχρονα, πτωτικές τάσεις εμφανίστηκαν και στη Βόρεια Ευρώπη, όπου η μεταβλητότητα είναι πιο περιορισμένη και οι τιμές μπορούν να κινηθούν καθοδικά όταν υποχωρεί το κόστος παραγωγής.
Το αποτέλεσμα είναι η ίδια κρίση να παράγει διαφορετικές επιπτώσεις, δηλαδή σε ορισμένες αγορές να απορροφάται μερικώς, ενώ σε άλλες να μεταφέρεται σχεδόν αυτούσια στους καταναλωτές.
Το δομικό χαρακτηριστικό της ελληνικής αγοράς
Η εικόνα αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο ένα βασικό χαρακτηριστικό της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Παρά την αυξημένη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών, το φυσικό αέριο εξακολουθεί να λειτουργεί ως καύσιμο εξισορρόπησης και να καθορίζει την οριακή τιμή στο σύστημα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και σε περιόδους υψηλής παραγωγής από ΑΠΕ, η τελική τιμή που διαμορφώνεται στη χονδρική – και τελικά στη λιανική – επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την πορεία του αερίου, το οποίο λειτουργεί ως καύσιμο οριακής τιμής.
Τα στοιχεία της HEPI δείχνουν ότι η Ελλάδα δεν συγκαταλέγεται απαραίτητα στις ακριβότερες αγορές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη σε απόλυτους όρους αλλά βρίσκεται μεταξύ εκείνων που εμφανίζουν τη μεγαλύτερη ευαισθησία στις διακυμάνσεις των τιμών.
Με βάση τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία από την Eurostat και τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας για το 2024-2025, το φυσικό αέριο συμμετείχε περίπου με 35% – 40% στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής της Ελλάδας, ποσοστό αισθητά υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ που κινείται κοντά στο 20%. Αυτό σημαίνει ότι κάθε διαταραχή στις διεθνείς αγορές, είτε αφορά το LNG είτε τις ροές από τη Μέση Ανατολή και τα σημεία διέλευσης όπως τα Στενά του Ορμούζ, μεταφέρεται με μεγάλη ένταση στο εγχώριο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.