Το ενδεχόμενο να «ξεμείνει» ο κόσμος από αεροπορικά καύσιμα εξαιτίας της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ έμοιαζε μέχρι πρότινος αδιανόητο. Ωστόσο, η παρατεταμένη πολεμική ένταση των ΗΠΑ με το Ιράν και οι αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας έχουν ανοίξει μια πρωτοφανή συζήτηση για το μέλλον των πτήσεων, τις τιμές των εισιτηρίων και την εξάρτηση της αεροπορίας από τα ορυκτά καύσιμα.
Το βασικό ερώτημα που κυριαρχεί πλέον στις αγορές και στη βιομηχανία των αερομεταφορών δεν είναι αν θα τελειώσει κυριολεκτικά το καύσιμο για τα αεροπλάνα, αλλά πόσο ακριβό και δυσεύρετο μπορεί να γίνει, εάν η κρίση στον Περσικό Κόλπο συνεχιστεί.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους στον κόσμο, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 41% των αεροπορικών καυσίμων της Ευρώπης. Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας αναλύσεων Kpler, οι παγκόσμιες αποστολές καυσίμου jet και κηροζίνης έπεσαν την περασμένη εβδομάδα κάτω από τα 2,3 εκατομμύρια τόνους – το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ.
Καθησυχαστικοί οι ειδικοί
Παρά την ανησυχία, ειδικοί εκτιμούν ότι η παγκόσμια αγορά δεν βρίσκεται ακόμη κοντά σε πραγματική εξάντληση αποθεμάτων. Ο καθηγητής Ρίτσαρντ Γκριν από το Imperial College του Λονδίνου εξηγεί στον Guardian ότι η παγκόσμια κατανάλωση πετρελαίου φτάνει περίπου τα 100 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως και πως, ακόμη και με σοβαρές διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ, η πραγματική μείωση της προσφοράς θα κυμαινόταν μεταξύ 5% και 10%.
Όπως σημειώνει, μέρος των ποσοτήτων μπορεί να διοχετευθεί μέσω αγωγών ή άλλων θαλάσσιων οδών, ενώ χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία διαθέτουν εναλλακτικές εξόδους προς τον Ινδικό Ωκεανό και την Ερυθρά Θάλασσα.
Εκτίναξη στις τιμές και ακυρώσεις πτήσεων
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, ωστόσο, φαίνεται πως είναι ήδη το κόστος. Ο επικεφαλής του τμήματος αεροναυπηγικής του Imperial College, καθηγητής Ραφαέλ Παλάσιος, σημειώνει ότι η τιμή του αεροπορικού καυσίμου έχει διπλασιαστεί μέσα σε περίπου δύο μήνες.
«Το jet fuel πλέον κοστίζει σχεδόν όσο η βενζίνη που χρησιμοποιούσαν οι οδηγοί αυτοκινήτων πέρυσι», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές στην αεροπορική αγορά. Η Lufthansa ανακοίνωσε στις 22 Απριλίου την περικοπή 20.000 πτήσεων, ενώ η Spirit Airlines οδηγήθηκε σε χρεοκοπία. Παράλληλα, η Virgin προειδοποίησε ότι δεν μπορεί πλέον να απορροφήσει το αυξημένο κόστος καυσίμων και θα προχωρήσει σε αυξήσεις εισιτηρίων, ενώ η IAG, μητρική της British Airways, ανακοίνωσε «προσαρμογές στις τιμές».
Η EasyJet προσπάθησε να καθησυχάσει τους επιβάτες με πολιτική «κλείστε με σιγουριά», διαβεβαιώνοντας ότι δεν θα υπάρξουν μεταγενέστερες αυξήσεις τιμών στα ήδη αγορασμένα εισιτήρια. Η δυνατότητα αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι η εταιρεία έχει εξασφαλίσει μέσω χρηματοοικονομικών συμβολαίων περίπου το 70% των αναγκών της σε καύσιμα έως τον Σεπτέμβριο.
Οι ταξιδιώτες αλλάζουν συνήθειες
Η αβεβαιότητα επηρεάζει ήδη τη συμπεριφορά των ταξιδιωτών. Σύμφωνα με έρευνα της Globetrender, σχεδόν οι μισοί παράγοντες της τουριστικής βιομηχανίας αναμένουν έντονες διακυμάνσεις τιμών από εβδομάδα σε εβδομάδα.
Πολλοί ταξιδιώτες καθυστερούν πλέον τις κρατήσεις τους, περιμένοντας μεγαλύτερη σταθερότητα στην αγορά, ενώ καταγράφεται στροφή προς πιο κοντινούς και «ασφαλείς» προορισμούς.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι πρώτες περικοπές δρομολογίων θα αφορούν μικρότερα περιφερειακά αεροδρόμια και λιγότερο κερδοφόρες γραμμές, με τις μεγάλες διεθνείς συνδέσεις να διατηρούνται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Η κρίση ως επιταχυντής για τη «μετά πετρελαίου» αεροπορία
Πέρα από την άμεση κρίση, η κατάσταση επαναφέρει δυναμικά τη συζήτηση για την επόμενη ημέρα στις αερομεταφορές και την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Ο καθηγητής Παλάσιος εκτιμά ότι η τεχνολογία για πτήσεις χωρίς συμβατικό πετρέλαιο υπάρχει ήδη, αλλά το κόστος παραμένει απαγορευτικό.
Μία από τις βασικές εναλλακτικές είναι τα συνθετικά καύσιμα, τα οποία παράγονται μέσω αντίστροφης χημικής διαδικασίας, δεσμεύοντας άνθρακα και υδρογόνο για τη δημιουργία καυσίμου. Ωστόσο, απαιτούν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και κοστίζουν έως και δέκα φορές περισσότερο από την παραδοσιακή κηροζίνη.
Η δεύτερη λύση αφορά τη χρήση υδρογόνου. Αν και η τεχνολογία έχει ήδη δοκιμαστεί από εταιρείες όπως η Rolls-Royce, το πρόβλημα βρίσκεται στις υποδομές, καθώς το υδρογόνο απαιτεί κρυογονική αποθήκευση και εντελώς διαφορετικό σύστημα ανεφοδιασμού.
Παράλληλα, οι αεροπορικές βιομηχανίες επενδύουν σε νέα αεροσκάφη με πολύ χαμηλότερη κατανάλωση καυσίμων, ακόμη και σε πρωτότυπα μοντέλα με τεράστιες αναδιπλούμενες πτέρυγες για μεγαλύτερη αεροδυναμική απόδοση.
«Η εποχή του πετρελαίου θα τελειώσει πριν τελειώσει το πετρέλαιο»
Παρά τις τεχνολογικές εξελίξεις, οι ειδικοί εκτιμούν ότι η μετάβαση θα χρειαστεί δεκαετίες. Ο Παλάσιος κάνει λόγο για μια αλλαγή ορίζοντα 50 ετών, υπογραμμίζοντας ότι μεγάλες κρίσεις συχνά λειτουργούν ως καταλύτες για ιστορικές μεταβάσεις.
Την ίδια στιγμή, αυξάνεται η ανησυχία ότι οι αερομεταφορές θα εξελιχθούν ξανά σε προνόμιο των οικονομικά ισχυρών, καθώς το αυξημένο ενεργειακό κόστος απειλεί να μετατρέψει το αεροπορικό ταξίδι σε πολυτέλεια.
Ο καθηγητής Γκριν υπενθυμίζει πάντως ότι οι συνέπειες των υψηλών τιμών πετρελαίου πλήττουν δυσανάλογα τις φτωχότερες χώρες, επηρεάζοντας ακόμη και βασικές δραστηριότητες όπως η αγροτική παραγωγή και η προμήθεια λιπασμάτων.
Όπως είχε πει ο ιστορικός παράγοντας του ΟΠΕΚ, σεΐχης Αχμέντ Ζάκι Γιαμανί: «Η λίθινη εποχή δεν τελείωσε επειδή τελείωσαν οι πέτρες και η εποχή του πετρελαίου θα τελειώσει πολύ πριν εξαντληθεί το πετρέλαιο».