ΔΝΤ: Η φορολογική διοίκηση, μοχλός ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας

Οι βελτιώσεις στη φορολογική διοίκηση διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, διευρύνοντας τη φορολογική βάση, ενισχύοντας και αυξάνοντας την εμπιστοσύνη στο σύστημα.

Σε αυτό καταλήγει μελέτη του ΔΝΤ για το ρόλο της φορολογικής διοίκησης στην οικονομική ανάκαμψη της Ελλάδος.

Σύμφωνα με τη μελέτη, επόμενη πρόκληση είναι να διασφαλιστεί ότι τα πρόσφατα κέρδη θα έχουν μόνιμο χαρακτήρα. Αν και, όπως σημειώνει, η μεταρρυθμιστική ατζέντα δεν έχει ολοκληρωθεί, η έκταση -και η αλληλουχία- της ελληνικής ανάκαμψης προσφέρουν πολύτιμα διδάγματα για άλλες χώρες που επιδιώκουν φορολογικές μεταρρυθμίσεις.

Τεχνητή νοημοσύνη

Οι συγγραφείς της μελέτης επισημαίνουν ότι προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί στη συστηματικότερη χρήση αναλυτικών εργαλείων και τεχνητής νοημοσύνης για τη διαχείριση κινδύνων φορολογικής συμμόρφωσης, την περαιτέρω βελτίωση των υπηρεσιών προς τους φορολογουμένους και της εμπιστοσύνης τους, καθώς και τη διασφάλιση ότι οι δεξιότητες και η στελέχωση συμβαδίζουν με τις ταχύτατες τεχνολογικές εξελίξεις.

Όπως τονίζει το ΔΝΤ, η Ελλάδα από παράδειγμα προς αποφυγή στην Ευρώπη, αποκλεισμένη από τις αγορές και με ανεπαρκή φορολογικά έσοδα για τη χρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών και την υποστήριξη της οικονομικής ανάπτυξης, αποτελεί, πλέον, μία από τις μόλις πέντε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που καταγράφουν πρωτογενές  πλεόνασμα. 

Οι συγγραφείς της μελέτης κάνουν λόγο για μια εντυπωσιακή ανατροπή, που αναδεικνύει πόσο έχουν βελτιωθεί τα δημόσια οικονομικά της χώρας. «Η αλλαγή αυτή αντανακλά, σε σημαντικό βαθμό, τον μετασχηματισμό της φορολογικής διοίκησης, η οποία μείωσε σταδιακά τα κενά φορολογικής συμμόρφωσης και αποκατέστησε τη δημοσιονομική αξιοπιστία — έναν από τους αθόρυβους κινητήρες της ευρύτερης οικονομικής ανάκαμψης της Ελλάδας».

Μάλιστα αναφέρονται και στην τελευταία αξιολόγηση του Ταμείου για τη χώρα μας στο πλαίσιο του άρθρου 4 όπου διαπιστώνει ότι η χώρα βρίσκεται σε καλή θέση για να αντιμετωπίσει εξωτερικούς κραδασμούς, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που απορρέουν από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Με βάση τη μελέτη:

•  οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να υλοποιήσουν τους στόχους των δημοσιονομικών μεταρρυθμίσεών τους αν το φορολογικό σύστημα δεν είναι δίκαιο, αξιόπιστο και διαφανές
• η ανάπτυξη αυτών των δυνατοτήτων απαιτεί χρόνο.

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με το ΔΝΤ, η μεταρρύθμιση εξελίχθηκε σε τρεις αλληλοενισχυόμενες φάσεις :

• Σταθεροποίηση (2010–12). Το 2010 η χώρα υπέγραψε το πρώτο μνημόνιο, με τις παρεμβάσεις στη φορολογική διοίκηση να επικεντρώνονται στη σταθεροποίηση των εσόδων και στη δημιουργία των βάσεων για βαθύτερες μεταρρυθμίσεις. Αυτές περιελάμβαναν ένα σχέδιο καταπολέμησης της φοροδιαφυγής, στοχευμένα προγράμματα για τη βελτίωση της είσπραξης εσόδων από μεγάλους φορολογουμένους και εύπορα άτομα, καθώς και έναν μεσοπρόθεσμο οδικό χάρτη μεταρρυθμίσεων.
• Θεσμική οικοδόμηση (2013–17). Από τον Αύγουστο του 2012, η Ελλάδα προχώρησε στη συγχώνευση του δικτύου των φορολογικών υπηρεσιών, μειώνοντας τον αριθμό των τοπικών εφοριών από 288 σε 119 ενώ αναδιοργάνωσε τις λειτουργίες της διοίκησης με βάση τις αρμοδιότητες και όχι τη γεωγραφική κατανομή. Με νόμο το 2016 συστήνεται η ΑΑΔΕ η οποία τέθηκε σε λειτουργία το 2017.
•  Ψηφιακός μετασχηματισμός (2018–25). Παρότι τα ψηφιακά εργαλεία είχαν αρχίσει να εισάγονται ήδη από νωρίτερα, η αποφασιστική ώθηση δόθηκε αφού είχαν πλέον τεθεί σταθερά θεσμικά θεμέλια. Σε αυτό το στάδιο, η φορολογική διοίκηση διέθετε τη διακυβέρνηση, τις δεξιότητες και την αξιοπιστία που απαιτούνταν ώστε ο ψηφιακός μετασχηματισμός να έχει μόνιμο αντίκτυπο.

Μεταξύ 2020 και 2025, η Ελλάδα ανέπτυξε ένα ολοκληρωμένο σύνολο ψηφιακών συστημάτων — από αναλυτικά εργαλεία υποστήριξης διοίκησης έως ηλεκτρονική τιμολόγηση σε πραγματικό χρόνο και διασύνδεση ταμειακών μηχανών με τα πληροφοριακά συστήματα.

Οι μεταρρυθμίσεις αυτές διευκόλυναν τη συμμόρφωση των φορολογουμένων και παρείχαν στους ελεγκτές πιο αποτελεσματικά εργαλεία για τον εντοπισμό κινδύνων και τη στοχευμένη επιβολή ελέγχων εκεί όπου ήταν περισσότερο αναγκαίο. Αποτέλεσμα; Τα έσοδα από ΦΠΑ να αυξάνονται κατά 2,4 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ μέσα σε 15 χρόνια: από 7,1% το 2010 σε περίπου 9,5% το 2025.