Υπάρχουν αποφάσεις που απλώς δικαιώνουν τους καταναλωτές — και υπάρχουν αποφάσεις που διαβάζονται σαν κατηγορητήριο. Η υπ’ αριθμ. 128/2026 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Με γλώσσα νηφάλια αλλά αδυσώπητη, οι δικαστές κατέρριψαν ένα προς ένα τα επιχειρήματα της Εθνικής Τράπεζας για το περιβόητο «χαράτσι» των 0,80 ευρώ τον μήνα και αποκάλυψαν αυτό που εκατοντάδες χιλιάδες πελάτες υποψιάζονταν: ότι πίσω από τη γλυκερή επιστολή με τα «νέα προνόμια» κρυβόταν μια εμπορική μεθόδευση που δεν άντεχε ούτε στον στοιχειώδη νομικό έλεγχο.
Η «μετατροπή» που δεν ήταν μετατροπή
Το καλοκαίρι του 2025, η Εθνική απηύθυνε στους πελάτες της — κατόχους λογαριασμών «Απλό Ταμιευτήριο» και «Απλός Τρεχούμενος» — μια επιστολή με ύφος εορταστικό: «Νέα εποχή στην τραπεζική μας σχέση». Τους ανακοίνωνε ότι οι λογαριασμοί τους θα «αναβαθμίζονταν» αυτόματα σε «Λογαριασμούς Προνομίων», με μηνιαία χρέωση «μόλις» 0,80 ευρώ. Στην πραγματικότητα, όπως διαπίστωσε το δικαστήριο, δεν άλλαζε απολύτως τίποτα στα ουσιώδη χαρακτηριστικά της σχέσης — η μόνη «μεταβολή» εντοπιζόταν αποκλειστικά στην τιμολόγηση. Δηλαδή: ίδιος λογαριασμός, ίδιες λειτουργίες, απλώς από εδώ και πέρα με χρέωση. Μια κλασική περίπτωση όπου το ταμπελάκι αλλάζει για να βγει νέα τιμή.
«Δωρεάν» υπηρεσίες που ήδη ήταν δωρεάν δια νόμου
Εδώ τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο πικάντικα. Ανάμεσα στα διαφημιζόμενα «προνόμια» περιλαμβάνονταν η δωρεάν μεταφορά χρημάτων έως 500 ευρώ μέσω IRIS και η δωρεάν φόρτιση προπληρωμένης κάρτας. Το δικαστήριο, με χειρουργική ακρίβεια, σημείωσε αυτό που η τράπεζα φρόντισε να αποσιωπήσει: οι υπηρεσίες αυτές παρέχονταν ήδη χωρίς χρέωση — άλλες λόγω του πλαισίου λειτουργίας του διατραπεζικού συστήματος ΔΙΑΣ, άλλες δυνάμει του άρθρου 48 του Ν. 5167/2024 που απαγορεύει ρητά τη χρέωσή τους. Με άλλα λόγια, η Εθνική επιχείρησε να πουλήσει ως «προνόμιο» κάτι που ο νόμος έχει ήδη κατοχυρώσει δωρεάν. Όπως εύστοχα παρατήρησε το δικαστήριο, η έννοια του «δωρεάν» «αποσπάται από το κανονιστικό της έρεισμα και επανανοηματοδοτείται ως δήθεν συμβατικό πλεονέκτημα». Σε απλά ελληνικά: σου πουλάνε τον αέρα που ήδη ανέπνεες.
Το κόλπο του opt-out
Το έτερο χαρακτηριστικό «εύρημα» της τράπεζας ήταν η διαδικασία αυτόματης μετάπτωσης. Αν δεν αντιδρούσες, αν δεν τηλεφωνούσες, αν δεν έμπαινες στο Digital Banking μέχρι την 25η Αυγούστου να δηλώσεις «όχι, δεν θέλω», γινόσουν αυτομάτως πελάτης «Προνομίων» και κάθε μήνα σε χρέωνε. Το δικαστήριο χαρακτήρισε το σύστημα αυτό αδιαφανές και καταχρηστικό, κρίνοντας ότι «η μηνιαία χρέωση των 0,80 ευρώ καθίσταται ο κανόνας για τον μη αντιδρώντα καταναλωτή». Δηλαδή στήθηκε ένας μηχανισμός όπου η σιωπή του πελάτη — που μπορεί να μην άνοιξε ποτέ την επιστολή, να ταξίδευε, ή απλώς να δυσπιστούσε στα ψιλά γράμματα — μεταφραζόταν σε γνήσια συγκατάθεση.
Η ετυμηγορία: «πεπλανημένη εντύπωση», «αποσιώπηση», «επιλεκτική ανάδειξη»
Σπάνια δικαστική απόφαση χρησιμοποιεί τόσο σκληρό λεξιλόγιο για συστημική τράπεζα. Το Πρωτοδικείο μίλησε για «παραπλανητική διάρθρωση της πληροφόρησης», για «αποσιώπηση ουσιωδών περιορισμών», για «επιλεκτική ανάδειξη στοιχείων» που «δύναται να επηρεάσει ουσιωδώς την οικονομική αντίληψη και συμπεριφορά του μέσου καταναλωτή». Διαπίστωσε ότι η τράπεζα διαμόρφωσε «εικόνα υπερτιμημένης αξίας του πακέτου», η οποία δεν ανταποκρινόταν στην πραγματική οικονομική του λειτουργία. Και κατέληξε ότι η πρακτική αυτή δεν συνάδει με την αρχή της διαφάνειας — μια κεντρική, μη διαπραγματεύσιμη υποχρέωση κάθε παρόχου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το τίμημα
Η Εθνική Τράπεζα — που, σύμφωνα με τα ίδια τα στοιχεία της απόφασης, διαθέτει ενεργητικό δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ, σημαντικά καθαρά κέρδη προ φόρων και δίκτυο 356 καταστημάτων στην Ελλάδα — καταδικάστηκε:
- σε καταβολή 50.000 ευρώ προς την ΕΚΠΟΙΖΩ ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης,
- σε χρηματική ποινή 3.000 ευρώ για κάθε μελλοντική παράβαση της απαγορευτικής διάταξης,
- και — το πιο καθοριστικό — η απόφαση κηρύχθηκε προσωρινά εκτελεστή, που σημαίνει ότι η χρέωση των 0,80 ευρώ απαγορεύεται ήδη από τώρα, χωρίς να περιμένει κανείς την έκβαση τυχόν εφέσεων.
Η ΕΚΠΟΙΖΩ θέτει επιπλέον ζήτημα αναδρομικότητας: εφόσον η χρέωση κρίθηκε παράνομη, η τράπεζα οφείλει να αντιλογίσει — δηλαδή να επιστρέψει — τα ποσά που ήδη παρακράτησε από τους καταναλωτές.
Ο απολογισμός μιας μεθόδευσης
Στο τέλος, η ιστορία αυτή δεν είναι μόνο για 0,80 ευρώ τον μήνα. Είναι για το πώς ένα τραπεζικό ίδρυμα που κατέχει, με τη διατύπωση του δικαστηρίου, «πολύ ισχυρή θέση στην ελληνική τραπεζική αγορά», επιχείρησε να μετατρέψει την κανονιστικά κατοχυρωμένη δωρεάν παροχή υπηρεσιών σε εμπορικό «πακέτο προνομίων» — πλασάροντας στους πελάτες του σαν δώρο αυτό που τους ανήκε δικαιωματικά.
Και είναι, ταυτόχρονα, για το πώς μια συλλογική αγωγή ενός σωματείου καταναλωτών μπόρεσε να σταματήσει τη μεθόδευση. Μια υπενθύμιση ότι, στις σύγχρονες ασύμμετρες σχέσεις παρόχου-καταναλωτή, η μόνη πραγματική άμυνα είναι ο συλλογικός έλεγχος. Και ένα πολύ καίριο μήνυμα προς τις υπόλοιπες τράπεζες που παρακολουθούν την υπόθεση: το «πάμε να δούμε αν θα το πιάσει κανείς» δεν είναι πια στρατηγική. Είναι ρίσκο.
Ι.Α.Φ