Αυξήσεις έως 199% στην 5ετία: Το πραγματικό «πρόσωπο» της ακρίβειας

Προϊόντα και υπηρεσίες που έχουν ανατιμηθεί ακόμη και κατά… 200% μέσα στην τελευταία 5ετία αναδεικνύουν τα αναλυτικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, ερμηνεύοντας το γιατί η ακρίβεια αντιμετωπίζεται ως το νούμερο ένα πρόβλημα της ελληνικής κοινωνίας.

Η εκτόξευση του πληθωρισμού στο 5,4% για τον Απρίλιο έσπειρε την αμφιβολία στο οικονομικό επιτελείο σχετικά με το κατά πόσο είναι εφικτό πλέον ο μέσος πληθωρισμός του 2026 να συγκρατηθεί στο 3,2%. Ήδη ο μέσος όρος 4μήνου έχει φτάσει στο 3,6% και η τάση παραμένει ανοδική. Η ανάλυση των οικονομικών δεδομένων δείχνει ότι για κάθε μισή ποσοστιαία μονάδα που θα προστίθεται στον πληθωρισμό θα καταγράφεται μείωση 0,2% στον πραγματικό ρυθμό ανάπτυξης. Έτσι, στο σενάριο με μέσο πληθωρισμό 3,7%, η Ελλάδα θα κλείσει τη χρονιά περίπου στο 1,8% πραγματικής ανάπτυξης, ενώ το 4,2% στον δείκτη τιμών καταναλωτή θα ρίξει ακόμη περισσότερο το ποσοστό μεταβολής του ΑΕΠ στο 1,6%.

Ο πληθωρισμός αποτυπώνει τα ετήσια ποσοστά μεταβολής των τιμών τόσο σε επίπεδο δεικτών όσο και σε επίπεδο επιμέρους προϊόντων. Οι αναλυτικοί δείκτες εξέλιξης των τιμών σε βάθος χρόνου, από την άλλη, καταγράφουν εντονότερα το πρόβλημα της ακρίβειας, καθώς αναλύσεις σε βάθος 5ετίας επηρεάζονται λιγότερο από συγκυριακές μεταβολές. Σε αυτό το επίπεδο, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν διάχυση των πληθωριστικών πιέσεων. Ουσιαστικά, οι καταναλωτές βιώνουν μια δεύτερη διαδοχική κρίση μέσα στην τελευταία 5ετία, η οποία έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχουν προϊόντα και υπηρεσίες που έχουν ακριβύνει πάνω από 30%, φτάνοντας μέχρι και το 199%. Συγκρίνοντας τους επιμέρους δείκτες της ΕΛΣΤΑΤ για περισσότερα από 650 προϊόντα και υπηρεσίες κατά την περίοδο 2021-2026 (σ.σ.: λαμβάνονται υπόψη τα στοιχεία του Απριλίου), προκύπτει ότι η μεγαλύτερη αύξηση έχει καταγραφεί στα αεροπορικά εισιτήρια εξωτερικού με ποσοστό 199%. Ακολουθούν οι πτήσεις εσωτερικού με 147%, το φυσικό αέριο είναι στο +119% και το πετρέλαιο θέρμανσης στο +115%. Μουσεία, βιβλιοθήκες και χώροι πολιτισμού ανεβαίνουν ψηλά στην κατάταξη, με ποσοστό 98%, ενώ το υγραέριο κίνησης έχει ακριβύνει κατά 89%. Από εκεί και πέρα, αποτυπώνονται και οι μεγάλες μεταβολές σε τρόφιμα: +82% στο αρνί και στο κατσίκι, +75% στο μοσχάρι, +61% στο κακάο και στη σοκολάτα σε σκόνη, +47% στον καφέ.

Είναι, προφανώς, ποσοστά τα οποία ουδεμία σχέση έχουν με τον ρυθμό μεταβολής του εισοδήματος το ίδιο διάστημα. Και είναι πολλαπλάσια ή πολύ μεγαλύτερα από τον μέσο ρυθμό μεταβολής των τιμών της 5ετίας, που ορίζεται στο 26%.

Η περίοδος 2021-2026 στην Ελλάδα σημαδεύτηκε από μια πρωτοφανή ανακατάταξη του κόστους διαβίωσης, με τις ανατιμήσεις να μην ακολουθούν μια γραμμική πορεία, αλλά να εκδηλώνονται με σφοδρότητα σε συγκεκριμένους νευραλγικούς τομείς. Η μελέτη των δεδομένων αποκαλύπτει μια «ιεραρχία» της ακρίβειας, όπου οι μεταφορές και η ενέργεια λειτουργούν ως οι κύριοι επιταχυντές, παρασύροντας στη συνέχεια το καλάθι της νοικοκυράς και τις υπηρεσίες αναψυχής.

Ενοίκια

Ο λογαριασμός της στέγασης για τα νοικοκυριά δεν επηρεάζεται μόνο από το κόστος στέγασης και ηλεκτροδότησης αλλά και από αυτό των ενοικίων. Η μεταβολή τους στην 5ετία έχει φτάσει πλέον στο +30% καθιστώντας και τη συγκεκριμένη υπηρεσία μια από αυτές που ξεπερνούν τον μέσο πληθωρισμό.

Μεταφορές

Η πιο εντυπωσιακή διαπίστωση που προκύπτει από τα στοιχεία είναι η εκρηκτική άνοδος στο κόστος των μετακινήσεων, ιδιαίτερα των αεροπορικών. Οι πτήσεις εξωτερικού και εσωτερικού κατέγραψαν τις μεγαλύτερες ποσοστιαίες αυξήσεις στο σύνολο της οικονομίας. Η τάση αυτή υποδηλώνει μια ριζική αλλαγή στο μοντέλο της ταξιδιωτικής βιομηχανίας. Παράλληλα, η αύξηση στην ενοικίαση εξοπλισμού προσωπικής μεταφοράς ενισχύει την εικόνα μιας αγοράς όπου η πρόσβαση σε μέσα μετακίνησης -είτε για επαγγελματικούς λόγους είτε για τουρισμό- έχει καταστεί δυσανάλογα ακριβή σε σχέση με το παρελθόν.

Καύσιμα

Η ενέργεια αποτελεί τον δεύτερο μεγάλο πυλώνα της ακρίβειας. Το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο θέρμανσης ηγούνται της κούρσας, σημειώνοντας υπερδιπλασιασμό του κόστους τους. Η άνοδος αυτή έχει οριζόντιες επιπτώσεις, καθώς δεν επιβαρύνει μόνο τη θέρμανση των κατοικιών, αλλά αυξάνει και το λειτουργικό κόστος κάθε παραγωγικής μονάδας. Στην κατηγορία των καυσίμων κίνησης, το πετρέλαιο κίνησης και η βενζίνη ακολουθούν μια σταθερά ανοδική τροχιά, με το πετρέλαιο να παρουσιάζει εντονότερη πίεση. Η διατήρηση των τιμών των καυσίμων σε υψηλά επίπεδα για μία πενταετία εξηγεί εν μέρει γιατί οι ανατιμήσεις σε άλλα προϊόντα, όπως τα τρόφιμα, παρέμειναν ανθεκτικές, καθώς το κόστος μεταφοράς των αγαθών ενσωματώνεται στην τελική τιμή στο ράφι.

Τρόφιμα

Στον τομέα των τροφίμων, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι μεγαλύτερες πιέσεις ασκούνται στα κρέατα και στα εξειδικευμένα αγαθά. Το αρνί, το κατσίκι και το μοσχάρι αναδεικνύονται σε προϊόντα υψηλής επιβάρυνσης, καθιστώντας την κατανάλωση κρέατος μια ολοένα και πιο ακριβή συνήθεια.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση των προϊόντων κακάου και σοκολάτας. Η σημαντική άνοδος σε αυτές τις κατηγορίες, μαζί με τον καφέ, υποδηλώνει ότι η ακρίβεια δεν αγγίζει μόνο τα είδη πρώτης ανάγκης, αλλά και τις καθημερινές απολαύσεις των καταναλωτών. Επιπλέον, η τιμή βασικών συστατικών της ελληνικής διατροφής, όπως το ελαιόλαδο, τα τυριά και τα αυγά, έχει υποστεί σημαντικές μεταβολές, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η διαχείριση του οικογενειακού προϋπολογισμού απαιτεί πλέον διαρκείς περικοπές ή αναζήτηση φθηνότερων εναλλακτικών.

Πολιτισμός – Τουρισμός

Η άνοδος στις τιμές εισόδου σε μουσεία και βιβλιοθήκες είναι από τις υψηλότερες που καταγράφηκαν. Στον τομέα της φιλοξενίας, τα ξενοδοχεία και τα τουριστικά πακέτα παρουσιάζουν αυξήσεις που συμβαδίζουν με τη γενικότερη τάση του τουριστικού τομέα. Αυτό σημαίνει ότι οι διακοπές για τον μέσο Έλληνα καταναλωτή έχουν καταστεί ακριβότερες, όχι μόνο λόγω των μεταφορικών, αλλά και λόγω της διαμονής και της εστίασης.

Η διάχυση της ακρίβειας

Πέρα από τα τρόφιμα και την ενέργεια, η ανάλυση δείχνει ότι η ακρίβεια έχει διαποτίσει σχεδόν κάθε πτυχή της οικονομικής δραστηριότητας. Από την ιδιωτική ασφάλεια υγείας και τα είδη ένδυσης μέχρι τα είδη κηπουρικής και τα προϊόντα για κατοικίδια, δεν υπάρχει τομέας που να παρέμεινε ανεπηρέαστος. Ακόμη και κατηγορίες όπως τα κοσμήματα και τα ρολόγια σημείωσαν άνοδο, κάτι που πιθανώς αντανακλά την αύξηση των τιμών των πρώτων υλών (πολύτιμα μέταλλα) σε παγκόσμιο επίπεδο κατά την εξεταζόμενη περίοδο.