Η νομική σύγκρουση ανάμεσα στον Έλον Μασκ και τον Σαμ Άλτμαν αποκάλυψε τις προσωπικές και οικονομικές ρωγμές κάτω από τη μεγάλη έκρηξη που καθορίζει τη Silicon Valley.
Όκλαντ, Καλιφόρνια — Η ομοσπονδιακή δικαστής Ιβόν Γκονζάλες Ρότζερς άνοιξε την τελευταία ημέρα των καταθέσεων στη γιγαντιαία δίκη ανάμεσα στον Έλον Μασκ και την OpenAI του Σαμ Άλτμαν με ένα απλό ερώτημα: έπρεπε άραγε να κατατεθεί ως αποδεικτικό στοιχείο ένα τρόπαιο που απεικόνιζε τα χρυσά οπίσθια ενός γαϊδάρου;
Η δικαστής κρατούσε το αγαλματίδιο στα χέρια της με εμφανή απορία και μια δόση ειρωνικής διάθεσης. Ο Ντάριο Αμοντέι, τότε επικεφαλής ομάδας για την ασφάλεια της τεχνητής νοημοσύνης, είχε βοηθήσει χρόνια πριν να απονεμηθεί το τρόπαιο σε έναν ασκούμενο της εταιρείας, αφού ο Μασκ τον είχε αποκαλέσει «jackass» επειδή τον αμφισβήτησε σε εταιρική συνάντηση για θέματα ασφάλειας της AI.
«Θεωρούμε αρκετά προφανές ότι αυτό το τρόπαιο δεν έχει καμία σχέση με την υπόθεση», είπε στο δικαστήριο δικηγόρος του Μασκ. Η Γκονζάλες Ρότζερς αποφάσισε τελικά να επιτρέψει την κατάθεση φωτογραφίας του αγαλματιδίου, το οποίο είχε δοθεί στον Τζόσουα Άκιαμ, σήμερα επικεφαλής οραματιστή της OpenAI.
Το ίδιο το τρόπαιο απομακρύνθηκε προτού το δει το εννεαμελές σώμα των ενόρκων, έξι γυναίκες και τρεις άνδρες, αν και τους παρουσιάστηκε φωτογραφία του. Κάπως έτσι κύλησε η ιστορική νομική αντιπαράθεση ανάμεσα σε μερικούς από τους ισχυρότερους παίκτες της τεχνητής νοημοσύνης. Τυπικά, η δίκη των τριών εβδομάδων, η οποία πλέον βρίσκεται στα χέρια των ενόρκων, αφορούσε τους ισχυρισμούς του Μασκ, του πλουσιότερου ανθρώπου στον κόσμο, ότι εξαπατήθηκε ώστε να στηρίξει με εκατομμύρια δολάρια την OpenAI όταν ήταν ακόμη ένας struggling μη κερδοσκοπικός οργανισμός, μόνο για να τη δει στη συνέχεια να μετατρέπεται στην ισχυρότερη εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης στον κόσμο. Η OpenAI αντέτεινε ότι ήταν αναγκασμένη να στραφεί σε εμπορικό μοντέλο για να χρηματοδοτήσει τις τεράστιες ερευνητικές της ανάγκες και ότι ο Μασκ είχε υποστηρίξει μια τέτοια εξέλιξη.
Η διαδικασία αποκάλυψε τη μυθολογία γύρω από τον σεισμικό οικονομικό μετασχηματισμό που φέρνει η AI, με μεγαλόστομες αναφορές στο όφελος της ανθρωπότητας και στον υπαρξιακό κίνδυνο. Ταυτόχρονα, όμως, φώτισε και τη σκοτεινή πλευρά της έκρηξης της τεχνητής νοημοσύνης: τις παρασκηνιακές συμφωνίες, τις οικονομικές αγωνίες, τα βραχυκυκλωμένα νεύρα και τις προσωπικές βεντέτες που έχουν διαμορφώσει τη σύγχρονη τεχνολογία όσο και η ίδια η πορεία προς τη μηχανική συνείδηση.
Δύο ημέρες πριν από τη δίκη, ο Μασκ έστειλε - στον πρόεδρο της OpenAI, Γκρεγκ Μπρόκμαν, σχετικά με μια πιθανή πρόταση συμβιβασμού. Όταν ο Μπρόκμαν πρότεινε να αποσύρουν και οι δύο πλευρές τις αξιώσεις τους, ο Μασκ απάντησε: «Μέχρι το τέλος αυτής της εβδομάδας, εσύ και ο Σαμ θα είστε οι πιο μισητοί άνθρωποι στην Αμερική. Αν επιμένετε, ας γίνει έτσι», σύμφωνα με δικαστικά έγγραφα.
Ο Μασκ έχει ζητήσει, μεταξύ άλλων, την απομάκρυνση του Άλτμαν από τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου και διεκδικεί έως και 180 δισ. δολάρια από τον κερδοσκοπικό βραχίονα της OpenAI προς τη μη κερδοσκοπική μητρική της. Ζητά επίσης την ανατροπή της μετατροπής της OpenAI σε εμπορικό σχήμα ως μέρος των ένδικων μέτρων. Αν ο Μασκ δικαιωθεί, αυτό θα περιπλέξει σοβαρά την πιθανή είσοδο της OpenAI στο χρηματιστήριο, η οποία αναμένεται ακόμη και αργότερα μέσα στη χρονιά.
Ο μεγάλος εξισωτής
Η δικαστική αίθουσα λειτούργησε σαν ένας ιδιότυπος εξισωτής σε μια εποχή ολοένα και πιο ολιγαρχική. Αρκετοί από όσους προσήλθαν για να καταθέσουν ήταν δισεκατομμυριούχοι, μεταξύ αυτών ο Μασκ και ο Άλτμαν, άνθρωποι συνηθισμένοι σε ιδιωτικά αεροσκάφη και προσωπικούς σεφ. Κι όμως, όλοι αναγκάστηκαν να αφήσουν στην άκρη τις ηλεκτρονικές συσκευές τους και να περάσουν από τους ίδιους ανιχνευτές μετάλλων με όλους τους υπόλοιπους.
Στη Silicon Valley, όπου το ανεπίσημο ντύσιμο θεωρείται το απόλυτο σύμβολο της ανατρεπτικής δύναμης της τεχνολογίας, σχεδόν κάθε στέλεχος που ανέβηκε στο βήμα του μάρτυρα εμφανίστηκε με κοστούμι και γραβάτα. Ο Μπρόκμαν και ο Άλτμαν παρακολούθησαν τη διαδικασία σχεδόν καθημερινά, καθισμένοι δίπλα δίπλα στα έδρανα πίσω από την υπεράσπιση της OpenAI, κρατώντας κατά διαστήματα σημειώσεις. Στα μισά της δίκης, ο Μπρόκμαν άρχισε να φέρνει μαζί του ένα λευκό μαξιλάρι για να κάθεται.
Ο Μασκ εισήλθε στο δικαστήριο συνοδευόμενος από ομάδα ασφαλείας. Η δικαστής τον επέπληξε τουλάχιστον δύο φορές: μία για τη χρήση των κοινωνικών δικτύων και άλλη μία επειδή είπε πως, αν χάσει την υπόθεση, αυτό θα σημάνει προβλήματα για όλες τις φιλανθρωπικές οργανώσεις στην Αμερική.
Το δικαστήριο είχε αυστηρούς κανόνες για όλους, όπως απαγόρευση φωτογραφιών στους εσωτερικούς χώρους και απαγόρευση εγκατάλειψης προσωπικών αντικειμένων χωρίς επίβλεψη. Μια ημέρα, ένας ηλικιωμένος θεατής απομακρύνθηκε από τη διπλανή αίθουσα μετάδοσης επειδή τράβηξε μια αναμνηστική φωτογραφία. Διαμαρτυρήθηκε καθώς τον οδηγούσαν έξω οι δικαστικοί αστυνομικοί, λέγοντας ότι είχε φτάσει ώρες νωρίτερα για να εξασφαλίσει τη θέση του.
Στις πρώτες ημέρες της δίκης, οι ουρές έξω από το δικαστήριο σχηματίζονταν μέσα στην αυλή με το άρωμα γιασεμιού, στα μουντά πρωινά της Bay Area. Δεν ήταν μόνο τεχνολογικοί συντάκτες, δικηγόροι, συνεργάτες και διαδηλωτές — ένας κρατούσε πλακάτ που έγραφε «Όλοι εδώ είναι χάλια, εκτός από τους διαδηλωτές και τα μέσα ενημέρωσης» — αλλά και περίεργοι πολίτες που ήθελαν να αξιοποιήσουν τη δημοκρατική δομή μιας δημόσιας δίκης για να βρεθούν στην πρώτη σειρά της ιστορίας.
«Αν έρθεις εδώ νωρίς, μπορείς να δεις ανθρώπους όπως ο Μασκ και ο Άλτμαν να καταθέτουν, και αυτοί είναι το μέλλον του κόσμου», είπε ο 55χρονος Καλίντ Μέκι, ο οποίος μετακινούνταν από το σπίτι του κοντά στο Σαν Χοσέ επί σχεδόν μία εβδομάδα για να παρακολουθήσει τη διαδικασία από τα πίσω έδρανα.
Οι θεατές κάθονταν απορροφημένοι στην αίθουσα 1 του ομοσπονδιακού δικαστηρίου Ρόναλντ Β. Ντέλαμς, καθώς οι μάρτυρες περιέγραφαν έναν κόσμο με ρομπότ που μπορούν να λύνουν κύβους του Ρούμπικ, ασύλληπτες περιουσίες και φόβους μήπως απελευθερωθεί ένα θηρίο καταστροφής. Η δίκη μετέφερε το κοινό πίσω στις πρώτες ημέρες της έκρηξης της AI, καθώς η OpenAI και η SpaceX του Μασκ βρίσκονται πλέον σε κούρσα για πιθανή είσοδο στο χρηματιστήριο.
Μέσα στην αίθουσα, η Γκονζάλες Ρότζερς συνδύαζε χιούμορ και αυστηρότητα, προσπαθώντας να διευθύνει τις στρατιές των δικηγόρων με σκούρα κοστούμια που είχαν παραταχθεί η μία απέναντι στην άλλη στην ξύλινη αίθουσα. «Καταλαβαίνουν όλοι πώς θα παιχτεί το παιχνίδι;» είπε ένα πρωινό, δίνοντας οδηγίες για τον χειρισμό αποδεικτικών στοιχείων.
Έδειξε, ωστόσο, και ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στους εννέα ενόρκους, ο ρόλος των οποίων ήταν να τη συμβουλεύσουν για την τελική απόφαση. «Όλοι οι δικηγόροι δεν θέλουν τίποτε περισσότερο από το να σας κάνουν όσο πιο χαρούμενους γίνεται», είπε κάποια στιγμή την Τετάρτη, στρεφόμενη προς το σώμα των ενόρκων.
Η σύγκρουση των τιτάνων
Τα νομικά επιχειρήματα της υπόθεσης άλλαξαν πολλές φορές από τότε που ο Μασκ μήνυσε για πρώτη φορά την OpenAI και τον διευθύνοντα σύμβουλό της, πριν από περισσότερα από δύο χρόνια. Όμως πάντοτε περιστρέφονταν γύρω από την ιδέα ότι η OpenAI πρόδωσε την μη κερδοσκοπική της αποστολή όταν δημιούργησε μια κερδοσκοπική θυγατρική και δέχθηκε μεγάλη επένδυση από τη Microsoft.
Λίγο πριν από τη δίκη, οι περισσότερες από 20 αξιώσεις που είχε εγείρει ο Μασκ κατά του Άλτμαν και των συνεργατών του περιορίστηκαν σε μόλις δύο: παραβίαση φιλανθρωπικού καταπιστεύματος και αδικαιολόγητος πλουτισμός. Ο Μασκ συνόψισε από το βήμα του μάρτυρα το βασικό επιχείρημα της νομικής του ομάδας με μία φράση: «Δεν είναι εντάξει να κλέβεις μια φιλανθρωπική οργάνωση».
Το ευρύτερο επιχείρημα των δικηγόρων του αφορούσε τη θέση του ίδιου στην ιστορία της AI. Η OpenAI υπήρξε, όπως είπε, εξαιτίας της δικής του συναισθηματικής σύνδεσης με το ανθρώπινο είδος.
Αφηγήθηκε την πολυειπωμένη ιστορία μιας συζήτησης που είχε με τον φίλο του, συνιδρυτή της Google Λάρι Πέιτζ, για το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης. Όταν ο Μασκ είπε στον Πέιτζ ότι θα προτιμούσε οι τεχνητές νοημοσύνες να μην εξαφανίσουν όλους τους ανθρώπους, ο Πέιτζ τον κατηγόρησε ότι είναι «speciesist», δηλαδή ότι δίνει προτεραιότητα στο ανθρώπινο είδος έναντι άλλων μορφών νοημοσύνης, κατέθεσε ο Μασκ.
«Ο λόγος που υπάρχει η OpenAI είναι επειδή ο Λάρι Πέιτζ με αποκάλεσε speciesist», είπε ο Μασκ. «Αυτό είναι ουσιαστικά το θεμέλιό της».
Στη συνέχεια, ο Μασκ συνεργάστηκε με τον Άλτμαν, και αργότερα με τον Μπρόκμαν και τον φημισμένο ερευνητή AI Ίλια Σούτσκεβερ, για να δημιουργήσουν το 2015 ένα μη κερδοσκοπικό εργαστήριο τεχνητής νοημοσύνης που θα λειτουργούσε ως αντίβαρο στην Google, η οποία τότε απασχολούσε τους περισσότερους από τους κορυφαίους ερευνητές AI, όπως είπε.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της δίκης, οι δικηγόροι του Μασκ υποστήριξαν ότι μόνο εκείνος είχε τη φήμη και τα κεφάλαια για να φέρει την OpenAI στη ζωή, ακόμη κι αν είχε πολλές άλλες επαγγελματικές υποχρεώσεις εκείνη την περίοδο και αποχώρησε από το διοικητικό συμβούλιο της OpenAI λίγο περισσότερο από δύο χρόνια μετά την ίδρυσή της.
Ο Άλτμαν αναγνώρισε στην κατάθεσή του ότι η πρώιμη στήριξη του Μασκ ήταν κρίσιμη για την επιτυχία της OpenAI. Ο Μασκ παρείχε το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης στα πρώτα της βήματα — αν και τα περίπου 40 εκατ. δολάρια που έδωσε απείχαν πολύ από το 1 δισ. δολάρια που είχε δημόσια δεσμευθεί να διαθέσει.
Η δίκη ανέδειξε επίσης τον εκρηκτικό χαρακτήρα και την απρόβλεπτη πλευρά του Μασκ.
Όταν οι συνιδρυτές της OpenAI διαπραγματεύονταν το 2017 μια πιθανή νέα κερδοσκοπική δομή, ο Μπρόκμαν κατέθεσε ότι ο Μασκ έστειλε σε εκείνον και σε άλλους συνιδρυτές αυτοκίνητα Tesla πριν από μια συνάντηση για τη μετατροπή του μη κερδοσκοπικού εργαστηρίου σε κερδοσκοπική εταιρεία την οποία θα έλεγχε ο ίδιος. «Έμοιαζε κάπως σαν να προσπαθούσε να μας καλοπιάσει», κατέθεσε ο Μπρόκμαν.
Ο Μασκ έφτασε στη συνάντηση με έναν πίνακα που απεικόνιζε Tesla ως δώρο, είπε ο Μπρόκμαν. Όταν όμως η ομάδα απέρριψε την πρότασή του να αποκτήσει ελεγκτικό ποσοστό στην εταιρεία, άρπαξε το έργο τέχνης και έφυγε.
Γραπτά μηνύματα μεταξύ του Άλτμαν και της Σίβον Ζίλις, στενής συνεργάτιδας του Μασκ, πρώην μέλους του διοικητικού συμβουλίου της OpenAI και μητέρας τεσσάρων παιδιών του, δείχνουν τους δύο να συζητούν στρατηγικές για το πώς θα διαχειριστούν καλύτερα τις διαθέσεις του Μασκ. Έπειτα από μια ιδιαίτερα καλή βραδινή συνάντηση, ο Μασκ έκλεισε τη νύχτα με αυτό που ο Άλτμαν περιέγραψε ως «μια πολύ, πολύ μεγάλη συζήτηση κατά την οποία μας έδειχνε memes στο κινητό του». Ο Άλτμαν κατέθεσε επίσης ότι στον Μασκ έπρεπε συχνά να υπενθυμίζουν πράγματα, ειδικά όταν ήταν αναστατωμένος.
Η δίκη είναι μόνο ένα από τα μέτωπα της πολυετούς και πολυεπίπεδης επίθεσης του Μασκ εναντίον των πρώην συνιδρυτών του. Ο πόλεμός του εναντίον τους κλιμακώθηκε αφού ίδρυσε τη δική του ανταγωνιστική εταιρεία AI, την xAI, τον Μάρτιο του 2023, λιγότερο από έξι μήνες αφότου το ChatGPT της OpenAI κατέκτησε τον κόσμο και άνοιξε την κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης.
Ο Μασκ έχει χρησιμοποιήσει το μεγάφωνό του στο X, την πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης που του ανήκει και εξακολουθεί να λειτουργεί ως η κεντρική πλατεία της βιομηχανίας AI, για να επιτίθεται συστηματικά στον Άλτμαν, αποκαλώντας τον «Scam Altman», και να καταφέρεται εναντίον της OpenAI.
Η δίκη προσέφερε μια νέα ματιά σε σημαντικές στιγμές της ιστορίας της OpenAI, μεταξύ αυτών και το λεγόμενο «blip», όταν ο Άλτμαν απομακρύνθηκε προσωρινά από τη θέση του CEO. Σε μία αλυσίδα μηνυμάτων που κατατέθηκε ως αποδεικτικό στοιχείο, ο Άλτμαν, ο διευθύνων σύμβουλος της Microsoft Σάτια Ναντέλα και άλλα στελέχη της Microsoft συζητούσαν πιθανά μέλη του νέου διοικητικού συμβουλίου στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για την επιστροφή του Άλτμαν. Ο τεχνικός διευθυντής της Microsoft, Κέβιν Σκοτ, απέρριψε κάποια στιγμή την πρώην CEO της Google Cloud Νταϊάν Γκριν με τη φράση «έντονο, έντονο όχι» — μια ωμή διατύπωση που έγινε viral στα κοινωνικά δίκτυα.
Η διαδικασία αποκάλυψε επίσης νέες λεπτομέρειες για τη λειτουργία της OpenAI, καθώς και πτυχές των διασυνδέσεων του Άλτμαν και του Μπρόκμαν. Ένα - από τα πρώτα χρόνια του εργαστηρίου αποκάλυψε ότι μέρος της αμοιβής του Μπρόκμαν καταβαλλόταν σε μετοχές από το οικογενειακό γραφείο του Άλτμαν, αφού ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός είχε ξεμείνει από μετοχές της startup accelerator Y Combinator, την οποία διοικούσε τότε ο Άλτμαν όταν συνίδρυσε την OpenAI, σύμφωνα με δικαστικά έγγραφα.
Στην κατάθεσή του, ο Άλτμαν επιβεβαίωσε ότι κατέχει σημαντικά μερίδια σε startups που έχουν υπογράψει συμφωνίες με την OpenAI, μεταξύ αυτών και το ένα τρίτο της Helion, μιας startup πυρηνικής ενέργειας. Ο Άλτμαν είπε ότι αυτοεξαιρέθηκε από τις συζητήσεις του διοικητικού συμβουλίου που αφορούσαν τη Helion και την OpenAI, η οποία υπέγραψε συμφωνία για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας από τη Helion ώστε να τροφοδοτήσει τις υποδομές της. Όταν πιέστηκε από τον δικηγόρο του Μασκ, αναγνώρισε ότι είχε συμμετάσχει σε συναντήσεις για τις υπολογιστικές ανάγκες της OpenAI, ενώ ταυτόχρονα υπηρετούσε ως πρόεδρος της Helion.
Ανάμεσα στον τεράστιο όγκο αποδεικτικών στοιχείων — από ειλικρινή -s και ιδιωτικά γραπτά μηνύματα μέχρι πρακτικά συναντήσεων — βρισκόταν και το προσωπικό ημερολόγιο του Μπρόκμαν, το οποίο εξελίχθηκε σε κάτι σαν «μάρτυρα-κλειδί» της υπόθεσης.
Η νομική ομάδα του Μασκ δεν κάλεσε ποτέ τον Άλτμαν ως μάρτυρα. Όμως, κατά την αντεξέτασή του την Τρίτη, ο δικηγόρος του Μασκ, Στίβεν Μόλο, άνοιξε με μια σκληρή σειρά ερωτήσεων για τον χαρακτήρα του.
«Είστε απολύτως αξιόπιστος;» τον ρώτησε.
«Πιστεύω πως ναι», απάντησε ο Άλτμαν.
«Αλλά δεν ξέρετε αν είστε απολύτως αξιόπιστος;» συνέχισε ο Μόλο.
«Θα τροποποιήσω την απάντησή μου σε ναι», απάντησε ο Άλτμαν.
Λίγες στιγμές αργότερα, ο Μόλο ρώτησε: «Λέτε πάντα την αλήθεια;»
«Πιστεύω ότι είμαι ένας ειλικρινής άνθρωπος», απάντησε ο Άλτμαν.
«Δεν ήταν αυτή η ερώτησή μου, κύριε. Λέτε πάντα την αλήθεια;» ξαναρώτησε ο Μόλο.
«Είμαι βέβαιος ότι κάποια στιγμή στη ζωή μου δεν το έχω κάνει», απάντησε ο Άλτμαν.
Ο Άλτμαν παρέμεινε ψύχραιμος υπό την πίεση, ακόμη και όταν ο Μόλο τον πίεζε για καταθέσεις άλλων μαρτύρων που τον είχαν περιγράψει ως ψεύτη. Έξω από την αίθουσα, όμως, ο Μασκ κινούνταν και σε άλλα μέτωπα.
Ενώ η δίκη βρισκόταν σε εξέλιξη, η SpaceX ανακοίνωσε συμφωνία μίσθωσης υπολογιστικής ισχύος στον πιο σκληρό ανταγωνιστή της OpenAI, την Anthropic, η οποία βρέθηκε υπό πίεση μετά την εκρηκτική επιτυχία του προϊόντος Claude Code.
Την ώρα που ο Άλτμαν κατέθετε, ο Μασκ ετοιμαζόταν επίσης να ταξιδέψει στην Κίνα μαζί με τον πρόεδρο Τραμπ. Ο Μασκ, ο κάποτε αποκαλούμενος «First Buddy», έδειχνε να έχει επιστρέψει στον στενό κύκλο του προέδρου, λιγότερο από έναν χρόνο αφότου η σχέση τους φαινόταν να έχει διαρραγεί.
Την ίδια ημέρα που ο Μασκ επιβιβάστηκε στο Air Force One, ομάδα Ρεπουμπλικανών γενικών εισαγγελέων και μια επιτροπή του Κογκρέσου υπό την ηγεσία Ρεπουμπλικανών ανακοίνωσαν ότι διερευνούν τις πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων του Άλτμαν, οι οποίες είχαν αποκαλυφθεί από ρεπορτάζ της Wall Street Journal.
Η σύγκρουση των τιτάνων ήταν τόσο συναρπαστική, ώστε σχεδόν κάθε ημέρα επί δύο εβδομάδες ο 73χρονος Λανς Τζάκσον σηκωνόταν στις 4:40 το πρωί από το σπίτι του στην Ορίντα της Καλιφόρνιας, έπαιρνε το BART για το κέντρο του Όκλαντ και στεκόταν στην ουρά για να παρακολουθήσει τη δίκη.
«Αυτή είναι πραγματικά μια καθοριστική, κρίσιμη δίκη που θα επηρεάσει την κοινωνία», είπε ο Τζάκσον, συνταξιούχος σκιτσογράφος. «Το βλέπουμε ήδη να αρχίζει να συμβαίνει με την AI. Όλα επιταχύνονται πλέον πάρα πολύ γρήγορα».