Το Χρηματιστήριο δεν ήταν ποτέ τόσο καλά σε περιόδους που οι άνθρωποι ένιωθαν τόσο άσχημα, σημειώνει σε ανάλυσή της η Wall Street Journal. Οι Αμερικανοί βρίσκονται ξεκάθαρα σε κακή ψυχολογική κατάσταση. Το χρηματιστήριο, ξεκάθαρα όχι. Πώς γίνεται;
Συνήθως τα πράγματα δεν λειτουργούν έτσι. Ιστορικά, οι υψηλές τιμές των μετοχών συνδέονταν με αισιόδοξους καταναλωτές και το αντίστροφο. Η παρούσα συγκυρία αποτελεί μία πρωτοφανή εξαίρεση.
Την περασμένη εβδομάδα το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν ανακοίνωσε ότι ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης στις ΗΠΑ έπεσε στο χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ σε περίπου 70 χρόνια ερευνών.
Η εμπιστοσύνη ήταν ήδη χαμηλή στην αρχή της χρονιάς, αλλά κατέρρευσε μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, που εκτόξευσε τις τιμές της βενζίνης.
Μέχρι φέτος, το προηγούμενο χαμηλότερο επίπεδο είχε καταγραφεί τον Ιούνιο του 2022, όταν ο πληθωρισμός βρισκόταν στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων δεκαετιών. Η μέτρηση της Παρασκευής ήταν 10% χαμηλότερη ακόμη και από εκείνη.
«Οι τιμές παραμένουν εξαιρετικά υψηλές, η αγορά εργασίας έχει ξεκάθαρα αποδυναμωθεί τα τελευταία τέσσερα χρόνια και τώρα βρισκόμαστε εν μέσω πολέμου», δήλωσε η Joanne Hsu, διευθύντρια των ερευνών καταναλωτών του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν. «Δεν νομίζω ότι το γεγονός πως βρισκόμαστε χαμηλότερα από τον Ιούνιο του 2022 πρέπει να εκπλήσσει κανέναν».
Πόσο καλά πάνε οι μετοχές;
Αν όμως κοιτάξει κανείς το χρηματιστήριο, δεν θα φανταζόταν ότι το καταναλωτικό κλίμα είναι τόσο χαμηλό. Ο δείκτης S&P 500 κατέγραψε την Παρασκευή (22/5) την όγδοη συνεχόμενη εβδομάδα ανόδου, ενώ ο Dow Jones έκλεισε σε ιστορικό υψηλό για δεύτερη συνεχόμενη ημέρα.
Και δεν είναι μόνο ότι οι μετοχές βρίσκονται ψηλά. Φαίνονται επίσης εξαιρετικά ακριβές.
Ο S&P 500 διαπραγματεύεται με αποτίμηση 40,8, σύμφωνα με τον κυκλικά προσαρμοσμένο δείκτη τιμής προς κέρδη (CAPE). Πρόκειται για μέτρο που έγινε γνωστό από τον οικονομολόγο του Yale, Robert Shiller, ο οποίος κέρδισε Νόμπελ Οικονομίας το 2013 για το έργο του πάνω στις τιμές των περιουσιακών στοιχείων.
Η μόνη άλλη περίοδος που ο δείκτης αυτός ξεπέρασε το 40 στα 145 χρόνια δεδομένων του Shiller ήταν λίγο πριν και λίγο μετά την κορύφωση της «φούσκας» των dot-com στις αρχές του 2000.
Το 2000 ήταν επίσης η χρονιά που ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης του Μίσιγκαν έφτασε σε ιστορικά υψηλά. Από τότε δεν πλησίασε ποτέ ξανά αυτά τα επίπεδα.
Οι Αμερικανοί με μεγάλα χαρτοφυλάκια μετοχών αισθάνονται κατά μέσο όρο καλύτερα από τους υπόλοιπους, σύμφωνα με την έρευνα του Μίσιγκαν. Όμως, σε αντίθεση με παλαιότερες περιόδους υψηλών αποτιμήσεων, εξακολουθούν να είναι σχετικά δυσαρεστημένοι.
Τι κάνει λοιπόν τη σημερινή περίοδο τόσο διαφορετική από τον τρόπο που συνήθως λειτουργούν τα πράγματα; Οι οικονομολόγοι έχουν μερικές ιδέες.
Πίσω στο 2000
Ας πάρουμε ως παράδειγμα το 2000, όταν το συνηθισμένο μοτίβο ισχυρού χρηματιστηρίου και ευτυχισμένων καταναλωτών ίσχυε κανονικά.
Ο Robert Barbera, διευθυντής του Κέντρου Χρηματοοικονομικής Οικονομίας στο Johns Hopkins University, σημειώνει ότι τότε τόσο το χρηματιστήριο όσο και οι Αμερικανοί ανταποκρίνονταν σε μια κοινή αισιοδοξία. Η οικονομία αναπτυσσόταν, δημιουργούνταν θέσεις εργασίας και ο πληθωρισμός ήταν χαμηλός. Ο Ψυχρός Πόλεμος είχε τελειώσει, η Κίνα άνοιγε προς τον κόσμο και η κυβέρνηση των ΗΠΑ είχε πλεόνασμα.
Όπως σήμερα με την τεχνητή νοημοσύνη, τότε υπήρχε μια νέα τεχνολογία που άλλαζε τα πάντα. Όμως το διαδίκτυο θεωρούνταν ότι θα συνέδεε τον κόσμο και θα βελτίωνε τις ζωές των ανθρώπων. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αντιμετωπίζεται τόσο θετικά.
Πώς εξηγείται το φαινόμενο
Ο Barbera επισημαίνει τρεις πιθανές εξηγήσεις για τη σημερινή αποσύνδεση, οι οποίες δεν αλληλοαποκλείονται.
Πρώτον, οι τιμές των μετοχών μπορεί να έχουν απομακρυνθεί από τα θεμελιώδη στοιχεία της αμερικανικής οικονομίας και να κινδυνεύουν να πέσουν απότομα. Με άλλα λόγια, οι καταναλωτές έχουν δίκιο που αισθάνονται απαισιόδοξοι.
Δεύτερον, οι μετοχές ίσως «βλέπουν» ένα μέλλον που πολλοί Αμερικανοί δεν έχουν ακόμη αντιληφθεί — για παράδειγμα, ένα σενάριο όπου ο πόλεμος με το Ιράν τελειώνει, ο πληθωρισμός υποχωρεί και η ανάπτυξη επιταχύνεται. Με άλλα λόγια, οι μετοχές έχουν δίκιο που δείχνουν ενθουσιασμό.
Και το τρίτο; Ο σημαντικότερος παράγοντας πίσω από τον ενθουσιασμό στο χρηματιστήριο τελευταία είναι η τεχνητή νοημοσύνη, η οποία ταυτόχρονα αποτελεί πηγή αυξανόμενης ανησυχίας για πολλούς Αμερικανούς. Ένας κόσμος όπου οι εταιρείες χρησιμοποιούν AI για να μειώσουν το εργατικό κόστος και να αυξήσουν θεαματικά τα περιθώρια κέρδους τους είναι καλός για τις μετοχές. Όμως μπορεί επίσης να είναι ένας κόσμος όπου περισσότεροι άνθρωποι δυσκολεύονται να βρουν δουλειά.
«Το χρηματιστήριο στα ύψη και τα νοικοκυριά σε ολοένα μεγαλύτερη απαισιοδοξία αντανακλούν τελικά το ίδιο πράγμα», σημείωσε κλείνοντας ο Barbera.