Για δεκαετίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετώπιζε τις κρατικές επιδοτήσεις σχεδόν ως οικονομική αίρεση. Οι κανόνες ανταγωνισμού των Βρυξελλών είχαν στηθεί ακριβώς για να εμποδίζουν τις κυβερνήσεις να στηρίζουν επιλεκτικά «εθνικούς πρωταθλητές», παραμορφώνοντας την ενιαία αγορά.
Σήμερα, όμως, αυτή η φιλοσοφία αλλάζει ραγδαία.
Όπως επισημαίνουν σε εκτενές ρεπορτάζ οι Financial Times, η Ευρώπη όχι μόνο χαλάρωσε δραστικά τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων μετά την πανδημία και την ενεργειακή κρίση, αλλά πλέον φαίνεται να υιοθετεί τις επιδοτήσεις ως βασικό εργαλείο οικονομικής και γεωπολιτικής στρατηγικής.
Η αλλαγή δεν είναι θεωρητική. Το 2024 τα κράτη-μέλη της ΕΕ διέθεσαν συνολικά 168,23 δισ. ευρώ σε κρατικές ενισχύσεις — ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 1% του ΑΕΠ της Ένωσης. Και παρότι τα επίπεδα έχουν υποχωρήσει από το σοκ της πανδημίας, παραμένουν αισθητά υψηλότερα από την προ-Covid εποχή.
Από την πανδημία στον πόλεμο του Ιράν
Η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με αλλεπάλληλα σοκ: πανδημία, ενεργειακή κρίση μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, επιδοτούμενο ανταγωνισμό από την Κίνα και τώρα νέες πιέσεις λόγω του πολέμου με το Ιράν και της αναταραχής στα Στενά του Ορμούζ.
Οι επιχειρήσεις ζητούν πλέον ανοιχτά κρατική στήριξη για να επιβιώσουν από το υψηλό ενεργειακό κόστος και τον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Ειδικά η βαριά βιομηχανία της Γερμανίας θεωρεί ότι χωρίς επιδοτήσεις η πράσινη μετάβαση κινδυνεύει να μετατραπεί σε οικονομική αυτοκτονία.
Ο επικεφαλής της γερμανικής χαλυβουργίας Salzgitter, Γκούναρ Γκρέμπλερ, περιγράφει στους FT τη μετάβαση ως «γέφυρα»: πανάκριβη για να χτιστεί, αδύνατο να διασχιστεί χωρίς βοήθεια και επικίνδυνη να εγκαταλειφθεί στη μέση.
Η μεγάλη στροφή των Βρυξελλών
Οι FT επισημαίνουν ότι αυτό που ξεκίνησε ως «έκτακτο εργαλείο» μετατρέπεται πλέον σε μόνιμο πλαίσιο βιομηχανικής πολιτικής.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει χαλαρώσει τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να επιδοτούν:
- ενεργοβόρες βιομηχανίες,
- πράσινες τεχνολογίες,
- αποανθρακοποίηση,
- επενδύσεις στρατηγικής σημασίας,
- αλλά ακόμη και λειτουργικά κόστη επιχειρήσεων.
Η λογική είναι ξεκάθαρη: η Ευρώπη φοβάται ότι χωρίς κρατική στήριξη θα χάσει στρατηγικούς τομείς από τις ΗΠΑ και κυρίως από την Κίνα, η οποία εδώ και χρόνια στηρίζει επιθετικά τη βιομηχανία της.
Ο Εμανουέλ Μακρόν έχει επανειλημμένα πιέσει για πιο χαλαρούς κανόνες, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη είναι «το μόνο μέρος στον κόσμο που δεν προστατεύει τους δικούς της παίκτες».
Ο φόβος: η Ευρώπη να γίνει… Κίνα
Αλλά η νέα εποχή επιδοτήσεων προκαλεί και βαθιά ανησυχία. Πολλοί φοβούνται ότι η ΕΕ κινδυνεύει να υπονομεύσει το μεγαλύτερο ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα: την ενιαία αγορά.
Η βασική ένσταση είναι ότι δεν έχουν όλες οι χώρες την ίδια οικονομική δύναμη. Η Γερμανία και η Γαλλία διαθέτουν πολύ μεγαλύτερα δημοσιονομικά περιθώρια από μικρότερες οικονομίες, κάτι που σημαίνει ότι μπορούν να στηρίζουν πολύ πιο γενναιόδωρα τις δικές τους επιχειρήσεις.
Ήδη σχεδόν το ένα τέταρτο των κρατικών ενισχύσεων της ΕΕ προέρχεται από τη Γερμανία.
Ο διευθύνων σύμβουλος της σουηδικής Stegra προειδοποιεί ότι οι επενδύσεις αρχίζουν να κατευθύνονται προς τις χώρες με τα «ισχυρότερα πορτοφόλια», ενώ άλλοι αξιωματούχοι μιλούν ανοιχτά για κίνδυνο κατακερματισμού της ενιαίας αγοράς.
Η ενέργεια στο επίκεντρο
Πουθενά δεν φαίνεται πιο καθαρά αυτή η σύγκρουση όσο στον ενεργειακό τομέα.
Μεταξύ 2021 και 2023 οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δαπάνησαν περίπου 540 δισ. ευρώ για να επιδοτήσουν τιμές ενέργειας και να προστατεύσουν νοικοκυριά και βιομηχανίες από το ενεργειακό σοκ. Από αυτά, 158 δισ. ευρώ προήλθαν μόνο από τη Γερμανία.
Και τώρα, με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή να απειλεί ξανά τις ενεργειακές ροές και να διατηρεί ψηλά το κόστος, η πίεση για νέες επιδοτήσεις εντείνεται.
Αξιωματούχοι και αναλυτές φοβούνται ότι οι κυβερνήσεις έχουν πλέον συνηθίσει να απαντούν σε κάθε κρίση με δημόσιο χρήμα, αντί με βαθύτερες μεταρρυθμίσεις ανταγωνιστικότητας.
Το νέο οικονομικό δόγμα της Ευρώπης
Η μεγάλη εικόνα είναι ότι η Ευρώπη αλλάζει οικονομική φιλοσοφία. Το παλιό δόγμα της «ελάχιστης κρατικής παρέμβασης» δίνει σταδιακά τη θέση του σε μια πιο παρεμβατική, γεωπολιτική οικονομική στρατηγική, όπου οι επιδοτήσεις θεωρούνται αναγκαίο όπλο επιβίωσης απέναντι στην Κίνα, τις ΗΠΑ και τις ενεργειακές κρίσεις.
Όσο περισσότερες επιδοτήσεις πέφτουν στο τραπέζι, τόσο πιο έντονη γίνεται η αίσθηση πως η Ευρώπη, προσπαθώντας να αμυνθεί απέναντι στο κινεζικό μοντέλο, αρχίζει τελικά να του μοιάζει όλο και περισσότερο.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της - στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.