Πώς η σύρραξη ΗΠΑ–Ιράν αναδιαμόρφωσε, μέσα σε λίγες εβδομάδες, τις προσδοκίες των επιχειρήσεων της ευρωζώνης για κόστος, τιμές και πληθωρισμό — και γιατί η ΕΚΤ παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα.
Σπάνια ένας οικονομικός κλονισμός γίνεται ορατός μέσα σε ημέρες. Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν, που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, πρόσφερε στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα κάτι εξαιρετικά σπάνιο: ένα φυσικό πείραμα. Η τριμηνιαία Έρευνα για την Πρόσβαση των Επιχειρήσεων στη Χρηματοδότηση (SAFE) του πρώτου τριμήνου διεξήχθη μεταξύ 19 Φεβρουαρίου και 1 Απριλίου, με τις συνεντεύξεις κατανεμημένες σε διαφορετικές εβδομάδες. Έτσι, οι απαντήσεις των επιχειρήσεων που ρωτήθηκαν πριν από την έκρηξη του πολέμου μπορούν να αντιπαρατεθούν απευθείας με εκείνες όσων μίλησαν μετά. Το συμπέρασμα είναι κοφτό: άμεση άνοδος του αναμενόμενου κόστους, των τιμών πώλησης και του βραχυπρόθεσμου πληθωρισμού.
Ένα φυσικό πείραμα εν μέσω πολέμου
Οι προσδοκίες των επιχειρήσεων για κόστος, τιμές και το ευρύτερο μακροοικονομικό περιβάλλον δεν είναι αφηρημένο μέγεθος: καθορίζουν τις αποφάσεις τους για μισθούς, επενδύσεις και απασχόληση — και μέσω αυτών, τον τρόπο με τον οποίο ένας κλονισμός διαχέεται στην οικονομία. Όταν ξεσπά ένα μεγάλο γεωπολιτικό γεγονός, το κρίσιμο ερώτημα για κάθε κεντρική τράπεζα είναι ένα: πόσο γρήγορα και πόσο επίμονα θα περάσει ο κλονισμός στις προσδοκίες. Πρόκειται για μια εφήμερη διαταραχή της προσφοράς ή για μια πιο μόνιμη μεταβολή που εγκυμονεί μεσοπρόθεσμες πληθωριστικές πιέσεις; Το ασυνήθιστο timing της SAFE επιτρέπει, για πρώτη φορά, να μετρηθεί η απάντηση σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
Κόστος και τιμές υπό την ενεργειακή σκιά
Στις δύο εβδομάδες πριν τον πόλεμο, οι επιχειρήσεις ανέμεναν τις τιμές πώλησής τους και το μη μισθολογικό κόστος εισροών να αυξηθούν κατά μέσο όρο 3,0% και 3,9% αντίστοιχα μέσα στο επόμενο δωδεκάμηνο — νούμερα σχεδόν ταυτόσημα με τον προηγούμενο γύρο της έρευνας (2,9% και 3,6%). Δίχως τον πόλεμο, η τροχιά των προσδοκιών θα είχε κατά πάσα πιθανότητα παραμείνει ομαλή.
Μετά τις 28 Φεβρουαρίου, όμως, η εικόνα ανατράπηκε. Οι εβδομαδιαίοι μέσοι όροι σκαρφάλωσαν προοδευτικά: η αναμενόμενη αύξηση των τιμών πώλησης άγγιξε το 4,1%, ενώ εκείνη του κόστους εισροών εκτοξεύτηκε στο 7,7% στις τελευταίες εβδομάδες της συλλογής, αντανακλώντας την απότομη άνοδο των τιμών της ενέργειας και την κλιμάκωση της σύρραξης. Στον αντίποδα, οι προσδοκίες για το μισθολογικό κόστος κινήθηκαν μετρίως προς τα κάτω, από 3,0% σε 2,8%.
Πίνακας 1 · Προσδοκίες κόστους και τιμών σε ορίζοντα 12 μηνών — μέσες μεταβολές πριν και μετά την έκρηξη του πολέμου (28 Φεβρουαρίου 2026).
| Κατηγορία | Προηγούμενος γύρος | Πριν τον πόλεμο | Μετά τον πόλεμο* |
| Τιμές πώλησης | 2,9% | 3,0% | 4,1% |
| Κόστος εισροών (μη μισθολογικό) | 3,6% | 3,9% | 7,7% |
| Μισθολογικό κόστος | — | 3,0% | 2,8% |
* Κορύφωση εβδομαδιαίων μέσων όρων στο τέλος της περιόδου συλλογής. - ΕΚΤ, SAFE Q1 2026.
Η άνοδος δεν ήταν ομοιόμορφη. Οι κλάδοι με τη μεγαλύτερη εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα προέβλεψαν και τις εντονότερες αυξήσεις κόστους — με τις κατασκευές και τις μεταφορές, αμφότερες υψηλής κατανάλωσης καυσίμων, να ηγούνται. Το μοτίβο είναι αποκαλυπτικό: οι αναθεωρημένες προσδοκίες συνδέονται στενά με την έκθεση κάθε επιχείρησης στις διακυμάνσεις των ενεργειακών τιμών που πυροδότησε ο πόλεμος.
« Δίχως τον πόλεμο, η τροχιά των προσδοκιών θα παρέμενε ομαλή — η ρήξη ήταν καθαρά εξωγενής. » — ΕΚΤ, SAFE Q1 2026
Ο πληθωρισμός που τρόμαξε για λίγο
Ο πόλεμος άφησε το αποτύπωμά του και στις πληθωριστικές προσδοκίες — αλλά μόνο στον κοντινό ορίζοντα. Οι επιχειρήσεις που ρωτήθηκαν στις δύο εβδομάδες πριν την επίθεση ανέφεραν διάμεση προσδοκία πληθωρισμού στο ένα έτος ίση με 2,5%, σχεδόν αμετάβλητη σε σχέση με τον προηγούμενο γύρο. Όσες απάντησαν μετά τις 28 Φεβρουαρίου, ανέβασαν τον πήχη στο 3,0%. Στα τρία και πέντε έτη, αντίθετα, οι διάμεσες προσδοκίες έμειναν ουσιαστικά ίδιες ανάμεσα στις δύο ομάδες.
Πίνακας 2 · Διάμεσες προσδοκίες των επιχειρήσεων για τον πληθωρισμό της ευρωζώνης, ανά χρονικό ορίζοντα (ετήσια ποσοστά).
| Χρονικός ορίζοντας | Πριν τον πόλεμο | Μετά τον πόλεμο | Μεταβολή |
| 1 έτος | 2,5% | 3,0% | +0,5 π.μ. |
| 3 έτη | ουσ. αμετάβλητες | ουσ. αμετάβλητες | ουδέτερη |
| 5 έτη | ουσ. αμετάβλητες | ουσ. αμετάβλητες | ουδέτερη |
π.μ. = ποσοστιαίες μονάδες. - ΕΚΤ, SAFE Q1 2026.
Το μήνυμα είναι διττό. Οι επιχειρήσεις αναγνώρισαν τον ενεργειακό πληθωρισμό ως υπαρκτό, αλλά τον αντιμετώπισαν ως παροδικό. Δεν περίμεναν — τουλάχιστον προς το παρόν — την πληθωριστική ώθηση να εδραιωθεί σε μεσομακροπρόθεσμο ορίζοντα. Για την ΕΚΤ, αυτή η διάκριση είναι το παν: μια προσωρινή αναταραχή προσφοράς δεν απαιτεί την ίδια αντίδραση με μια αποσταθεροποίηση των προσδοκιών.
Από την αισιοδοξία στην ανατροπή της πίστωσης
Ο κλονισμός δεν περιορίστηκε στο κόστος. Οι επιχειρήσεις που ρωτήθηκαν μετά τις 28 Φεβρουαρίου εμφάνισαν αισθητά πιο απαισιόδοξες προβλέψεις για τζίρο, επενδύσεις και πρόσβαση στη χρηματοδότηση τους επόμενους τρεις και έξι μήνες. Η πιο εντυπωσιακή μεταστροφή αφορά τις πιστωτικές συνθήκες.
| +6% → −6% Αντιστροφή του καθαρού ισοζυγίου επιχειρήσεων που αναμένουν ευκολότερη πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό το επόμενο εξάμηνο — πριν και μετά τον πόλεμο. |
Πριν τον πόλεμο, ένα καθαρό 6% των επιχειρήσεων ανέμενε, κατά μέσο όρο, βελτίωση της διαθεσιμότητας τραπεζικών δανείων το επόμενο εξάμηνο. Μετά την έκρηξη της σύρραξης, το ισοζύγιο αντιστράφηκε πλήρως: καθαρό 6% περίμενε πλέον επιδείνωση. Η μεταστροφή αυτή δείχνει πόσο γρήγορα η γεωπολιτική αστάθεια καθιστά τους δανειστές πιο επιφυλακτικούς και προμηνύει ένα δύσκολο περιβάλλον για όσους αναζητούν εξωτερική χρηματοδότηση, εκτός αν η σύγκρουση επιλυθεί ταχέως. Ενδιαφέρον έχει η χρονική διαφοροποίηση: ενώ τζίρος και τραπεζικός δανεισμός επιδεινώθηκαν και στους δύο ορίζοντες, τα επενδυτικά σχέδια υποχώρησαν μόνο στο εξάμηνο — στο τρίμηνο έμειναν σχεδόν αμετάβλητα.
Οι ενεργοβόρες επιχειρήσεις πληρώνουν πρώτες
Πίσω από τους συγκεντρωτικούς αριθμούς κρύβεται μια έντονη ανισοκατανομή. Η επιδείνωση του κλίματος μετά τον πόλεμο οφειλόταν κατά κύριο λόγο στις ενεργοβόρες επιχειρήσεις. Για τις προσδοκίες απασχόλησης και — κυρίως — τζίρου, η προσαρμογή τους ήταν στατιστικά σημαντική. Τα επενδυτικά τους σχέδια, αντίθετα, έμειναν σχεδόν αμετάβλητα σε ορίζοντα τριών έως έξι μηνών: ένδειξη ότι οι επιχειρήσεις αναθεωρούν επενδύσεις μόνο όταν κρίνουν τον κλονισμό μόνιμο.
Πάνω απ’ όλα, οι ενεργοβόρες επιχειρήσεις έγιναν σημαντικά πιο απαισιόδοξες για την πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό μετά την αμερικανική επίθεση στο Ιράν. Το αυξημένο ενεργειακό κόστος και η ασθενέστερη αναμενόμενη κερδοφορία μεταφράστηκαν σε ανησυχία για τη μελλοντική χρηματοδότηση — ένας μηχανισμός ενίσχυσης, όπου ο ενεργειακός κλονισμός δεν πλήττει μόνο άμεσα τη δραστηριότητα, αλλά τη στραγγαλίζει και έμμεσα, σφίγγοντας τις αναμενόμενες πιστωτικές συνθήκες.
« Η επιδείνωση συγκεντρώθηκε στους ενεργοβόρους κλάδους — εκεί όπου το κανάλι της ενέργειας μετατρέπει τον γεωπολιτικό κλονισμό σε λογιστική πραγματικότητα. »
Επίμετρο: ένας κλονισμός που (ακόμη) δεν ριζώνει
Το μοτίβο που αναδύεται σε όλες τις διαστάσεις της έρευνας — κόστος εισροών και μισθών, τιμές πώλησης, πληθωριστικές προσδοκίες, επιχειρηματική δραστηριότητα — φέρει τη σφραγίδα ενός κλονισμού από την πλευρά της προσφοράς. Οι επιχειρήσεις αναθεώρησαν ανοδικά το βραχυπρόθεσμο κόστος, τις τιμές και τον πληθωρισμό, υποβαθμίζοντας ταυτόχρονα τις προοπτικές για τζίρο, απασχόληση, επενδύσεις και πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Και η συγκέντρωση της επιδείνωσης στους ενεργοβόρους κλάδους επιβεβαιώνει τον κεντρικό ρόλο του ενεργειακού καναλιού στη μετάδοση του σοκ. Κι όμως, η σταθερότητα των μισθολογικών και των μακροπρόθεσμων πληθωριστικών προσδοκιών αφήνει στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ένα στενό περιθώριο ανάσας: προς το παρόν, η ευρωζώνη δεν περιμένει τον πόλεμο να μετατραπεί σε μόνιμο πληθωρισμό. Το «προς το παρόν», ωστόσο, παραμένει η πιο εύθραυστη λέξη στο λεξιλόγιο ενός κεντρικού τραπεζίτη.